Jînenîgarî

Doktor Cercîs Hesen Ebdulla, nasraw bi Doktor Cercîs, di sala 1944an de li gundê Xensê yê ser bi qezaya Şêxan li parêzgeha Mûsilê ji dayik bûye, li wir qonaxên seretayî, navendî û amadeyî xwendiye, sala 1967an li Koleja Adabê ya Zanîngeha Mûsilê hatiye wergirtin, sala 1971an bi mebesta xwendinê berê xwe daye Yekîtiya Sovyetê û dev ji endametiya sekreteriya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê berdaye, paşê çûye Komara Nemsayê û di sala 1979an de vegeriyaye Rojhilatê Kurdistanê, sala (1996- 1999) wezîrê perwerdeyê yê hikûmeta herêma Kurdistanê bûye, sala 2024an bi sedema nexweşiyê koça dawî kiriye, şarezayê zimanên kurdî, erebî, rûsî, almanî û farisî bûye.

Xebatname

Sala 1967an tevlî refên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê bûye, di dîroka 15ê tîrmeha 1970yî de ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek cîgirê serokê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (Kongreya şeşem) hatiye hilbijartin, sala 1971an endamê lijneya navçeya Mûsilê ya Laqê Neynewa yê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê bûye, sala 1979an ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Kongreya nehem) hatiye hilbijartin, salên (1980- 1985) berpirsê lijneya Laqê yek ê Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye, sala 1980an bi hevbeşî ligel hêzên Partiya Komunîst a Îraqê fermandariya şerê Bêgofayê li sînorê parêzgeha Dihokê kiriye, di dîroka 16ê tîrmeha 1985an de wek endamê beşa rêkxistinê û endamê beşa peywendiyan hatiye destnîşankirin, sala 1983an ji aliyê endamên Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ve wek endamê Mekteba Siyasî hatiye hilbijartin, sala 1985an di stafa dozdehem de wek berpirsê lijneya Laqê yek hatiye destnîşankirin. Di dawiya sala 1985an de di xûla heştem a Peymangeha Kadîr a Partiya Dêmokrata Kurdistanê de li gundê Rajan li Rojhilatê Kurdistanê mamostayê "Dîroka bizava azadîxwazî ya kurd di sedsala bîstem" de bûye,

Sala 1986an endamê lijneya pişkinîna navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye, sala 1988an wek serkirdeyekî beşdarî di Dastana Xwakurkê de li sînorê parêzgeha Hewlêrê dijî şalawe hêza zemînî ya artêşa Îraqê kiriye, sala 1989an ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Kongreya dehem) hatiye hilbijartin, sala 1989an di yekemîn civîna Komîteya Navendî de wek endamê Mekteba Siyasî hatiye hilbijartin, di dîroka 13ê kanûna duyem a 1990î de wek berpirsê lijneya darayî hatiye destnîşankirin, di destpêka sala 1992an de di stafa bîst û pêncem a lijneya Laqê du yê Partiya Dêmokrata Kurdistanê de wek lijneya serperiştiyarê laq hatiye destnîşankirin, di dîroka 19ê adarê de beşdarî civîna Bereya Kurdistanî bi mebesta diyarkirina dema hilbijartina Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê û barûdoxê aborî û asayişa Başûrê Kurdistanê kiriye,

Di destpêka sala 1992an de bi nûneratiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê beşdarî civîna Bereya Kurdistanî bi mebesta damezrandina lijneya bilind a serperiştiya hilbijartina Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê kiriye, di nîveka sala 1992an de palêwerê Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Lîsteya zer) bûye ji bo Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê, di roja çarşemê 11ê tebaxa 1993yan de di rojnameya Xebat organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê de gotar belav kiriye, sala 1993yan xwedan îmtiyaza kovara Alternatîv bûye, sala 1993yan ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû (Kongreya yazdehem) hatiye hilbijartin, sala 1993yan di yekemîn civîna Komîteya Navendî de wek endamê Mekteba Siyasî hatiye hilbijartin, sala 1994an xwedan îmtiyaza kovara Kadîr (xûla duyem) bûye ku kovareke teorî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû bûye, di 4ê gulana 1994an de di civîna hevbeş a Partiya Dêmokrata Kurdistanê û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê de wajo li ser agirbest û asayîkirina barûdoxê Başûrê Kurdistanê kiriye, roja çarşemê 9ê çiriya paşîn a 1994an li baregeha sekreteriya parêzer Celal Husameddîn Nûreddîn (1933- 2017) nasraw bi Celal Talebanî li bajarê Hewlêrê amadeyê civîna hevbeş a Mekteba Siyasî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê bûye bi mebesta binbirrkirina aloziyên navbera herdu partiyan.

