لە پایزی ١٩٦٩ هاوسەنگیی هێز و سەرکەوتن بەرەو لای شۆڕشی ئەیلوول چوو بەهۆی شکستە یەک لە دوای یەکەکانی هێزەکانی حکوومەت لە سوپا و هێزی کۆماندۆ و جاشەکان، لە هەڵمەتە سەربازییەکاندا کە ناوچەکانی شۆڕشی بە شێوەیەکی بەرفراوان گرتبووەوە، بە پشتیوانیی تانک و تۆپ و فڕۆکە و چەکی پێشکەوتوو. سەرکردایەتیی شۆڕش ناچار بوو پلانێکی ورد دابنێت بۆ هێرشکردنە سەر بەرەی مەرکە و دەرکردنی سوپا و جاشەکان لە ناوچەکە کە لە دوو فەوج پێکهاتبوو و هەروەها جاشەکانیش دوو ئەوەندەی ئەو دوو فەوجە بوون.
پێشمەرگەکان کە سەرکردایەتیی شۆڕش ڕایسپاردبوون بۆ بەشداریکردن لەم هێرشەدا بەشێکی هێزی ڕزگاری و بەشێکی هێزی کاوە و چەند یەکەیەکی هێزی هەڵگورد بوون. فەرماندەییان لەلایەن فەرماندە فەخیر مێرگەسۆری و حەسۆ میرخان و عەبدوڵڵا سدیقەوە بوو. فەرماندەکانی مەیدانی شەڕ بریتی بوون لە عیزەدین قەرە محەمەد و مام وەسۆ دزەیی و عەریف دەروێش و فەقی حەمەدەمین.
٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ مێژووی هێرشەکە بوو، پێشمەرگە لە کات و شوێنی دیاریکراودا وەک پلانی بۆ دانرابوو هێرشەکەیان دەستپێکرد. لە کاتژمێری یەکەمەوە سات بە سات پێشڕەوییان دەکرد. دەڵێت مەسعود بارزانی لە کتێبەکەیدا بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد دەربارەی ئەم مەلحەمەیەی پێشمەرگە: بەشی پەیوەندییەکانی دەزگا ئەمنییەکان پێیان ڕاگەیاندم کە ئاژاوە و پشێوی گەیشتووەتە ڕیزەکانی دوژمن و یەکەکانی سوپا فەرماندەکانیان بەجێهێشتووە و یاخی بوون و هەڵاتوون. بارەگای فەوجەکان پەیوەندییان بە یاخیبووانەوە کرد و فەرماندەی سریەیەک کوژرا. ورەی جاشەکان ڕووخا و هیچ شتێک بۆ دوژمن نەمایەوە جگە لە لووتکەی چیای ئەسۆس. بە دەستبەسەرداگرتنی ئەم لووتکەیە، سەرکەوتن تەواو دەبێت و دوژمن مەرکە بە تەواوی بەجێدەهێڵێت.
دوای کاتژمێرێک هێزی پێشمەرگە دەستیان بەسەر لووتکەی ئەسۆسدا گرت و هێزەکانی حکوومەت بۆ سەرسیان هەڵاتن و ئۆپەراسیۆنی پێشمەرگە لە ناوچەکە سێ ڕۆژی خایاند کە تێیدا تەواوی ناوچەکە کەوتە دەستی هێزی پێشمەرگە. بەهۆی ئەم ئۆپەراسیۆنەی پێشمەرگەوە، هێزەکانی حکوومەت زیانی زۆریان بەرکەوت لەنێویاندا زیاتر لە ٢٣٠ کوژراو لەنێویاندا فەرماندەی جاشەکان کە ناوی عەلی عەباس ئاغا بوو، و بڕێکی زۆر چەک و ذخیره و کەرەستەی سەربازی و خۆراک کەوتە دەستی پێشمەرگە.
سەرکەوتنی پێشمەرگە لە مەلحەمەی مەرکە چەند ئەنجامێکی لێکەوتەوە:
١. هەندێک لە دانیشتووانی ناوچەکە، لەنێویاندا هەندێک لە میر ئاودلیان، لە سایەی سەرکەوتنەکانی پێشووی سوپادا بەنیاز بوون پەیوەندی بە حکوومەتەوە بکەن. بەڵام سەرکەوتنی پێشمەرگە و شکستی هێزەکانی حکوومەت بیروڕایانی گۆڕی و لە هەڵوێستەکەیان پاشگەز بوونەوە جگە لە کەمینەیەک.
٢. ژمارەیەکی زۆر لە هێزەکانی گرووپی سەر بە مكتب سیاسی کۆن هەڵوێستیان گۆڕی و گرووپەکەیان بەجێهێشت و پەیوەندییان بە شۆڕشەوە کرد.
٣- هێزەکانی سوپای عێراق لە هێرشەوە گۆڕان بۆ بەرگری، و لەمەش نەوەستان، بەڵکو بیریان لە پێداچوونەوە بە سیاسەتی شەڕانگێزیی خۆیان کردەوە و وازهێنان لە هەوڵە سەربازییە سەرکوتکەرەکان و بیرکردنەوە لە چارەسەرێکی ئاشتییانەی دانوستان لەگەڵ شۆڕشی کورد. چونکە ئەوەی پلانیان بۆ دانابوو لە ڕێگەی داگیرکاریی سەربازییەوە بەدی نەهات.
بەعسییەکان گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە ناتوانن شۆڕشی کورد کپ بکەن، وەک لە لێدوانێکی وەزیری بەرگریی عێراق لەو کاتەدا حەردان تکریتی دەردەکەوێت کە دەڵێت: "بە ڕاستی، کورد توانییان حکوومەت بۆ نیو سەدە بە بەرگرییە قارەمانانەکەیان بڕووخێنن تا ڕادەیەک کە دەترساین ئەگەر شەڕەکە بەردەوام بێت، ئەوا شاری به‌غدا دەکەوێتە دەستی بارزانی. هەروەها دەڵێت: ژمارەی قوربانییانی سوپای عێراق لە ماوەی یەک مانگدا پێش ڕێککەوتننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠، ٣٦٢ کوژراو و بریندار بوو لە هەفتەیەکدا. بۆیە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی بەرگری بکات و داوای ئاگربەست و دانوستانی لەگەڵ سەرکردایەتیی شۆڕش کرد، کە بووە هۆی ڕێککەوتنی ١١ی ئاداری.
سەرچاوەکان:١- مەسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى یەکەم، هەولێر - ٢٠٠٤.
٢- ئارى کەریم، چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشی ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک - ١٩٩٩.
٣- سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، ڕووداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول ١٩٧٠-١٩٧٥، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر- ٢٠٢٢.
٤- خۆشەوى عەلى کانیەلنجى، بیرەوەریەکانى عەزیز قازى حەمەد سورچى، چاپخانەى دانیشفەر، هەولێر- ٢٠٢٣.
٥- کاروان جوهر محمد، ئیدریس بارزانى ١٩٤٤- ١٩٨٧ ژیان و ڕۆلى سیاسیى و سەربازى لە بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورددا، چاپخانەى هێڤی، هەولێر - ٢٠١٩.