Peşmerge güçleri, Betwata ve Pişder cephelerini birbirine bağlayacak güçlü bir yarım daire savunma planı oluşturmak amacıyla Sefin Dağı ekseninden Balisan Vadisi'ne çekildi. Peşmerge güçleri, devrim komutanlığının merkezi olan Balkayeti bölgesine yaklaşılmaması için Qaladize'den Betwata'ya kadar Irak ordusunun ilerleyişi önünde aşılmaz bir set kurmayı başardı.

Irak ordusunun piyade birlikleri, Köysancak'tan Çwarta'ya doğru ilerleme yolunu açmak için Ağustos 1974 ayında harekete geçti. Bölgeye ulaştıklarında hedefleri, Makok ve Şişar dağlarının tepeleriyle birlikte Bitwen ovasını kontrol altına almak ve böylece bölgenin tamamında tam bir hakimiyet kurmaktı.

Ordunun bir diğer amacı da Peşmerge güçlerini Makok'tan çıkarmak, Qesrê nahiyesinin karşısındaki Karox Dağı'na ulaşmak, ayrıca Rewanduz cephesindeki Zozik ve Sekiz dağlarını işgal edip Hasan Beg zirvesine doğru ilerlemekti. Buradan Gelala'yı çevreleyerek devrim komutanlığını kuşatmayı hedefliyorlardı. Ayrıca ordunun amacı, Makok Dağı ve Dole Reqa'ya saldırırken birliklerinin üzerindeki yükü hafifletmek ve Peşmerge güçlerinin bir kısmını Betwata bölgesindeki savaş cephesine çekmekti.

 Irak ordusunun büyük kuvvetleri iki askeri tümen ve paralı askerlerden (Cehş) oluşuyordu. Planlarını uygulamak için Seruçawa ve Xanzad zirvesinin arkasındaki Makok Dağı'na saldırı başlattılar. Savunma hattında bulunan Peşmerge güçleri, Saedi Aziz komutasındaki Erbil Ovası güçlerinin ikinci bölüğünden, Kerim Fıqê komutasındaki Sefin güçlerinin birinci bölüğünden ve Hacı Ali komutasındaki Erbil Ovası güçlerine bağlı başka bir bölükten oluşuyordu. Askerler Makok'un zirvelerine tırmanırken, Peşmergeler onlara karşı koydu; birçok Irak askeri öldürüldü ve yaralandı, diğerleri ise savaş alanından kaçtı. Ertesi gün ordu Makok zirvelerine yeniden saldırı düzenledi ve bu kez dağın sağ tarafını kontrol altına almayı başardı. 

Irak ordusu 30 Ağustos'ta güçlerini tekrar toplayarak tank, top ve savaş uçaklarının desteğiyle saldırıya geçti. Saldırıya Peşmerge mevzilerini yoğun bir şekilde bombalayarak başladı; ordu burada ilk kez Katyuşa füzelerini kullandı. Makok Dağı'na yapılan saldırıdan sonra Seruçawa ve çevresindeki köylere ulaştılar. Bu büyük ordu saldırısına karşı koyan Peşmergelerin sayısı çok azdı. Ordu, 4 Eylül'de Endêk ve Antoz zirvelerine saldırı düzenledi; tüm ağır silah ve uçak imkanlarını kullanarak ve paralı askerlerin (Cehş) işbirliğiyle akşam saatlerinde bölgeyi kontrol altına almayı başardı.    

Bu sırada ordu komutanından (2) bölge komutanlarına, savaş cephelerine destek olarak Peşmerge güçlerinden bir birliğin eklenmesi ve dağın zirvelerine ulaşmak için saldırı başlatılması yönünde acil bir telgraf ulaştı. Destek gücü, Ali Muludi komutasındaki Sefin güçlerine bağlı bir bölük ile Erbil Ovası güçlerine bağlı Seyid Kake komutasındaki ikinci bölükten oluşuyordu. Bu Peşmerge birlikleri 6/7 Eylül 1974 gecesi Makok Dağı'na çıkarak savunma mevzilerini yeniden kurdular. Irak ordusu hava kuvvetleri ve topçu desteğiyle saldırılarını sürdürdü ancak Peşmerge güçleri bu sefer güçlü bir savunma durumundaydı; tüm saldırıları püskürttüler ve ordunun Makok Dağı'na ulaşmasına izin vermediler.  

