Baasçıların Kürt halkına karşı 8 Şubat 1963 darbesinden sonraki kötü niyetleri, Irak ülkesi tarihindeki en kötü şöhretli Baasçı silahlı örgüt olan (Hares el-Qavmi) örgütünü kurmaya başladıkları andan itibaren başladı. Müzakerelerin çıkmaza girmesinden kısa bir süre sonra, bu örgüt aracılığıyla yüzlerindeki maskeleri çıkardılar ve gazetecilerin önünde açıkça savaş ilan ettiler. Kibirli bir şekilde, Irak ordusunun sevgili kuzeyde bir gezinti için hazırlandığını duyurdular; bunun sonucunda Kürdistan'ın masum halkının canına kastettiler. 10 Haziran 1963 tarihinde Irak'taki Ulusal Yönetim Konseyi, Erbil, Süleymaniye, Musul ve Kerkük'ün askeri bölge olarak kabul edileceğine ve askeri operasyonların sahası olacağına karar verdi.
Hükümet, saldırının ağırlığını belirli bir cepheye vermeyi ve diğer cephelerde ise kolay ve kesintili savaşlarla meşgul olmayı amaçlıyordu. Tüm savaş cepheleri arasında Akre – Pires cephesini seçti; bu eylemdeki amacı Barzan'a ulaşmaktı. Bu görevi iki ordu tümenine verdi; Tuğgeneral Abdülkerim Ferhan komutasındaki Birinci Tümen ve Mêrgesor cephesi için Tuğgeneral İbrahim Faysal el-Ensari komutasındaki İkinci Tümen. Planın uygulanması doğrudan Savunma Bakanı Salih Mehdi Ammaş ve Genelkurmay Başkanı Tahir Yahya'nın gözetimi altındaydı. Bunların hepsi, Barzan'ın işgal edilmesinin devrimlerini sona erdireceğine inanıyordu.
15 Haziran 1963 tarihinde, Birinci Tümen güçleri 5000 çetenin desteğiyle Akre'nin Sere dağına saldırdı. Çok şiddetli bir savaş ve zorlu bir direnişten sonra Irak ordusu bu stratejik yeri ele geçirmeyi başardı. Ordunun savaşta 69 ölü ve 122 yaralı bıraktığı, çetelerin saflarında ise 23 ölü ve 37 yaralı olduğu açıklandı. Bundan sonra Irak ordusu Pires dağını işgal etmek için hazırlıklara başladı.
Pires savaşı haberi devrim lideri Molla Mustafa Barzani'ya ulaşınca, çatışma bölgesine dönmek için hazırlık yapar. Daha önce Bradost bölgesine gitmesi kararlaştırılmıştı. Kendi yerine Spilik cephesinden sorumlu Albay Abdülkafi Nebavi'yi ve yardımcısı olarak Abdullah Ağa Pişderi'yi atar. Onlara Spilik cephesini savunma hattı yapmalarını emreder. Hükümet bu cepheden Mêrgesor'a ilerlemeyi planlamıştı. 18'ü 19'e bağlayan Haziran gecesinde Molla Mustafa Barzani Pires dağının kuzey eteklerinde yer alan Sefti köyünün yukarısına gider. Bu yer Irak hükümeti tarafından belirlenmişti, bu yüzden dört adet (Hoker Hunter) savaş uçağı şiddetli bir bombardıman gerçekleştirdi; ancak sonuçta sağ kurtuldular. Barzani o anda savaş cephesi komutanı Molla Şıni ve yardımcılarını görüşme ve savunma planını oluşturmak için çağırır. Peşmergenin Pires dağının zirvesini korumak için mevzilerini güçlendirmesine karar verilir. Yine Barzani'nin emriyle Ömer Ağa Dolemeri komutasındaki bir güç, düşmanı arkadan vurmak için Akre dağının batısındaki Şuş bölgesine gider. Aynı şekilde Hadi Hesko komutasında bir güç de, düşmanı doğudan vurmak için Zente geçidinin üzerindeki Sede tepesine gider. Aynı zamanda Barzani, Albay Abdülkafi Nebavi'ye Spilik'i güçlendirmesi ve o sırada Peşmerge tarafından kuşatılmış olan Halifan bölgesindeki Üçüncü Tugay üzerindeki baskıyı artırması için emir verir.
