شرایط و دلایل

در نتیجه توافق الجزایر در ٦ مارس ١٩٧٥ میان دو کشور ایران و عراق، به دستور رهبر مصطفی بارزانی، انقلاب مسلحانه (انقلاب ایلول) در کردستان جنوبی پس از یک نشست گسترده در حاج‌عمران در ١٨ مارس ١٩٧٥ متوقف شد. با پایان انقلاب و پس از توافق با دولت شاهنشاهی ایران، اکثر رهبران حزب و شمار زیادی از پیشمرگه‌ها و غیرنظامیان کردستان جنوبی به ایران پناهنده شدند. بدین ترتیب عملاً تمام تشکیلات و نهادهای پارتی، از جمله رهبری حزب در کردستان جنوبی، تقریباً منحل شد. پس از گذشت چندین ماه از پناهندگی به ایران، برای سازماندهی مجدد صفوف حزب، رهبری حزب دموکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی در ١٥ آوریل ١٩٧٥ بر سر چشمه‌ای در خارج از شهر نقده به نام (حوت چشمه) به‌طور مخفیانه با جوهر نامق، کریم سنجاری، عارف طیفور و محمد رضا دیدار کردند. در آن نشست تصمیم گرفته شد که تشکیلات پارتی دوباره سازماندهی شود. متعاقب آن در اوایل نوامبر ١٩٧٥، طی یک نشست مخفیانه در کرج تصمیم گرفته شد که رهبری جدیدی متشکل از اعضای قدیمی کمیته مرکزی و کادرهای جوان حزبی جایگزین رهبری قدیمی حزب شود. بیانیه‌ای تنظیم شد که در ١٠ دسامبر ١٩٧٥ تحت عنوان (رهبری موقت) منتشر گردید. تعداد اعضای منتخب این رهبری موقت یازده نفر بودند که عبارتند از: مسعود بارزانی، ادریس بارزانی، سامی عبدالرحمن، جوهر نامق، کریم سنجاری، عارف طیفور، محمد رضا، آزاد برواری، نوری شا‌ویس، علی عبدالله و کمال کرکوکی.

برای تثبیت اسامی اعضای رهبری موقت حزب، برگزاری یک کنفرانس ضروری بود، زیرا بر اساس اساسنامه و نظام داخلی مقرر در کنگره هشتم حزب دموکرات کردستان در سال ١٩٧٠ در ناوپردان، انتخاب اعضای کمیته مرکزی حزب باید در داخل کنگره انجام می‌شد. اگر شرایط برای برگزاری کنگره فراهم نبود، حزب می‌تواند کنفرانس را در هر کجا که باشد برگزار کند، مشروط بر اینکه یکی از اعضای کمیته مرکزی پیشین بر آن نظارت داشته باشد. از آنجا که وضعیت پارتی و منطقه در آن زمان اجازه برگزاری کنگره را نمی‌داد، رهبری حزب تصمیم به برگزاری کنفرانسی گسترده در اروپا گرفت.

با تلاش شاخه ششم حزب دموکرات کردستان، در تابستان ١٩٧٦ مرزهای اروپا به روی پناهندگان کرد باز شد، پس از آنکه اتریش و هلند آمادگی خود را برای پذیرش تعدادی از کردها به عنوان پناهنده اعلام کردند. دفتر روابط پارتی در تهران تعدادی از پناهندگان، از جمله تعدادی از اعضای جدید رهبری را به اروپا اعزام کرد. پس از رسیدن، آن‌ها توسط شاخه ششم در اروپا سازماندهی مجدد شدند و بخش بزرگی از آنان میان سازمان‌های حزبی توزیع گشتند. بدین ترتیب اوضاع حزب در اروپا بهبود یافت و در ٢٦ مه ١٩٧٦ سامی عبدالرحمن در یک کنفرانس مطبوعاتی در لندن، از سرگیری انقلاب مسلحانه در کردستان جنوبی (انقلاب گولان) را اعلام کرد. در همان دوره، رهبری پارتی تصمیم به برگزاری کنفرانس حزب در اروپا گرفت.