8 Eylül 1974 günü saat 23:00'te Irak ordusu Makok Dağı'na bir kez daha saldırdı ve saldırı şafak vaktine kadar sürdü. Bu sefer Peşmerge, ordunun zafer kazanmasına izin vermedi; ordu büyük bir yenilgiye uğradı ve elli askerini savaş alanında ölü bıraktı. Peşmerge güçleri iki ay boyunca bölgeyi savunmaya devam ederek Irak ordusunun hedeflerine ulaşmasını engelledi. Bu, bölgedeki komutanların deneyimlerine ve savaş tecrübelerine, ayrıca kendi imkanları dahilinde mayın döşeyip bölgeyi çitle çevirerek mevziler üzerinde hakimiyet sağlamalarına dayanıyordu. Irak ordusu bu iki ay boyunca (15) Cehşler, özel kuvvetler ve komandolardan oluşan büyük bir gücün desteğiyle Peşmerge güçlerine saldırdı ve bu çatışmalar sırasında büyük can ve mal kaybı verdi.  

 Peşmerge güçleri şehit ve yaralı olarak kayıplar vermiş olsa da önemli kazanımlar da elde etti. Örneğin, bir saldırıda (10) silah ele geçirildi; başka bir saldırıda (150) Kalaşnikof, (3) havan topu, (4) taşınabilir telsiz cihazı ve beş mermili iki Rus keskin nişancı tüfeği ele geçirildi; hatta başka bir saldırı sırasında koca bir tabur yok edildi.

Eylül ayının ortalarında Irak ordusu öğlen saat 12:00'de Peşmerge mevzilerini bombalamaya başladı. Ardından Özel Kuvvetler'e bağlı bir tabur, Seyid Kake'nin taburunun mevzilerine saldırdı. Peşmergelerin bu saldırı hakkında önceden bilgisi vardı; bu yüzden düşmanın yaklaşmasını ve saldıran güce büyük zayiat verdirmeyi beklediler. Düşman 100 metre yaklaştığında onlara saldırdılar ve silahlarıyla ateş açtılar. Ordunun saldırısı başarısız oldu; (150) ölü ve (100) yaralı verdiler, ayrıca çok miktarda silah ve mühimmat ele geçirildi. Saldıran Irak taburu tamamen yok edildi; Peşmergelerin bu savaştaki kaybı (9) şehit ve (27) yaralıydı.

Peşmerge güçlerinin, gelişmiş silahlarla donanmış çeyrek milyonluk güçlü bir orduya karşı gösterdiği o direniş ve yiğitlik, hükümetin Kürt devrimini bitirme planlarını boşa çıkardı. Saldırılarının başında bu hazırlıkla devrimi askeri planlarına göre en kısa sürede ortadan kaldırmayı amaçlıyorlardı. Eylül ayını devrimi bitirmek için son tarih olarak belirlemişler, sonra tarihi Aralık ayına ertelemişlerdi. Tüm bu tarihler başarısızlıkla sonuçlandı ve durumlarda herhangi bir değişiklik yapamadılar; ta ki 6 Mart 1975 anlaşmasına kadar, o dönemde bir gerileme yaşamışlardı. Eylül Devrimi.

  

         

Kaynaklar:

  1. Mesut Barzani: Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, İkinci Bölüm, Eylül Devrimi 1961-1975, Birinci Baskı – Erbil, 2004.

  2. Hurşid Şire: Xebat ve Xwin (Mücadele ve Kan), Peşmergelik Yıllarının Anıları, Hacı Haşim Matbaası, Üçüncü Baskı, Erbil – 2015.

  3. Senger İbrahim Xoşnav: Eylül Devrimi'nin Askeri Olayları 1970-1975, Birinci Baskı, Erbil, 2022.

  4. Seyid Kake: Bir Peşmergenin Anıları, Kültür Bakanlığı Matbaası, Birinci Baskı, Erbil – 1997.

Karwan Cewher Muhammed: İdris Barzani 1944- 1987 Kürt Özgürlük Hareketindeki Yaşamı ve Siyasi ve Askeri Rolü, Hêvî Matbaası, Erbil, 2019.