Baasçılar bir askeri darbeyle Irak'ta yönetimi ele geçirdikten sonra, Kürdistan'a yönelik saldırılarını ve muharebelerini üç ay süreyle durdurdular, ancak Baasçılar kısa süre sonra Kürdistan'a yönelik saldırılarına yeniden başladılar. Irak ordusunun bu seferki planı tamamen Spîlik bölgesine odaklanmıştı; buradan Barzan'a ulaşmayı ve bölgeyi tamamen kontrol altına almayı hedefliyorlardı.

Bu saldırıda hükümet kuvvetleri, genel harekat sorumlusu olarak atanan Albay İbrahim Faysal el-Ensari komutasında, (2, 5, 19, 25, 27, 29) tugaylarını içeren 2. Tümen'den oluşuyordu. Ayrıca Tugay Komutanı Said Hamu'ya, devrim liderliğine ve Kürt halkına duyduğu derin kin ve öfke nedeniyle tam yetki verildi.

29 Haziran 1963 tarihinde Derbend-i Kori'de büyük bir muharebe patlak verdi ve akşama kadar sürdü. Sonuç olarak, Peşmerge kuvvetleri o vadiden çekildi ancak Mêrawa boğazında, Herir ovasında ve diğer yerlerde bir savunma hattı kuramadılar. Ta ki Spîlik tepelerine ulaşana kadar; oradan stratejik mevzilere yayıldılar ve Irak ordusunun ilerleyişini engellediler. Hükümet kuvvetleri de Herir ovasına ulaştı ve orada bir karargah kurdu.

Bu muharebede Peşmerge kuvvetlerinin genel komutanlığına Albay Kafi Nebi atandı ve kuvvet komutanları şunlardı: Hacı Biroxi, Kako Mêrgesuri, Mustafa Nêrweyi, Molla Emin Hostani, Cader Goyi, Hemeziyad Feqiyani, İzzet Süleyman Bey Dergelêyi, Hamid Biri ve Onbaşı Yasin, her biri çatışmanın bir ekseninde mevzilendi.

Irak ordusunun Barzan'a saldırma planı, iki tümen tarafından aynı anda uygulanmayı hedefliyordu: 1. Tümen Pîres dağından, 2. Tümen ise Spîlik'ten. Peşmerge kuvvetlerinin Heybet Sultan'dan çekilmesinin ardından hükümet, kuvvetlerinin bir kısmını Herir ovasında konuşlu olan o kuvvetlere sevk etti. Ancak Xelîfan ve Balkiyan'daki 3. Tugay, Peşmerge kuvvetleri tarafından kuşatılmıştı; ikmal ve gıda yolları kesilmişti ve teslim olmanın eşiğindeydiler. Ancak başka bir Irak askeri gücü Herir ovasına ulaştığında umutları geri geldi; ayrıca paralı askerlerden sorumlu Hüseyin Surçi de onlara ikmal ve gıda sağlama konusunda yardımcı oldu.

Kuvvetler bir süre karşı karşıya mevzilendi. Bêni Herir'de de bir Peşmerge gücü mevzilendi ve Irak ordusunun Herir ovasından ilerlemesine izin vermedi. Bir gün, bir askeri helikopter Spîlik tepelerindeki Peşmerge mevzilerinin üzerinde uçtu. Peşmergeler, mevzilerinden helikopteri ateş yağmuruna tuttu. Helikopter bölgeyi hızla terk etti ve Herir ovasına iniş yaptı. Bundan sonra, Irak ordusu Peşmerge mevzilerini yoğun bir şekilde bombalamaya başladı ve bölgeyi ateşe verdi. Bazen, Peşmerge komutanları arasındaki anlaşmazlıklar ve birbirleriyle koordinasyon ve istişareye geri dönmemeleri nedeniyle, güç dengesi olumsuz etkileniyor, Peşmerge saflarında huzursuzluk çıkıyor ve mevzilerindeki moral çöküyordu. 

Çatışma cephesini desteklemek amacıyla Yarbay Aziz Akriyi komutasındaki bir Peşmerge gücü Spîlik'e gönderildi, ancak bu eksende herhangi bir sorumluluğu yoktu. Bir gece, Süleyman Şaweli Şandêri, Albay Kafi Nebi ile koordinasyon sağlamadan, köy sakinlerinden silah toplama bahanesiyle -görünüşe göre Irak ordusuyla iş birliği yaptıkları şüphesiyle- Spîlik'in güneyindeki Berdin köyüne bir Peşmerge gücü gönderdi. Köy sakinleri Peşmerge kuvvetlerine karşı koydu ve aralarında şiddetli bir çatışma çıktı. Peşmerge sorumlusu Süleyman Şaweli Şandêri ve üç Peşmerge şehit düştü, cenazeleri savaş alanında bırakıldı. Haber Peşmerge kuvvetlerine ulaştığında, Hacı Biroxi komutasındaki başka bir güç, destek için Sinavê hattından köydeki silahlı kişilere saldırdı. Onları yenmiş olsalar da dört Peşmerge şehit düştü, iki kişi yaralandı ve ardından kuvvetleri geri çekildi.

Peşmerge kuvvetleri saflarında meydana gelen o ihtilaf ve kargaşadan sonra, Irak ordusu 15 Temmuz 1963 tarihinde Spîlik cephesine geniş çaplı bir saldırı başlattı. Aynı zamanda, Peşmergeler arasında Xelîfan'daki 3. Tugay üzerindeki kuşatmanın kaldırıldığına ve Ali Beg vadisini kontrol altına aldıklarına dair söylentiler yayıldı. Bu yüzden, saatlerce süren çatışmanın ardından, Peşmerge kuvvetleri 16 Temmuz'da Spîlik tepelerinden çekildi ve Irak ordusu burayı kontrol altına aldı. 

Kaynaklar:

1- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, Birinci Bölüm, Eylül Devrimi 1961-1975, Birinci Baskı, 2004.

2- Gazi Adil Gerdi, Barzani Yolu Hizmetinde Bir Peşmerge Hacı Biroxi, Birinci Cilt, İkinci Baskı, Türkiye, 2021.

3- Zirar Süleyman Beg Dergelêyi, 1943-1977 Yıllarındaki Anılarım.

4- Şevket Molla İsmail Hasan, Eylül Devrimi Tarihinden Günler, Birinci Baskı, (Erbil- 2007).

5- Ari Kerim, Eylül Devriminden Canlı Birkaç Sayfa, Xebat Matbaası, (Duhok- 1999).

6- Hacı Mirkhan Dolemari, Adalet Arayışında, Birinci Cilt, İkinci Baskı, (İsra Matbaası- Tahran- 2021).