ئەم هێرشە بریتی بوو لە بەکارهێنانی سوپایەکی زەبەلاح، کە لە چارەکێک ملیۆن سەرباز پێکدەهات و بە چەکی پێشکەوتوو چەکدار کرابوون، لەوانە تانکە مۆدێرنەکان، جۆرەها چەکی ئاسمانی و هێزی ئاسمانی. ئامانجەکە سەرکوتکردنی بەرگریی کورد و تێکدانی شۆڕشی ئەیلوول بوو بەپێی ئەو بڕگانەی لە پەیماننامەی دۆستایەتی و هاوکاری نێوان عێراق و یەکێتی سۆڤیەتدا دیاریکرابوون.

ناوچەی گەرمیان، وەک ناوچەکانی تری کوردستان، ڕووبەڕووی هێرش بووەوە لە سێ لاوە، کە بریتین لە باکوور، باشوور و ڕۆژئاوا. هێزەکان لە سلێمانی، هەڵەبجە و کەرکووکەوە ڕەوانە کران بە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی تەواوی ناوچەی گەرمیان. داگیرکردنی گەرمیان دەگەڕێتەوە بۆ چەند هۆکارێک، وەک ئەوەی فەرماندەی سوپای عێراق عەمید عەبدولجەبار شەنشەڵ و فەرماندەی ناوچەی باکوور عەمید سەعید حەمۆ ئاماژەیان پێداوە. ئەم هۆکارانە بریتین لە ڕووبەری بەرفراوانی ناوچەکە، کە شارە گرنگەکانی وەک خورماڵ، هەڵەبجە، سیروان، عەربەت، سەید سادق، دەربەندیخان، سەنگاو و قەرەداغ دەگرێتەوە. هەروەها، زەوی شاخاوی ناوچەکە لە مێژوودا وەک قەڵایەکی شۆڕش خزمەتی کردووە و هەڕەشەیەکی گەورە بووە بۆ سەر حکومەت. داخستنی بەشێک لە سنووری ئێران لەگەڵ کوردستان و سنووردارکردنی ناوچە شۆڕشگێڕییەکان جێبەجێکرا بۆ ئەوەی ڕێگری لە پێشمەرگە بکرێت لە دزەکردن بۆ ناو شارەکان و ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر سوپای عێراق.

هێرشەکە لەلایەن چەند یەکەیەکی سەربازییەوە ئەنجامدرا کە سوپای عێراق ڕەوانەی کردبوون، لەوانە فیرقەی ١٤ی فیرقەی ١ بە سەرۆکایەتی عەقید عەبدولجەبار سەفایی، فەوجی تانک بە فەرماندەیی نەقیب ڕەعد حەمدانی، هەروەها هێزی ئاسمانی و جاشەکان. ئامادەکارییەکان بۆ هێرشی سێ ڕۆژە لە ناوچەی قلیاسانی باشووری سلێمانی لە ١ی حوزەیرانی ١٩٧٤ دەستیپێکرد، سوپاش لە بەیانی ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٤ دەستی بە جوڵە کرد. بەڵام پێشڕەویی سوپای عێراق لەلایەن هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە لە گوندی فەرەجاوا ڕاگیرا، کە بووە هۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و جاشەکان. هێزی پێشمەرگە توانی نزیکەی ٢٠ سەرباز و جاش بە دیل بگرێت. لە لای شۆڕشگێڕان، سێ پێشمەرگە شەهید بوون و چەندانی تریش بریندار بوون لە کاتی پێکدادانەکەدا، کە بووە هۆی شکستێکی گەورە بۆ سوپا. دواتر، سوپای عێراق دەستی بە تۆپبارانکردنی گوندەکان و سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە ناوچەکە کرد.

لە ڕۆژی دواتردا، سوپای عێراق بەردەوام بوو لە هێرشەکانیان، بە پاڵپشتی فڕۆکە جەنگییەکان و سەربازە بەکرێگیراوەکان. ئەوان بە سەرکەوتوویی کۆنترۆڵی عەربەتیان کرد و پێشڕەوییان بەرەو دەربەندیخان کرد. بەڵام پێش گەیشتن بە ئامانجەکەیان، ڕووبەڕووی پێکدادانێکی تر بوونەوە لەگەڵ هێزێکی پێشمەرگە لە پردی تانجەرۆ لە زەڕایەن. ئەم پێکدادانە بووە هۆی شەڕێکی سەخت، کە تێیدا هێزی پێشمەرگە توانییان ڕێگری لە پێشڕەویی سوپا بکەن. سەرەڕای ئەوەش، هێزی پێشمەرگە بە ڕێژەیەکی زۆر لەلایەن هێزی زرێپۆشی ١٦ی بەهێزەوە ژمارەیان کەمتر بوو، کە بە سەرۆکایەتی عەقید مەحمود وەهیب لە جەلەولاوە هاتبوون. لە ئەنجامدا، هێزی پێشمەرگە نەیتوانی بەرگرییەکەیان درێژە پێبدات و ناچار بوون پاشەکشە بکەن، ئەمەش ڕێگەی بە سوپا دا بە سەرکەوتوویی بچنە ناو دەربەندیخان.

سەرچاوەکان:

  1. شەوکەت مەلا اسماعیل حەسەن: ڕۆژانێ لە مێژووى شۆرشى ئەیلوول، ١٩٦١-١٩٧٥، چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە، هەولێر – ٢٠٠٧.

  2. کاروان جوهر محمد: ئیدریس بارزانى ١٩٤٤- ١٩٨٧ ژیان و ڕۆڵى سیاسیى و سەربازى لە بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورددا، چاپخانەى هێڤی، هەولێر، ٢٠١٩.

  3. - مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى یەکەم – هەولێر، ٢٠٠٤.

  4. سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو: ڕووداوه‌ سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول 1970-1975، چاپخانەى دانیشفەڕ، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر، 2022.