Araplaştırma terimi ya da kelimesi tanım olarak; başka halkların ve ulusların yaşadığı bir yerleşim bölgesinin demografisini ve çehresini, Arap nüfusunun oranını artırarak, Arapça konuşmayı zorunlu kılarak ve bölgenin folklorik çehresini, örf ve adetlerini ırkçılık temelinde uzun vadeli bir siyaset çerçevesinde adım adım değiştirerek,[1] Irak Kürdistan Bölgesi topraklarına Arap halkının yerleştirilmesi ve Arap yerleşim topluluklarının oluşturulması, şehir, köy, yerleşim mahallesi, resmi ve yarı resmi ofis ve kurumların isimlerinin Kürtçeden Arapçaya dönüştürülmesi; demografiyi Arap lehine değiştirmek amacıyla,[2] ayrıca Arap olmayan ulusa mensup bireylerin ulusal kimliklerini değiştirmeye zorlanmasıdır.

Araplaştırmanın Tarihi

Milattan önceki birinci binyılda, bölgede Arapların varlığına dair hiçbir işaret yoktur, yalnızca Asur yazılarında sekizinci veya dokuzuncu binyılda bu isim geçmiştir. Miladi tarihin başlangıcında, Arap kabilelerinin Irak'ın batısındaki Fırat Nehri kıyılarına gelişi ve doğuya, Irak'taki Dicle Nehri'ne doğru ilerleyiş halindeki Kuda'a, Tenuh, İyad, Rebia, Bekr ve Tağlib Arap kabileleri ortaya çıkmıştır. 224- 637 yılları arasında Araplar, Arap Yarımadası'ndan bugünkü Irak bölgesindeki Fırat Nehri'nin batı kıyılarına yerleşmişler ve Hire bölgesini kendilerine başkent edinmişlerdir, miladi üçüncü binyılda Dicle ve Fırat kıyılarında, kuzeydeki Şengal dağlarında ve güneydeki Medayin şehri yakınlarında Hazar şehir devleti ortaya çıkmıştır.[3].

Irak tarihinin en büyük olayı, nüfusun ırksal yapısı üzerinde büyük etkisi olan ve Irak'a Arap akınlarının gerçekleşmesine yol açan İslam'ın gelişidir.[4]. Öte yandan, Fırat Nehri'nin batısına yerleşmiş ve İslam ordularının zaferlerinde onlarla işbirliği yapan Arap kabileleri ilerlemeye devam ederek Dicle Nehri'nin doğusuna geçmişler, ayrıca nehrin diğer halklarla sınırlarını oluşturan sol kıyılarına da ulaşmışlardır.[5]

Irak'ın Araplaştırılması dalgası Abbasi döneminde o kadar güçlü devam etmiştir ki, Hamevi Mucem el-Buldan adlı kitabında şöyle der: Erbil halkının çoğu Araplaştırıldı,[6] ki bu da o bölgede Arap ırkının ve Arap dilinin üstün kılınmasına dair açık bir işarettir ve Cihan Nüma tarihi kitabında; Musul halkının Kürt olduğu, Kürtçe konuştukları ve Arapça, Türkçe ve Farsça gibi diğer dilleri de bildikleri geçmektedir.[7]

Moğol istilasından sonra da bedevi Arapların Cezire'ye (Dicle ve Fırat nehirlerinin arası) göçü artmış ve büyük Arap kabileleri toprak ve meralardan oluşan geniş bir alanı işgal edebilmişlerdir; Tay, Cubur, Düleym, Ubeyd, Hadidi, Şammar ve Aneze kabileleri bunlardandır.[8].