Di 8ê sibata 1996an de bi mebesta beşdarî di hivdehemîn salvegera serketina Şoreşa Îslamî ya Îranê de bi serokatiya şanda Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû serdana bajarê Tehranê kiriye, di 27ê gulana 1996an de bi yaweriya endazyar Mihemed Mehmûd Ebdulrehman (1933- 2004) nasraw bi Samî Ebdulrehman  Li şaredêya Pîrmamê ya ser bi parêzgeha Hewlêrê pêşwazî li şandeke Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê kiriye, roja înê 8ê kanûna duyem a 1999an li Pîrmamê bi yaweriya Serok Mesûd Barzanî pêşwazî li Celal Talebanî û şanda yawer kiriye, sala 1999an ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Kongreya yazdehem) hatiye hilbijartin, sala 2000an hatiye kirin serokê Dîwana Çavdêriya Darayî ya hikûmeta herêma Kurdistanê (xûla çarem), sala 2005an wek endamê desteya navendî ya pişkinîn û çavdêriya Partiya Dêmokrata Kurdistanê hatiye destnîşankirin, sala 2010an nûnerê Kongreya sêzdehem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê li bajarê Hewlêrê bûye.

Ji berhemên wî:
  1. Turkiya fî el-îstratîcîye el-emîrkîye ba'd suqût eş-şah‌ - 1990.
  2. Kurdistan el-Îraq el-multehibe - 1984, werger.
Çavkanî:
  1. Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê.
  2. Aso Kerîm, Bîranîna pêşmergeyekî û çend serincan, Elqeya duyem, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 1655, Hewlêr, pêncşem, 27ê gulana 1993yan, r. 6.
  3. Aso Kerîm, Îstgeha Dengê Kurdistanê û çend serinc, beşa duyem, rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 1656, Hewlêr, în, 28ê gulanê 1993z, r. 6.
  4. Aştî, pêşwazîkirina şandeke bilind a Partiya Komunîst a Kurdistanê, kovara Gulan Arabî, Mîkî Gulan bo Çand û Ragihandinê, hejmar 61, sala şeşem, Hewlêr, 30ê hezîranê 2001m, r. 6.
  5. Awêder Şêx Umer, vegera awareyan berdewam be, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2494, sala dehem, Silêmanî, duşem, 2ê tîrmehê 2001z, r. 1.
  6. Awêder Şêx Umer, Lijneya Bilind a Tensîqê di navbera Y.N.K û P.D.K de li Selahedîn civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2440, sala dehem, Silêmanî, duşem, 30ê nîsanê 2001z, r. 1.
  7. Awêder Şêx Umer, Lijneya Bilind a Aştiyê civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2506, sala dehem, Silêmanî, duşem, 16ê tîrmehê 2001z, r. 1.
  8. Awêder Şêx Umer, her du şandên Mekteba Siyasî ya Y.N.K û P.D.K civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2521, sala dehem, Silêmanî, pêncşem, 2ê tebaxê 2001z, r. 1
  9. Awêder Şêx Umer, her du şandên Mekteba Siyasî ya Y.N.K û P.D.K civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2512, sala dehem, Silêmanî, duşem, 23ê tîrmehê 2001z, r. 1.
  10. Awêder Şêx Umer, şanda Mekteba Siyasî ya Yekîtî û Partî civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2620, sala dehem, Silêmanî, duşem, 26ê çiriya paşîn 2001z, r. 1.
  11. Awêder Şêx Umer, şanda her du mektebên siyasî yên Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê û Partiya Dêmokrata Kurdistanê civiya, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 2609, sala dehem, Silêmanî, sêşem, 13ê çiriya paşîn 2001z, r. 1.
  12. Ehmed Şerîf Lek, Şiroveya bûyerên dîrokî, berga duyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2019z), r. 102.
  13. Es'ed Edo, berdewambûn yan serhildana şoreşê, rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 1651, Hewlêr, şemî, 22ê gulanê 1993z, r. 3.
  14. Ismaîl Tenya, Partiya Sosyalîst a Kurdistanê hilkişîn.. dakişîn .. belavbûn, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2019z), r. 26.
  15. Arnold Wilson, Şoreşa Îraqê, werger û şiroveya Ce'fer el-Xeyat, (Beyrût - Çapxaneya Dar el-Kutub - 1971m), r. r. 197 - 199.
