جەوهەر نامیق سالم ئیسماعیل، لە ساڵی 1964دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە ساڵی 1976دا وەک ئەندامی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنفڕانسی بەرلین) هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1989دا لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دەیەم) هەڵبژێردرا، لە 4ی حوزەیرانی 1992دا وەک یەکەم سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان (خولی یەکەم) هەڵبژێردرا، لە ساڵی 2003دا دەستی لە پۆستی سکرتێری مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان کێشایەوە.

ژیاننامە

جەوهەر نامیق سالم ئیسماعیل، کە بە ناوەکانی سەلیم، سەلیم سۆرانی، سەلیم قیادە، فوئاد و چێ گیڤارای کوردیش ناسراوە، لە ساڵی 1945دا لە ناوچەی گەرمیان لەدایک بووە، خوێندنی سەرەتایی خۆی لە ساڵی 1956دا لە شاری خانەقینی ناوەندی ناوچەی گەرمەسێر دەست پێ کرد، لە ساڵی 1958دا خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ شاری بەغدا، لە ساڵی 1964دا خوێندنی ناوەندی لە شاری بەغدا تەواو کردووە، لە ساڵی 1964دا وەک فەرمانبەر لە سکرتاریەتی پایتەخت لە لای کەرخ لە شاری بەغدا دامەزرا، لە ساڵی 1968دا بۆ دەزگای ئەمبار و گازۆیل گواسترایەوە، لە ساڵی 1968دا قۆناغی ئامادەیی بەشی زانستی ئێوارانی لە بەغدا تەواو کردووە، لە ساڵی 1968دا لە کۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابووری بەشی ئابووری زانکۆی مستەنسرییە لە ئێواران لە بەغدا وەرگیرا، لە ساڵی 1972دا لە هەمان زانکۆ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرتووە.

لە ساڵی 1975دا، دوای هەڵوەشانەوەی شۆڕشی ئەیلوول کۆچی کرد بۆ ئێران، لە مانگی شوباتی 1981دا وەک پەنابەر چوو بۆ وڵاتی سوید، لە ساڵانی 1980-1981دا خولی زمانی سویدی تەواو کرد، لە ساڵی 1989دا بەهۆی شکانی قاچییەوە بۆ چارەسەر گەڕایەوە سوید، لە ئاداری 1992دا لەگەڵ ئەندازیار نێرگز عوسمان حەبیب هاوسەرگیری کرد.

لە 15ی شوباتی 2011دا دوای ئەوەی نەخۆش کەوت بۆ چارەسەر چوو بۆ سوید و دوای پشکنین لە نەخۆشخانەی کارۆلینسکا دەرکەوت کە نەخۆشی شێرپەنجەی جگەری هەیە، بەیانی ڕۆژی سێشەممە، 22ی ئاداری 2011، بەهۆی نەخۆشییەکەیەوە لە سوید کۆچی دوایی کرد، ڕۆژی 24ی ئاداری 2011 تەرمەکەی لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی هەولێرەوە گەڕێنرایەوە بۆ وڵات و لەلایەن سەرۆک مەسعود بارزانییەوە پێشوازی لێکرا و لە 25ی ئاداری 2011دا لە گوندەکەی خۆی گوندی بەڕلوت لە ناوچەی گەرمیان بە خاک سپێردرا. لە هونەری نیگارکێشان و کێشانی وێنە لەسەر تابلۆکاندا شارەزا بوو، شاعیر، دەنگبێژێکی باش و شارەزای مەقامە کوردییەکان بوو. بە زمانەکانی کوردی، عەرەبی، سویدی، فارسی و ئینگلیزی باش دەزانی.

خەباتنامە

لە ساڵی 1964دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد، لە ساڵی 1968دا ئەندامی کۆمیتەی ناوچەی بڵێسە بوو کە تایبەت بوو بە ڕێکخستنی خوێندکارانی زانکۆ و پەیمانگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری بەغدا و سەرپەرشتی ڕێکخستنی خوێندکارانی ئێوارانی لە زانکۆی مستەنسرییە دەکرد، لە ساڵی 1972دا لەسەر داوای مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەوە کرد و ماڵەکەی گواستەوە بۆ شارۆچکەی چۆمانی سەر بە پارێزگای هەولێر، لە ساڵی 1972دا یاریدەدەری بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی ناودەشتی سەر بە پارێزگای هەولێر بوو، لە ساڵی 1973دا لە بەشی ڕاگەیاندنی پارتی دیموکراتی کوردستان کار دەکات، لە ساڵی 1973دا وەک کارگێڕی کۆمیتەی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستنیشانکرا و وەک بەرپرسی بەشی پاراستن دەستی بە کار کرد، لە ساڵی 1973دا مامۆستای وانەکانی گۆڕانکاری و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی بوو لە خولی چوارەمی قوتابخانەی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی ناودەشتی سەر بە پارێزگای هەولێر.