Arap toprakları tarihinin, Arap Yarımadası'nın merkezinden Irak'a ve günümüzde Arap yerleşimi olan diğer bölgelere doğru gerçekleşen akınların tarihi olduğu gizli değildir. Arap kabilelerinin büyük bir kısmı 1650 yılında Necid'den kuzeye doğru göç etmiş ve yol boyunca Fırat Nehri yakınlarında yerleşik olan kabile ve topluluklardan haraç ve mal talep etmişler, Tedmür şehrini yıkmışlar, küçük kabileler kolayca teslim olmuşlar ve ardından 20 yıl boyunca verimli toprakları işgal edene kadar diğer büyük kabilelerle savaşmışlardır.[9] Bir kısmı günümüzdeki Şammar dağında, bir diğer kısmı, özellikle Düleym kabilesi, çadırlarını Ane ve Felluce arasına kurmuşlar, Zübeyd kabilesi Dicle Nehri kıyısından Hille'ye kadar yerleşmişler, Şammar ve Tuke kabileleri Diyala ve Kut arasına gitmişler, bir başka kısımları Şam'ın bazı bölgelerini yerleşim yeri edinmişler, Zobai kabilesi ise Fırat Nehri'nin sol kıyısından Bağdat'a doğru yola çıkmışlardır.[10]

Bunun yanı sıra, bu kabilelerin kendi yerleşim yerlerinin kuzeyine doğru yeni göçleri de olmuştur; örneğin 1869- 1872 yılları arasında Bağdat Valisi Mithat Paşa, Arap Yarımadası'ndan Irak'a doğru yolda olan göçebe Arap kabilelerini yerleştirmek için büyük çaba sarf etmiştir. Bu kabilelerin en önemlileri Şammar ve Aneze'dir ki bunların bölgeye göçü İkinci Dünya Savaşı sonrasına kadar devam etmiştir.

Ayrıca 1958 yılında Tarım Reformu yasasının çıkarılmasının ardından, tarım arazileri birçok göçebe Arap kabilesi arasında paylaştırılmış, bu da onların yerleşik hayata geçmelerine yol açmış ve bu doğrultuda 16 yerleşim topluluğu 1960 yılında Rabia bölgesinde kurulmuş, 12 topluluk Telafer'de, 15 tanesi Şengal'de ve 8 tanesi Atbe nahiyesinde ve diğer nahiyelerde kurulmuştur.[11]

Aynı şekilde 1951- 1965 yılları arasında Hazar- Şengal bölgesinde 400 yerleşim topluluğu, Şengal dağının kuzeyi ve kuzeydoğusunda 326 yerleşim topluluğu daha, bunlardan 152 topluluk Telafer ilçesi içinde ve 174 tanesi Şengal nahiyesinde inşa edilmiş ve yerleştirilenlerin sayısı 59،676 kişi olmuştur. Bu değişimler Şergat, Hamdaniye, Hazar ve Baac ilçelerinin oluşturulmasına ve sonrasında birkaç nahiyenin kurulmasına yol açmış ve Irak hükümeti idari birimlerinde birkaç değişiklik yapmıştır; bunlar arasında Zibar ilçesinin idari olarak Musul'dan alınarak Erbil vilayetine bağlanması, Duhok, Zaho, Amedi ve Akre birimlerinin ayrılarak Duhok adında yeni bir vilayette toplanması ve Musul vilayetinden alınması yer almaktadır, bu durum Musul vilayetinde Arap oranının artmasına (Musul'un Araplaştırılması) yol açan bir eylemdir.[12] Ayrıca geçen yüzyılın ikinci yarısında Musul'da Arap kabilelerinin yerleştirilmesinin yeni bir aşaması gerçekleşmiş ve her aileye 150 dönüm tarım arazisi verilmiştir.[13].

