Ezmer yek ji çiyayên bilind û navdar ên Kurdistanê ye, dikeve bakurê rojhilatê bajarê Silêmaniyê, ji ber bilindahiya xwe ya zêde li ser tevahiya herêmê dinêre, lewra ji aliyê leşkerî ve wekî cihekî erdnîgarî yê girîng tê dîtin, çiyayên bilind her tim cihên berxwedan û berevaniya Hêzên Pêşmerge ne, û ji bo kontrolkirina bilindahiyên çiya Artêşa Iraqê biryar da ku êrîş bike û bigihîje wî, tevî ku Artêşa Iraqê li nav bajarê Silêmaniyê serdest bû, lê Hêzên Pêşmerge li ser lûtkeyên çiyayê Ezmer serdest bûn, û Artêşa Iraqê nedikarî bi hêsanî tevbigere an erkên xwe yên leşkerî pêk bîne, lewra artêşê dest bi amadekariyên xwe yên ji bo êrîşa leşkerî kir da ku çiya bi dest bixe.

Di saet pênc û nîvê sibehê ya roja 19ê Hezîrana 1974an de Artêşa Iraqê destpêkirina êrîşa xwe li ser cihên Pêşmerge li çiyayê Ezmer ragihand, di vê êrîşê de û ji bo kontrolkirina çiya her yek ji hêzên Lîwaya Çarem a Firqeya Duyem - Kerkûk, Hêzên Taybet, tabûra tankan a Lîwaya Heştem, Hêza Asmanî, topavêjên Firqeya Duyem û çekdarên kirêgirtî û xayin (Cehş) beşdar bûn. Lê Hêzên Pêşmerge yên ku di amadebaşiyê de bûn, Foca Çarem (Pêncwên) a ser bi Hêzên Xebat bi fermandariya Nûrî Heme Elî dihewand.

Hikûmetê vê carê hemû şiyanên xwe yên leşkerî ji leşker, çek, tank, topên dûravêj, zirxpoş û Hêza Asmanî ji bo êrîşkirina ser herêmên di bin kontrola şoreşê de bi kar anîn.

Di destpêka êrîşa xwe de Artêşa Iraqê çiyayê Ezmer bi rêya topavêj û Hêza Asmanî wekî xapandineke leşkerî topbaran kir, û Hêzên Pêşmerge ji berê ve vê xapandinê dizanibûn, lewra wan cihên xwe baş xurt kirin, da ku rastî ziyanê neyên, her çend hinek Pêşmerge birîndar bûn, lê Hêzên Pêşmerge li hember wan sekinîn û bi hemû mêranî berevanî kirin.

Dema ku Hêza Asmanî ya Artêşa Iraqê çiya û cihên Pêşmerge topbaran dikir, beşa berevaniya asmanî ya Pêşmerge bi çekê Dûşka helîkopterek xistibû xwarê, û vê yekê bandoreke mezin li ser bilindkirina moralê Pêşmerge kir, piştî rawestandina topbaranê Artêşa Iraqê tevgeriya, ku tabûra tankan li pêşiya hêzên peyade û Cehşan pêş ket, û tevgerên artêşê ji ber hebûna mayînên dijî tankan li ser rê sînordar bûn, lê hêzên peyade û kirêgirtiyan li cihekî din pêş ketin heta ku nêzî cih û sengerên Pêşmerge bûn, şerekî giran di navbera her du aliyan de derket, û di dirêjahiya wê rojê de Pêşmerge karî bi mêranî û şiyan li hember êrîşê bisekine, û di dawiyê de êrîş hat têkbirin, termên kuştiyên leşker û Cehşan li qada şer man, û artêşê di dema vekişînê de ew term bi tankan veguhestin.

 

Artêşa Iraqê di wê rojê de di gihîştina armanca xwe de biser neket, û roja din, ango di 19ê Hezîrana 1974an de, êrîşa xwe ya berfireh ji nû ve dest pê kir, û mîna roja berê belkî zêdetir jî tundiya topbaran û êrîşên asmanî zêde kir. Artêşê piştî wê bi rêya hêzeke mezin û bi piştevanî û piştevaniya tabûra tank û zirxpoşan êrîşî cihên Pêşmerge kir, û piştî şerekî xwînî Artêşa Iraqê rastî ziyanên giran ên canî û alavên leşkerî hat, ji wan têkbirina hejmarek tank û topan, lewra artêşê nekarî pêş bikeve û bigihîje armancên xwe mîna ku efserên fermandar hêvî dikirin, lê israra Artêşa Iraqê ya ji bo bidestxistina çiyayê Ezmer bû sedema şandina efseran bo lêpirsîn û cezakirina leşkerî, û di dilê yên din de tirs û xof çand ji bo têkbirina Pêşmerge, piştî zextên mezin û êrîşên berdewam û hejmareke bêhejmar a leşker û çekên giran û tank û top û zirxpoş û Hêza Asmanî, û tevî ku ziyanên mezin di leşker û kirêgirtî û xayinan de çêbûn, û Hêzên Pêşmerge jî ji ziyanên canî yên Şehîd û birîndaran bêpar neman, di dawiyê de artêşê karî çiyayê Ezmer bi dest bixe.

Çavkanî:

  1. Senger Îbrahîm Xoşnaw: Rûdawên leşkerî yên Şoreşa Eylûlê 1970-1975, çapa yekem, Çapxaneya Danişfer, Hewlêr, 2022.

  2. Melazim Xidir Ebdullah Debax: Bîranînên min û topxaneya Şoreşa Eylûla Mezin, Çapxaneya Roşenbîrî, çapa sêyem, Hewlêr – 2020.

  3. Karwan Cewher Mihemed: Îdrîs Barzanî 1944- 1987 jiyan û rola siyasî û serbazî di bizûtneweya rizgarîxwazî ya Kurd de, Çapxaneya Hêvî, Hewlêr, 2019.

 Îbrahîm Celal: Başûrê Kurdistanê û Şoreşa Eylûlê binyadnan û hiltekanin, çapa çarem, 2021.