لە سەرەتای نیسانی 1975دا لەلایەن مەسعود بارزانییەوە بۆ ئامادەکاری شۆڕشی گوڵان ئەرکدار کرا، لە کۆتایی نیسانی 1975دا لەلایەن مەسعود بارزانییەوە لەگەڵ چوار کەسی تر بانگهێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە یەکەم کۆبوونەوەی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە دەرەوەی شارۆچکەی نەغەدەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ بەردەوامیدان بە پاراستن و بەرخۆدان، لە پایزی ساڵی 1975دا، بە سەرپەرشتی مەسعود بارزانی، بە ئامادەبوونی عارف تەیفوور، محەمەد ڕەزا و پارێزەر کەریم سوڵتان کە بە کەریم شنگالی ناسراوە، شۆڕشی گوڵان لە شاری تاران پلانی بۆ دانرا، لە ساڵی 1975دا دوای ئەوەی لەلایەن ساواکی ئێرانەوە ئاشکرا بوو، بۆ ئەوەی تێکۆشانی بەردەوام بێت لەگەڵ کەریم شنگالی بە قاچاخ پەڕینەوە بۆ باکووری کوردستان و بە هاوکاری کوردپەروەران و پارتی دیموکراتی کوردستان - تورکیا گەیشتنە باشووری کوردستان و لەناو ڕیزەکانی پێشمەرگەی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ناوەکانی سەلیم، سەلیم سۆرانی و سەلیم قیادە دەناسران، هەروەها ناوی فوئادیشی بەکارهێناوە کاتێک نامەی بۆ مەسعود بارزانی دەنووسی، پێشمەرگەکانی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان پێیان دەگوت چێ گیڤارای کورد.

لە ساڵی 1976دا وەک ئەندامی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنفڕانسی بەرلین) هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1976دا لە سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بە بەرپرسی هەرێمی یەک لە ناوچەی بادینان، لە 15ی تشرینی دووەمی 1977دا، بەشداری لە کۆبوونەوەی بەرفراوانی بێدواڵی سەرکردایەتی کاتیی پارتی دیموکراتی کوردستان کرد بۆ دیسان ڕێکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە و زیندووکردنەوەی ڕێکخستنەکان، لە ساڵی 1979دا لە پارتی دیموکراتی کوردستان دەرچوو.

ساڵی 1981 پەیوەندی بە پارتی گەلی دیموکراتی کوردستان (پارتی گەل) کرد، لە 26 تا 30ی تەمموزی 1981 بەشداری کۆنگرەی یەکەمی پارتی گەلی دیموکراتی کوردستان دەکات و دوای خۆپاڵاوتن لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا بەڵام دواتر لەم حیزبە کشایەوە، پاش ئەوەی گەڕایەوە ناو ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە ساڵی 1989 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی دەیەم هەڵبژێردرا، لە 13ی کانوونی دووەمی 1990 وەک بەرپرسی بەشی ڕێکخستنی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) دەستنیشانکرا، لە ساڵی 1991 لە خولی نۆیەمی پەیمانگای کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) سیمینارێکی لەسەر دانوستان و ئۆتۆنۆمی پێشکەشی خوێندکارانی خولەکە لە شارۆچکەی پیرمام لە پارێزگای هەولێر کرد، لە 7ی نیسانی 1992 بە ناوی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بەشداری کۆبوونەوەی بەرفراوانی بەرەی کوردستانی لە پیرمام کرد بۆ ئامادەکارییەکانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان، لە 4ی حوزەیرانی 1992 بە دەنگی دەنگدەرانی هەرێمی کوردستان بە لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم) هەڵبژێردرا، لە 4ی حوزەیرانی 1992 وەک یەکەم سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم) هەڵبژێردرا.