  16. Isdarat cedîde, rojnameya Seday Kurdistan, Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq/Ofîsa Libnanê, hejmar 33, nîvê tebaxa 1990m, r. 11.
  17. Hilbijartina endamên Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq, kovara Gulan Arabî, Mîkî Gulan bo Çand û Ragihandinê, hejmar 41, sala çarem, Hewlêr, 31ê çiriya pêşîn 1999m, r. 15.
  18. Hilbijartina komîteyeke navendî ya nû ku ji 31 endam û 9 endamên yedek pêk tê, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 946, Hewlêr, în, 15ê çiriya pêşîn 1999m, r. 15.
  19. Birêz Wezîrê Perwerdeyê ligel şandeke sekreteriya yekîtiya me civiya, rojnameya Zeng, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, hejmar 4, xula duyem, Hewlêr, Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, yekşem, 7ê çiriya paşîn 1998z, r. 1.
  20. Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Serok, hejmar 10, 13ê kanûna paşîn 1990z, r. 6.
  21. Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Mekteba Siyasî, biryar, hejmar 10750, 14ê çiriya paşîn 1985z, r. 1.
  22. Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Mekteba Siyasî, bo hemû beşên M.S ya têkoşer, hejmar 6775, 18ê tîrmehê 1985z, r. 1.
  23. Circîs Hesen, Stratejiya ewlehiya neteweyî û tevgera rizgarîxwaza kurdî, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 687, çarşem, 11ê tebaxê 1993m, r. 5.
  24. Hebîb Mihemed Kerîm, Dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq (di qonaxên sereke de) 1946 - 1993, (Dihok - Çapxaneya Xebat - 1998m), r. r. 159, 174, 182.
  25. Husên Osman Kiliç (Babê Kovan), Pêşmergeyek jiyan û bîranîn (1961 - 1991), (Dihok - Çapxaneya Xanî - 2015z), r. r. 73, 128.
  26. Hemesa'lih Ferhadî, rûpelek ji dîroka Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, rojnameya Pêşketin, organa Yekîtiya Xwendekar û Lawên Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 27, destpêka tîrmeha 1992z, r. 2.
  27. Daxwaznameyek ji Rêveberiya Giştî ya Ragihandinê, rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 2019, duşem, 15ê tebaxê 1994z, r. 4.
  28. Dîroka xulên kadroyên Partî, ji çiya ber bi bajêr, (Hewlêr - Navenda Lêkolîn û Akademî ya Partî - Çapxaneya Rojhilat - 2019z), r. 68.
  29. Sasan Ewnî, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê çend aliyên têkoşîn û dîrokê, (Hewlêr - Mekteba Sekreteriya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 1998z), r. 32.
  30. Silêman Mistefa Hesen, Kurd û yekem ezmûn, (Hewlêr - Çapxaneya Karo - 2017z), r. r. 28, 31, 69, 74 - 75, 102, 270.
  31. Serok Barzanî pêşwazî li birêz Talebanî dike, rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 2753, Hewlêr, şemî, 9ê kanûna paşîn 1999z, r. 1.
  32. Şe'ban Elî Şe'ban, hinek zanîyari siyasî û dîrokî, çapa sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013z), r. r. 118, 121, 124, 126.
  33. Ebdulhadî Rehman Silêman, zêdekirineke din bo xezîneya bîranînê, kovara Gulan Arabî, Mîkî Gulan a Ragihandinê, hejmar 20, Hewlêr, Çapxaneya Wezareta Çandê, 25ê kanûna paşîn 1998m, r. 63.
  34. Ebdulhadî Rehman Qesab, rûpelek ji dîroka Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, lîqa Neynewa 1967 - 1970, (Hewlêr - Mekteba Rewşenbîrî û Ragihandina Lîqa Du - 2015z), r. 24.
  35. Erfan Ezîz Ezîz, kongre û konferansên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, (Hewlêr - Projeya Nivîsandina Dîroka Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê - Çapxaneya Rojhilat - 2012z), r. r. 60, 63.
  36. Elî Sincarî, Doza Kurdî û Partiya Be's a Erebî ya Sosyalîst li Îraqê, beşa sêyem, (Dihok - Çapxaneya Xanî - 2012m), r. r. 168 - 170.
  37. Umer Osman, Jiyana kurdekî, berga yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2005z), r. 285.