25 Haziran 1963 tarihinde, Irak ordusu 10000 çete eşliğinde, iki topçu taburu ve dört bölük (MiG ve Fury Hoker Hunter) tipi uçağın desteğiyle Pires dağına yönelik şiddetli bir saldırı başlattı. Bombardıman öyleydi ki sanki tüm dağ alev almıştı. Bu savaşta Peşmerge çok basit silahlar ve az mühimmatla savaşıyordu; hatta topların bile gerekli mermileri yoktu. Bu durum devrim lideri Molla Mustafa Barzani 'nin çatışma anında ellerindeki az miktardaki mühimmatı boşa harcamamak için idareli kullanmaları gerektiğini her zaman vurgulamasına neden oluyordu. O sırada silahlar çoğunlukla (İngiliz kısa tüfekleri, Darjo, Brno, Brno makineli tüfekleri, 60 mm'lik toplar) gibi hafif silahlardan oluşuyordu; hükümet güçlerinin elindeki büyük lojistik kapasite ise kıyaslanamazdı bile. Peşmergenin yemek durumu konusunda, o zamanlar yemek ve ihtiyaçları taşıma görevi yapan bir Peşmerge, bölge halkının kendi aralarında Peşmerge için yiyecek topladığını ve bunun çoğunlukla kuru ekmek, keş, mercimek ve bulgur... vb. şeylerden oluştuğunu belirtmektedir.
Pires dağındaki savaş, devrimcilerin hükümet güçlerine büyük zayiat verdirmesinden sonra devam etti. 28 Haziran'da hükümet dağı işgal etmeyi başardı. Dağın düşmesi, Pires dağı cephesi komutanı ve Molla Mustafa Barzani'nin Sovyetler Birliği'ndeki yoldaşlarından biri olan Molla Şıni Bedaruni'nin, dağdaki birçok savunma savaşından sonra hükümetin şiddetli topçu ateşi nedeniyle Perşembe akşamı 27 Haziran'da dağın sol tarafındaki zirvede diğer beş Peşmerge ile birlikte şehit düşmesiyle gerçekleşti. Irak ordusunun bombardımanı geniş bir alanı kapsamıştı. Kuzeydeki Pires dağının eteğindeki Nizar bölgesi ve güneydeki Şirin dağının eteğindeki Berroj, şiddetli ve isabetli bir hava bombardımanına maruz kalmıştı. Öyle ki, siviller Peşmerge güçlerinden çok daha fazla yaralanmıştı. Pires'e saldırı başladığında, Ömer Ağa Dolemeri'nin komutan olduğu Şuş ve Şermen bölgesine de bir saldırı düzenlendi; saldırgan güç kötü bir şekilde bozguna uğratıldı ve ölülerinin birkaç cesedini ardında bıraktı. Eğer Ömer Ağa yaralanmasaydı, hükümetin ordu komutanı Albay Rükn Saeb Hardan esir alınabilirdi. Bahsi geçen kişi yaralandıktan sonra savaş cephesinden uzaklaştı; onun yerine Hürmüz Melek Çeko yardımcısı oldu. Ordunun 28 Haziran'da 1 Tümeninin 1 Tugayı birliğine gönderdiği bir rapora göre, 27 kişinin öldüğünü ve 51 kişinin yaralandığını itiraf etmişlerdir.
Belirtmek gerekir ki, Peşmergenin Pires savaşında ve onu takip eden diğer savaşlarda sergilediği zorlu direniş sırasında Din Kanyelenji, Han Bedaruni, Halke Dolemeri, Hüseyin Muhammed Ağa Mêrgesori, Ahmet Reşaşçı, Şit Serkêri, Said Şêrwani ve daha pek çok Peşmerge şehit düşmüş ve yaralanmıştır.
Kaynaklar:1- Mamxan Şêrawani, Barzan ve Barzanilerin Soyu, Baskı Yeri Yok, 1995, s. 105.
2- Mervan Salih El-Maruf, Mustafa Barzani Kürt Özgürlük Hareketinin Lideri, Hacı Haşim Matbaası, Erbil, 2018, s. 118.
3- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Cilt Üç, Bölüm Bir, Eğitim Bakanlığı Basımevi, 2004, s. 125.
4- Şekib Akravi, Senavat el-Mihne fi Kürdistan, Kültür Basımevi Müdürlüğü, Erbil, 2007, s. 128.
5- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti Arşivi.
6- Şevket Mela İsmail Hasan, Eylül Devrimi Tarihinden Günler, İkinci Baskı, Tefsir Ofisi, Erbil, 2006, s. 165; Hacı Mirkhan Dolemeri, Adalet Arayışı, Birinci Cilt, Basım yeri yok, 2021, s. 296.