ڕۆژی چوارشەممە 2ی ئەیلوولی 1992 وتارێکی لە ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان بڵاوکردەوە، لە ساڵی 1993 وەک خاوەنی ڕۆژنامەی برایەتی کە ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی)یە، لە وەزارەتی ڕۆشنبیری حکومەتی هەرێمی کوردستان مۆڵەتی فەرمی وەرگرت، ڕۆژی پێنجشەممە 1ی تەمموزی 1993، بەشداری مەراسیمی دەرچوونی خولی دوازدەهەمی زانکۆی سەڵاحەدین لە هەولێر بوو، لە ساڵی 1993 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان – یەکگرتوو لە کۆنگرەی یازدەیەم هەڵبژێردرا، لە مانگی کانوونی یەکەمی 1993 وەک یەکەم بەرپرسی مەکتەبی ناوەندی دیراسەت و لێکۆڵینەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان – یەکگرتوو دەستنیشانکرا و تا کۆتایی کارەکەی 35 کتێب و بڵاوکراوەی نووسەران لە هەموو بوارەکاندا بە چەندین زمانی جیاواز چاپکراون، لە ساڵی 1994 وانەی پەرلەمانتاری بە خوێندکارانی خولی بەپەلەی پێشکەوتوو لە شارۆچکەی پیرمام دەڵێتەوە.

لە 4ی ئایاری 1994 لە کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە) پەیمانی ئاگربەست و ئاساییکردنەوەی ڕەوشی باشووری کوردستانی ئیمزاکرد، ڕۆژی دووشەممە 25ی تشرینی یەکەمی 1994، بەشداری کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی کۆمیتەی ئاساییکردنەوەی ڕەوشی ئاڵۆز لە پارێزگاکانی سلێمانی-کەرکووک لە شارۆچکەی قەڵاچۆلان لە سەر بە پارێزگای سلێمانی بوو، ڕۆژی دووشەممە 18.12.1994 لە قەڵاچۆلان بەشداری کۆبوونەوەی کۆمیتەی ئاساییکردنەوەی پارێزگای سلێمانی بوو، لە 23.12.1994 تا 28.03.1995 لەگەڵ 58 ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان لە هەموو لیستەکان بۆ شەرمەزارکردنی شەڕی ناوخۆ لە هۆڵی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان مانگرتنیان گرت، لە 30ی کانوونی یەکەمی 1994 ماڵەکەی لە هەولێر لەلایەن چەکدارانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە)وە تاڵانکرا.

لە ساڵی 1997 بوو بە خاوەنی ڕۆژنامەی برایەتی وەرزشی، لە ئایاری 1998، وتارێکی لە کۆنفڕانسی قاهیرە لەسەر دیالۆگی عەرەبی-کوردی پێشکەش کرد، لە ساڵی 1999 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە کۆنگرەی دوازدەهەم هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1999 لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی)دا وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی هەڵبژێردرا، لە 14 تا 16ی کانوونی یەکەمی 2002، لە کۆنگرەی لەندەن لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی وەک ئەندامی کۆمیتەی بەدواداچوون و هەماهەنگی هەڵبژێردرا، ڕۆژی دووشەممە 20.12.2003 لەگەڵ سەرۆک مەسعود بارزانی پێشوازی لە سێناتۆری فەرەنسا ئیمری دیمۆنتێسکۆ کرد، ڕۆژی چوارشەممە 02.04.2003 بە ئامادەبوونی سەرۆک مەسعود بارزانی لە شاری دووکان بەشداری لە کۆبوونەوەی سەرکردایەتی هاوبەشی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە) کرد بە ئامانجی ئامادەکاری بۆ قۆناغی ئازادکردنی عێراق، لە بەهاری ساڵی 2003 دەستی لە پۆستی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) کێشایەوە.

 

لە بەرهەمەکانی:

