تأملی در تاریخ صد ساله ستم بر ملت کُرد
دکتر ریباز جلال احمد نانه‌که‌لی
بخش اول آن درباره تاریخ کهن و خاستگاه کُردها است. در این بخش، مسئله قومشناسی کُرد به یک بررسی کوتاه گذاشته شده، همچنین مبحثی درباره مادها و رابطه واقعی آنان با کُردها مورد بحث قرار میگیرد و سپس مسئله جغرافیا و تاریخ به هم پیوند داده میشوند که منجر به انزوای کُردها شده است. بخش دوم به سقوط دولت عثمانی و تأثیرات آن بر ملت کُرد پرداخته است، همچنین به چگونگی استفاده از عشایر کُرد، قطعەقطعه کردن آنان و فریب دادنشان به نام دین اشاره شده است، در کنار آن به نسلکشی ارامنه و کُردها توسط تُرکهای عثمانی و تُرکهای جوان اشاره شده است. بخش سوم به جنگ جهانی اول و تقسیم خاورمیانه توسط بریتانیا، فرانسه و روسیه اختصاص یافته است. تلاشهای شخصیتهای کُرد برای تشکیل دولت کردستان در چارچوب پیمان سور و سپس توافق آتاتورک با کشورهای متفق در چارچوب پیمان لوزان مورد بحث قرار گرفتەاند. کشف نفت در منطقه به عنوان سرآغازی برای بدبختی کُردها و اصرار بریتانیا بر ایجاد کشوری برای عشایر عرب جنوب بینالنهرین و الحاق اجباری کُردها به آن کشور، مورد بررسی قرار گرفته است. بخش چهارم به تشکیل کشوری به نام عراق توسط بریتانیا و تعیین تکلیف مسئله ولایت موصل به نفع عراق و به حاشیه راندن خواست ملی کُرد اختصاص یافته است. در بخش پنجم، ظهور شورشهای بارزان و ایجاد جریانی تازه از ملیگرایی ارائه شده است. در این بخش نقش بزرگ رهبر کُرد، مصطفی بارزانی در جنبش آزادیخواهانه کردستان آشکار میشود، همچنین ایجاد جمهوری کردستان در مهاباد به ریاست پیشوا قاضی محمد و نقش مهم لشکر انقلابی بارزان به فرماندهی ژنرال مصطفی بارزانی مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است. مهمترین مباحث بخش ششم شامل انقلاب، یعنی کودتای چهاردهم ژوئیه و بازگشت مصطفی بارزانی از تبعید، ظهور انقلاب ایلول و کودتای بعثیها، تداوم انقلاب و توافقنامه ۱۱ مارس، توافقنامه شوم الجزایر و بر باد رفتن رویای خودمختاری کُردها است. در بخش هفتم درباره نسلکشی ملت کُرد صحبت شده است که پس از توافقنامه الجزایر، بعثِ صدام شروع به ویران کردن کردستان به هر شیوەای میکند؛ نسلکشی کُردهای فیلی و سپس آغاز جنگ عراق و ایران و باز هم نسلکشی کُردها، ابتدا نسلکشی بارزانیها، سپس عملیاتهای انفال و استفاده از سلاحهای شیمیایی ممنوعه علیه مردم بیگناه کردستان. بخش هشتم به مسئله جمعیتشناسی و شمار ساکنان جنوب کردستان اختصاص یافته است. در اینجا بر تلاشهای چگونگی ریشەکن کردن ملت کُرد و پاکسازی قومی تمرکز شده که منجر به کاهش شمار جمعیت کُرد در جنوب کردستان شده است. بخش نهم شامل سقوط رژیم بعث در عراق و آمدن گروهی شیعه وابسته به ایران برای حکومت بر کشور، همچنین مشارکت کُردها در بازسازی مجدد عراق، سپس نوشتن قانون اساسی دائمی عراق، همچنین مسئله ظهور داعش و فروپاشی ارتش عراق در موصل، تصمیم کُردها برای برگزاری همەپرسی استقلال، اشغال کرکوک توسط حشد شعبی با همکاری ایران و برخورد کشورهای منطقەای و بینالمللی در برابر تصمیم ملت کُرد برای استقلال، ارائه شده است.