Irak hükümeti yetkililerinin karar, yasa ve tavsiyelerine ilişkin resmi belgeler, Musul vilayetindeki bölgelerin üç koldan Araplaştırılmasına özel önem verildiğini göstermektedir: Bunlar Musul-Şeyhan, Musul-Fayide ve Musul-Mahmur cepheleridir. Musul-Şeyhan cephesi, son yıllarda özel bir öneme sahipti; bu durum, Ninova Valiliği'nin 2868 sayılı ve 7 Mayıs 1994 tarihli yazısında, Kuzey Komitesi'nin prosedürlerine dayanılarak Musul-Şeyhan cephesinin Araplaştırmanın temel ve ana cephesi olduğu ve Arapların bu bölgede kalıcı olarak kalması gerektiği net bir şekilde belirtilmiştir. Bu kararın ışığında, Musul vilayetindeki bir komite, iskan edilecek aşiretler ve yerler üzerinde araştırma yapmaya başlamıştır. Ayrıca, Komite Başkanı ve Devlet Başkan Yardımcısı Taha Yasin Ramazan'ın imzasıyla, 21/1992 sayılı ve 7 Mayıs 1994 tarihli yazıyla, Şeyhan ilçe merkezinde Araplar için 1100 parsel arazi dağıtılmasına ve ev inşa edilmesine, kimlik kayıtlarının Şeyhan'a taşınması ve bu arazilerin Azzavi, Hadidi ve Tay aşiretleri ile askeri çalışanlar ve emekliler için o şehirde 15 yıl ikamet ettikten sonra üzerlerine tescil edilmesi şartıyla onay verilmiştir. Ninova Valisi, 22/2334 sayılı ve 24 Aralık 1994 tarihli yazısında Şeyhan, Mahmur, Telkef ilçelerinin kaymakamlarından ve Fayide nahiyesinden sınırları içerisindeki isimleri göndermede acele etmelerini istemiştir. Ayrıca Musul Tarım Müdürlüğü'nün 17/16/1122 sayılı ve 26 Ocak 1995 tarihli yazısı, Irak Baas Partisi Devrim Komuta Konseyi'nin 358 sayılı ve 16 Mart 1978 tarihli kararı uyarınca Şeyhan ilçesinin tüm bölgelerinin Araplar için mülk haline getirilmesini talep etmektedir.

Hükümet, Musul vilayetinde Kürt topraklarını şu yollarla Araplaştırmaya çalışıyordu:

1- Araplar için yerleşim kompleksleri inşa etmek.

2- Arazi ve tarım arazilerinin tapusunu üzerine geçirmek.

3- Tehcir ve göç ettirme kampanyaları.

4- Kimlik ve milliyeti değiştirmek.

5- Yönetimde değişiklik yapmak ve idari birimler oluşturmak.

Kaynakça:
  • Velid Şerike, حقوق الانسان و سیاسیة التهجیر التعریب في اقلیم کوردستان العراق- الترکمان نموذجا, Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki Araplaştırma Politikası konulu konferansa sunulan bildiri, yayınlanmıştır.
  • Ahmed Suse, تاریخ حضارة وادي الرافدین, Cilt 2, Dar el-Hürriye li't-Tıbaa, Bağdat- 1983.
  • Halil İsmail Muhammed, اقلیم کردستان العراق, Matbaa el-Cami'a, Erbil- 1339 H.K.
  • Nuri Halil el-Barazi, البداوة و الاستقرار في العراق, Arap Araştırmaları ve Çalışmaları Enstitüsü, Kahire, 1969.
  • Nafi el-Kassab, ملامح جغرافیة حول استیطان القبائل البدویة المتنقلة, Irak Coğrafya Derneği Dergisi, Cilt 5, 1969 yılı, Esad Matbaası, Bağdat.
  • Muhammed Emin Zeki, خلاصة تاریخ الکرد و کردستان, Muhammed Ali Avni, Selahaddin Matbaası, Bağdat, 1961.
  • Yakup el-Hamevi, معجم البلدان, Cilt 1, Dar el-Sadır, Beyrut- 1977 M., s. 138
  •  Stephen Hemsley Longrigg, اربعة قرون من تاریخ العراق الحدیث, Cafer Tayyar, 6. baskı, 1985.