آمادگی برای کنفرانس

آمادگی‌ها توسط شاخه ششم حزب دموکرات کردستان در اروپا برای برگزاری کنفرانس صورت گرفت و با توجه به اینکه مقر شاخه در برلین غربی بود، این شهر به عنوان مکان برگزاری کنفرانس تعیین گردید. پس از تکمیل آمادگی‌ها، از کمیته‌های محلی اروپا خواسته شد نمایندگان خود را به برلین بفرستند. برای هر کمیته محلی حداقل دو نماینده تعیین شد؛ کمیته‌های محلی از میان خود عضوی را از طریق رأی‌گیری انتخاب می‌کردند و رئیس کمیته محلی مستقیماً به کنفرانس راه می‌یافت. آنان با گزارش به برلین آمدند. سالن دانشگاه برلین برای برگزاری نشست‌های کنفرانس اجاره شد و کمیته تدارکات کنفرانس تشکیل شد که متشکل از سامی عبدالرحمن، نوری شا‌ویس، حمه رضا و عارف طیفور بود.

کنفرانس نشست‌های خود را به ریاست سامی عبدالرحمن و کمیته سازماندهی در ١١ اوت ١٩٧٦ آغاز کرد. تعداد اعضای کمیته‌های محلی شاخه ششم در اروپا به چهل نفر رسید. مجموع کل اعضایی که در کنفرانس شرکت کردند، از جمله اعضای رهبری موقت و کادرهای جدیدی که تازه به اروپا رسیده بودند و میهمانانی از جمله عصمت شریف وانلی، بین ٤٨ تا ٥٠ نفر بود. از جمله آن‌ها طارق آکریی (مسئول شاخه ششم)، عزیز شیخ رضا، سیامند بنا، رمزی شعبان، دکتر بیروت، حمید آکریی، پولا مغدید قصاب کویی، محمد صالح جمعه، فوزی اسعد، محمد میسو، جمال علمدار، دکتر عمر اورماری، فرهاد صوفی (فرهاد جبرئیل)، توفیق فیلی، ماجد فیلی، عزالدین برواری، عبدالقادر برواری، عبدالسلام برواری، فائق نیرویی، محمد امین دلوِی، آزاد محمد خفاف، وریا ساعاتی، عبدالرحمن بیداوی، غازی زیباری، محمد حسن عونت، دکتر صباح مریوانی و غیره بودند.

برگزاری کنفرانس

کارهای کنفرانس از ١١ تا ١٦ اوت ادامه یافت. در آغاز نشست، سامی عبدالرحمن پیش‌نویس جزوه‌ای هشتاد صفحه‌ای از رهبری موقت را برای کنفرانس با عنوان (راه جنبش رهایی‌بخش کرد) قرائت کرد که توسط کمیته ناظر و به‌ویژه سامی عبدالرحمن و نوری شا‌ویس تهیه شده بود. این جزوه نقدی بر انقلاب ایلول و رهبری آن بود که تحت تأثیر اندیشه چپ مارکسیستی تندرو نوشته شده بود. جزوه توسط اعضای کنفرانس مورد بحث قرار گرفت و سپس به رأی گذاشته شد. بند دوم وظایف کنفرانس شامل تثبیت اسامی یازده عضو رهبری موقت بود که پیش‌تر به عنوان اعضای رهبری انتخاب شده بودند، به همراه اضافه کردن چهار عضو دیگر. شرط بر این بود که چهار عضو جدید منتخب در رهبری موقت به کردستان جنوبی بازگردند. پس از اعلام اسامی و رأی‌گیری، وریا ساعاتی، دلشاد میران، آزاد خفاف و عبدالرحمن بیداوی به عنوان اعضای جدید رهبری موقت انتخاب و به لیست اعضای رهبری موقت اضافه شدند. بدین ترتیب تعداد اعضای رهبری موقت به ١٥ نفر رسید که قانوناً تثبیت شدند.

در کنار کارها و وظایف، چندین تصمیم سیاسی در کنفرانس برلین صادر شد که از جمله آن‌ها انتخاب مجدد رهبر مصطفی بارزانی به عنوان رئیس حزب دموکرات کردستان بود و یکی از مهم‌ترین مصوبات آن، آمادگی برای کنگره نهم پارتی بود.

پس از پایان کارها و وظایف رهبری موقت و انتخاب اعضای جدید و تثبیت آنان، کنفرانس توسط شاخه ششم ادامه یافت و پس از نام‌گذاری کاندیداها، تصمیم بر این شد که رأی‌گیری برای انتخاب دو عضو اصلی کمیته در شاخه ششم اروپا انجام شود. در نتیجه رأی‌گیری، طارق آکریی مجدداً به عنوان مسئول شاخه تعیین شد و سیامند بنا و عبدالسلام برواری به عنوان دو عضو اصلی شاخه انتخاب شدند. همچنین جرجیس حسن و حمید عقراوی به هیئت عامل شاخه اضافه شدند.