  38. Ferset Teyib Ebdullah, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (Adara 1970 - Nîsana 1991) lêkolîneke dîrokî - siyasî, masternameya neçapkirî, Zanîngeha Zaxo - Koleja Perwerdeyê, 2012z, r. 4.
  39. Ferhad Ewnî, Rojgarê min wisa derbas bû, berga yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2016z), r. r. 245, 248, 290.
  40. Ferhad Ewnî, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê her tim rêberê xwendekarên Kurdistanê bûye, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 1876, în, 18ê sibata 1994an, r. 3.
  41. Fezledîn Ehmed Nêrweyî, Awarebûn serborra xelkê ko bi salan dûr ji gel û welat jiyane, (Dihok - Çapxaneya Xanî - 2008an), r. 85.
  42. Feysel Xelîl, Zivirbûna siyasî li nav Partî da, Govara Sivil, hejmar 122, Hewlêr, Çapxaneya Roxana, şemî, 25ê sibata 2012an, r. 11.
  43. Qائمة بأسماء الجرائد التي اجازتها وزارة الثقافة في حكومة اقلیم كوردستان منذ عام 1993, Rojnameya Xebat, lîsanê halê Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 870, Hewlêr, în, 17ê nîsana 1998an, r. 19.
  44. Karwan Mehwî, Kongreyên partiya me Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Govara Şirove, Mekteba Navendî ya Dîrasat û Lêkolînan, hejmar 14, Hewlêr, Çapxaneya Hacî Haşim, payîza 2010an, r. 21.
  45. Civîna her du mektebên siyasî û bi amadebûna birêz Mesûd Barzanî hat girêdan, Hefteynameya Gulan, hejmar 30, Hewlêr, 10ê çiriya paşîn a 1994an, r. 1.
  46. Kongre, encamên hilbijartina komîteya navendî ya partiya me radigihîne, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 1729, Hewlêr, în, 27ê tebaxa 1993an, r. 1.
  47. Kongreya 12ê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê komîteya navendî ya nû hilbijart, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 2948, Hewlêr, yekşem, 17ê çiriya pêşîn a 1999an, r. 3.    
  48. Liqa du, Liqa du li nîvsedeya têkoşînê da, (Hewlêr - Çapxaneya Aras - 2010an), r. 42.
  49. Luqman Xerîb, Şehîd Hacî Ebdulrehman qonaxeke tijî bexşîş di dîroka bizava xwendekar û ciwanan da, (Hewlêr - Çapxaneya Roşenbîrî - 2003an), r. 77.
  50. Lîsteya navê berbijêrên Partiya Dêmokrata Kurdistanê bo Encûmena Nîştimanî li Kurdistanê, Rojnameya Pêşketin, organa Yekîtiya Xwendekar û Ciwanên Dêmokrata Kurdistanê - Îraq, hejmar 26, gulana 1992an, r. 4.
  51. Mihemed Hacî Mehmûd, Rojjmêra Pêşmergeyek 1976 - 1996, berga çarem, (Silêmanî - Çapxaneya Dîlan - 2009an), r. 520.
  52. Mihemed Mela Qadir, Xebatname kurte dîroka Partî û kultûra Barzaniyê nemir, çapa duyem, (Hewlêr - Dezgeha Çap û Belavkirina Aras - 2007an), r. 97.
  53. Konferansa şeşem a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê - Îraq, Rojnameya Et-Teaxî, hejmar 496, Bexda, Çapxaneya Dar el-Cahiz, duşem, 27ê tîrmeha 1970an, r. 3.
  54. Haşim Remezan, El-Muhtariqûn el-Kurd, beşa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2005an), r. 138.
  55. Herêma Kurdistanê, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 2187, în, 27ê îlona 1996an, r. 1.
  56. Herêma Kurdistanê ya Îraqê, Encûmena Nîştimanî ya Kurdistanê - Îraq, Encûmena Nîştimanî ya Kurdistanê - Îraq protokolan - 1992, berga sêzdehem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Roşenbîrî - 1998an), r. 86.
  57. Herêma Kurdistanê ya Îraqê Encûmena Nîştimanî ya Kurdistanê - Îraq, protokolan, berga bîst û pêncem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2001an), r. r. 337, 339.
  58. Wefda serkirdetiya partiya me beşdarî merasîma salvegera serketina şoreşa Îslamî ya Îranê dibin, Rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 2157, havîngeha Pîrmam, pêncşem, 15ê sibata 1996an, r. r. 1, 11.
  59. Wefdekî partiya me beşdarî rêûresma ahenga serketina şoreşa Îslamî ya Îranê dibe, Rojnameya Birayetî, hejmar 2156, Pîrmam, çarşem, 7ê sibata 1996an, r. 1.