  1. ئایا فیدراڵی بژاردەی سیاسییە لە عێراق؟ - 2005.
  2. کورد لە یاری دەقە یاساییەکاندا، پێداچوونەوە لە دەستووری هەمیشەیی عێراقدا (چاپی یەکەم، 2007)، (چاپی دووەم، 2011).
  3. ئەزموونی کوردی لە بزووتنەوەی خۆیدا - 2011.
سەرچاوە:
  1. بەهرام وەلەدبەگی، لێکۆڵینەوە لەسەر داواکارییەکانی نەتەوەی کورد، ڕۆژنامەی ئاشتی، ژمارە 28، ساڵی دووەم، تاران، دوشەنبە، 02.06.2004. ش.، ل. 1، 3.
  2. بیوار نوورەدین، کورد و کوردستان بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبە کوردییەکاندا، بەرگی 2، بەشی 3، (چاپخانەی تاران، 2016)، ل. 16، 343.
  3. تاریق کارێزی، جەوهەر نامیق سالم 1945-2011، عومەر عەلی شەریف، 100 ناوداری کەرکووک و گەرمیان، (سلێمانی، چاپخانەی کارۆ، 2019)، ل. 82-87.
  4. جەوهەر نامیق سالم، کورد لە یاری دەقە یاساییەکاندا، بەرگی 2، چاپی دووەم، (هەولێر – وەشانی ئاراس – 2011)، ل. 1-548.
  5. جەوهەر نامیق سالم، ئەزموونی کوردی لە بزووتنەوەی خۆیدا، بەرگی 3، (هەولێر – وەشانی ئاراس – چاپخانەی ئاراس – 2011)، ل. 1-552.
  6. جەوهەر نامیق سالم، ڕۆڵی بەرەی کوردستانی لە قۆناغی دوای هەڵبژاردندا، ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 636، چوارشەممە، 02.09.1992، ل 2.
  7. حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) 1946-1993، (دهۆک، چاپخانەی خەبات، 1998)، ل. 147، 152، 174، 182.
  8. حەسەن لەتیف ئەلزوبەیدی، ئینسایکلۆپیدیای حیزبە عێراقییەکان، (بەیرووت - دەزگای وەشانی ئەلعارف - 2007)، ل 341، 555.
  9. سامی شۆڕش، کوردستان و کورد، چاپی دووەم، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2019)، ل 145.
  10. سلێمان مستەفا حەسەن، کورد و سەرپێهاتی یەکەم، (هەولێر – چاپخانەی کارۆ – 2017)، ل. 31، 33، 75، 80، 271.
  11. سەیید عەلی مۆجانی، سۆلماز سدیقی، ئەڵا نەعەماتی...، چاندنی ڕیزالان و خێزانە هاوچەرخەکانی عێراق، (تاران - وەشانی ئەعزەم - 1392 ک.هـ)، ل 342.
  12. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی 3.، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013)، ل. 126، 147-148.
  13. شوێن حسێن شینک بالەکی، جەوهەر نامیق سالیم 1946-2011 ژیان، بەرهەم و ڕۆڵی سیاسی، زانکۆی سۆران، فاکەڵتیی چاند، 2016، (تێزی ماستەری بڵاونەکراوە)، ل 7، 10-13، 15-19، 22، 24، 30، 36 - 39، 41، 44 - 45، 48، 51، 55 - 56، 58، 72، 80، 85، 89، 110، 114 - 115، 127، 130، 145 - 146، 152.
  14. عەدنان ئەلموفتی، دیالۆگی عەرەبی-کوردی، (قاهیرە - پەرتووکخانەی مەدبوولی - 1999)، ل 174.
  15. عەلی شنگالی، کێشەی کورد و حزبی بەعسی عەرەبیی سۆسیالیست، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - 2012)، ل 168-170.
  16. عەمار عەباس مەحموود، کێشەی کورد کێشەی دامەزراندنی دەوڵەتە، (قاهیرە - وەشاندن و بڵاوکردنەوەی ئەلعەرەبی - 2016)، ل 79.
  17. فەرهاد عەونی، سەرپێهاتیی ڕۆژنامەوانیی من، (هەولێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2011)، ل. 90، 207.
  18. کاروان مەحوی، کۆنگرەکانی حزبی ئێمە حزب دیموکراتی کوردستان، گۆڤاری شڕۆڤە، مەکتەبی ناوەندیی دیراسەت و لێکۆڵینەوە، ژمارە 14، هەولێر، چاپخانەی حاجی هاشم، پاییز 2010، ل 20.
  19. محەمەد مەلا قادر، خەباتنامە کورتە مێژووی پارتی و چاندی بارزانیی نەمر، چاپی 2یەم، (هەولێر – وەشاندنخانەی ئاراس – 2007)، ل 97.
  20. محەمەد مەلا قادر، سەرپێهاتیی نەمران، (هەولێر - چاپخانەی حاجی هاشم - 2014)، ل. 231-236.
  21. مەحموود محەمەد، دیتن شڕۆڤە، نەرمین و شڕۆڤەکردن، بەرگی 1، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2016)، ل 248.
  22. مەلا شێم حەمدی حاجی ئۆمەرانی، شۆڕشی نوێی ساڵی 1976 چۆن دەستی پێ کرد؟!، چاپی 2.، (هەولێر - چاپخانەی حاجی هاشم - 2013)، ل 52.
  23. مەلا فارووق شوانی، هەموو کورد، بەرگی 1، (هەولێر، چاپخانەی چاندی، 1997)، ل 106.
  24. هاوژین حەمە ڕەشید و هەندرێن شێرزاد، لە کۆنگرەی 10یەمینی یەکێتیی قوتابیانی (خوێندکارانی) کوردستاندا، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی حزب دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3446، هەولێر، یەکشەممە، 29.07.2001، ل 1.

هەرێمی کوردستانی عێراق، ئەنجوومەنی نیشتمانیی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆلەکانی ئەنجوومەنی نیشتمانیی کوردستانی عێراق، 1999، بەرگی 22، (هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 1999)، ل 715