Hüseyin Bêroxî, 1903 yılında Kuzey Kürdistan'ın Bêrox köyünde doğdu, Sovyetler Birliği'ne gitmeden önce evliydi ve eşinin adı Hawa Muhammed'di, Süheyla (1922), Ruqiya (1924) ve Abdal (1925) adında üç çocuğu vardı, Abdal da babasıyla birlikte Sovyetler Birliği'ndeki Barzani yoldaşlarından biri olacaktı, Kürtçe, Türkçe ve Rusça dillerini biliyordu, 1968 yılında Mela'nın tavsiyesi üzerine Mustafa Barzani tedavi amacıyla İran'a gönderildi ve orada hayatını kaybetti, Bêşê boğazında toprağa verildi.
Mücadele Tarihi1943 yılında İkinci Barzan Devrimi saflarına katıldı, 12 Ekim'de Xêrezok karakolunun ele geçirilmesine ve 20 Ekim'de Zêt ve Şêrwan Mezin karakollarının ele geçirilmesine katıldı. Bu nedenle 19 Ağustos 1945 tarihinde Irak askeri örfi mahkemesinin emriyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konuldu.
11 Ekim 1945 tarihinde, İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra, Mustafa Barzani ve yoldaşlarıyla birlikte Doğu Kürdistan'a geçti. Mahabad'da Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, 31 Mart 1946 tarihinde Barzan gücü bünyesinde cumhuriyeti savundu.
Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yenilgisi ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşünden sonra, 19 Nisan 1947 tarihinde (Xwakurk ve Berazgir ovası yoluyla) Kuzey Kürdistan topraklarından Şêrwan ve Mizurî bölgesine dönen Peşmergeler arasındaydı.
Dönüşlerinden sonra General Mustafa Barzani 6 Mayıs 1947 tarihinde Ergôş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yaptı ve onlara kalmak ya da Sovyetler Birliği'ne gitmek konusunda seçim hakkı tanıdı, orada tüm yoldaşları devam etmeye ve Sovyetler Birliği'ne gitmeye karar verdiler, 23 Mayıs 1947 tarihinde General'e eşlik ederek Mustafa Barzani Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıktı ve Qetur savaşı ile Mako köprüsü savaşlarına katıldı, çok zorluk ve çile çektikten sonra 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği sınırı olan Aras Nehri üzerinden Sovyetler Birliği'ne geçti.
Sovyetler Birliği'ne vardıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün boyunca tutuldular, bir grup asker tarafından gözetim altında tutuldular ve yiyecek, giyim ve hareket açısından savaş esiri muamelesi gördüler. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolax ve Kelbecer bölgelerine dağıtıldılar. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledildiler ve 23 ayında kendilerine askeri kıyafetler verildi, Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim aldılar. Aynı zamanda, okuryazar olan bazı yoldaşları tarafından her gün dört saat Kürtçe dersleri verildi.
Cafer Bağırov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çirçik yerleşkesine taşınmasına karar verildi ve orada askeri eğitime devam ettiler.
1949 Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtıldılar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdiği topraklar) çalıştılar.
Uzun uğraşlar ve General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline bir mektup ulaşır ve bu mektupta Barzani yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlatır, o da hemen Barzani yoldaşlarının durumunu incelemek üzere bir komisyon kurulması talimatını verir ve sonunda komisyonun kararı hepsinin Vrevskiy şehrinde toplanması yönünde olur, bu yüzden kendisi 1951 Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vrevskiy şehrine gider.
Irak'ta 14 Temmuz 1958 devriminden ve General'in dönüşünden sonra Mustafa Barzani25 Şubat 1959 tarihinde, üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (A) fıkrası ve (11) maddesinin uygulanmasıyla, 1959 yılındaki 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanılarak, kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlandılar.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığındaki Irak Cumhuriyeti kuruldu, kendisi 16 Nisan 1959 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a döndü. Eylül Devrimi'ne katıldı, Serliq (Bölük Komutanı) idi ve savaşlarda yer aldı.
Kaynaklar:- Kürdistan Demokratik Partisi Ansiklopedisi Arşivi.
- Hamid Gerdî, Pûxtêy Mêjûname (Tarihçe Özeti), Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayıncılık - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004Z).
- Haydar Faruk El-Samarrai, Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra - Darulhikme - 2016M).
- Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013Z).
- Ömer Faruki, Serdar Dana: Merhum Mela Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadelesi, İkinci Baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002Z).
- Karwan Muhammed Mecid, Barzaniler Mahabad'dan Sovyetlere, Birinci Baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011Z).
- Şehit Komutan Heso Mîrxan Jajokî'nin notlarından, Barzani ile 62 Gün: Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Yolculuğu, Birinci Baskı (Erbil - Roşenbîrî Matbaası - 1997Z).
- Leys Abdulmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Darulreşid Yayıncılık - 1979M).
- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998Z).
- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, Birinci Cilt, (Erbil - Bilinmeyen Matbaa - 2012Z).
- Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına, Çeviren: Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokratik Partisi Altın Jübilesi - 1996Z).