فعالیت‌های این کنفرانس شش روز به طول انجامید و در ١٦ اوت ١٩٧٦ به پایان رسید، که با تاریخ تأسیس حزب دموکرات کردستان مصادف است. به همین مناسبت مراسم کوچکی برگزار شد و سپس در شامگاه همان روز، تصمیمات کنفرانس برای اعضا و شرکت‌کنندگان در آن خوانده شد. با توجه به حساسیت وضعیت سیاسی در آن زمان، هیچ بیانیه پایانی برای کنفرانس صادر نشد. جزوه‌ای با عنوان «راهکار جنبش رهایی‌بخش کرد» منتشر شد و بعداً این جزوه به عنوان گزارش سیاسی رهبری موقت حزب دموکرات کردستان که در ١١-١٥ اوت ١٩٧٦ صادر شده بود، مورد تأیید قرار گرفت.

منابع

* فاروق محمد محمدامین، سیاست ایران در قبال جنبش رهایی‌بخش کرد در کردستان جنوبی (١٩٧٥-١٩٨٩)، (سلیمانیه، انتشارات ری نوێ – ٢٠١٤).

* تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره و کنفرانس (برنامه و اساسنامه)، هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان، جلد اول، (اربیل - انتشارات روکسانا - ٢٠٢١).

* صلاح الخرسان، جریان‌های سیاسی در کردستان عراق، خوانشی در پرونده‌های جنبش‌ها و احزاب کرد در عراق ١٩٤٦-٢٠٠١، (بیروت – انتشارات البلاغ – ٢٠٠١ میلادی).

* کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران- مؤسسه انتشارات نگاه- ١٣٧٧).

* کنفرانس سران اوپک با اخطار بومدین به غرب تشکیل شد، روزنامه اطلاعات، شماره ١٤٦٥١، چهارشنبه ١٤ اسفند ماه ١٣٥٣.

* عمر عثمان، زندگی کوردی، (اربیل، انتشارات الحاج هاشم، ٢٠٠٥).

* دکتر علی تتر نیری، جنبش رهایی‌بخش ملت کرد در کردستان عراق در سال‌های جنگ عراق و ایران (١٩٨٠-١٩٨٨)، چاپ اول، (اربیل- انتشارات الحاج هاشم -٢٠٠٨).

* پیش‌نویس اساسنامه حزب دموکرات «کنگره هشتم» (١٩٧٠)، فصل چهارم (سازمان‌های حزبی – وظایف و اختیارات آن‌ها)، ماده هفدهم – کمیته مرکزی، بند ٢.

* حامد کوهری، ادریس مصطفی بارزانی و بارزانی‌هایی که ما بهتر می‌شناسیم، تاریخ شفاهی، (استکهلم ٢٠١٤).

* محمد ملا قادر، دفتر مبارزه، تاریخ مختصری از پارتی و بارزانی جاویدان، چاپ سوم، (اربیل، انتشارات آراس، ٢٠١٢).

* آرشیو هیئت دانشنامه، مصاحبه با کریم سنجاری، (اربیل -٢٩/ ١/٢٠١٧).

* آرشیو هیئت دانشنامه، مصاحبه با عارف طیفور، (خازر - ١١/١٢/٢٠١٦).

* آرشیو هیئت دانشنامه، مصاحبه با ستوان یونس روزبیانی، ١٤/٨/٢٠١٦

* آرشیو هیئت دانشنامه، مصاحبه با طارق آکره‌ای، (اربیل -٢٠١٧).

* آرشیو هیئت دانشنامه، مصاحبه با عبدالسلام برواری، (اربیل – ٢٠١٧).

* حزب دموکرات کردستان- رهبری موقت، راهکار جنبش رهایی‌بخش کرد، ارزیابی انقلاب ایلول و برنامه جدید حزب دموکرات کردستان، گزارش سیاسی رهبری موقت حزب دموکرات کردستان، که توسط کنفرانس پارتی در (١١-١٥) اوت ١٩٧٦ تصویب شد.