Yasanas û siyasetmedar, Hemze Ebdullah Umer Aşûr, naskirî bi Lezgîn, Mela Rehim û Mela Birahîm, sala 1936 endamê komîteya navendî ya Partiya Komunîst a Îraqê bûye, sala 1945 di Şoreşa duyem a Barzan (1943-1945) de endamê lijneya azadiyê bûye, sala 1946 li bajarê Mehabadê endamê desteya damezrîner a Partiya Dêmokrata Kurdistan bûye û heman salê û di yekem Kongreya Partiyê de bi endamê komîteya cîbicîkar a navendî (komîteya navendî) û piştre bi sekreter û endamê mekteba siyasî ya partiyê hatiye hilbijartin, bi sedema pabendnebûna bi biryarên partiyê û alîkarînekirina rêxistinên partiyê, ji aliyê komîteya navendî ve ji endamtiyê hatiye dûrxistin, di havîna 1951ê de ji aliyê hikûmeta navendî ya Îraqê ve hatiye desteserkirin û bo welatê Tirkiyeyê hatiye dûrxistin, di dema birina wî bo Tirkiyeyê de karî li Zaxo xwe rizgar bike û vegere bajarê Silêmaniyê, piştî vegerê peywendî bi endamên nerazî yên partiyê û bi taybetî endamên liqa Silêmaniyê ku piştî pirsgirêkên li gel komîteya navendî ji partiyê hatibûn derxistin kir, Hemze Ebdullah û liqa Silêmaniyê yek girtin û partiyek nû bi navê baskê pêşketî yê Partiya Dêmokrata Kurd-Îraqê di sala 1952an de damezrandin, sala 1956an piştî hilweşandina partiya xwe Hemze Ebdullah vegeriya nava rêzên partiyê û li ser biryara komîteya navendî Hemze Ebdullah bû endamê komîteya navendî ya partiyê, sala 1959an û di Kongreya çarem bi yekcarî ji Partiya Dêmokrata Kurdistanê hat derxistin. 

Jînenîgarî

Hemze Ebdullah ku bav û kalên wî xelkê bajarê Wanê yê Bakurê Kurdistanê ne, piştî awarebûnê di sala 1915an de li Rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye û piştre awareyê Başûrê Kurdistanê bûye, sala 1931ê qonaxa amadeyî ya beşa zanistî li bajarê Mûsilê temam kiriye, sala 1932an li kolêja mafê li Bexdayê hatiye wergirtin û bawernameya bakaloryosê bi dest xistiye, sala 1947an zewaca xwe li gel mamosta Neîme Fettah Ehmed 2003 xwişka parêzer Îbrahîm Ehmed kiriye, di 13ê kanûna yekem a 1998an de li bajarê Silêmaniyê koça dawî kiriye û li ser wesiyeta xwe li goristana gundê Sîtegê bi xakê hatiye spartin. Şarezayê zimanên kurdî, erebî, îngilîzî û rûsî bûye.

Xebatname

Hemze Ebdullah di temenê ciwaniya xwe de li gel çendîn partî û komeleyên siyasî wekî Komeleya Yadgarî Lawan 1933 û Partiya Komunîst a Îraqê 1934 û koma rojnameya (El-Ehali) ku tenê rojnameya opozîsyona serdema padîşahiya Îraqê bû 1934 û Komeleya Çaksaziya Gel (El-Islah El-Şe'bî) 1935 kar kiriye.

Di Şoreşa duyem a Barzan (1943-1945) de endamê lijneya azadiyê bûye û sala 1946an endamê desteya damezrîner a Partiya Dêmokrata Kurdistan bûye, heman salê û di Kongreya yekem de bi endam û piştre bi sekreterê komîteya cîbicîkar a navendî (komîteya navendî) ya Partiya Dêmokrata Kurdistan hatiye hilbijartin û piştre bûye endamê mekteba siyasî ya partiyê û di heman salê de yekem hejmara rojnameya Rizgarî organa Partiya Dêmokrata Kurd derxistiye.

Sala 1951ê beşdarî roja vekirina Kongreya duyem a Partiya Dêmokrata bûye, piştre cihê lidarxistina kongreyê bicî hiştiye û li gel wê yekê jî bi endamê komîteya navendî hatiye hilbijartin lê bi sedema pabendnebûna bi biryarên kongreya duyem a partiyê û alîkarînekirina rêxistinan, ji aliyê komîteya navendî ve hatiye dûrxistin.

Di havîna 1951ê de ji aliyê hikûmeta navendî ya Îraqê ve hatiye desteserkirin û bo welatê Tirkiyeyê hatiye dûrxistin û di dema birina wî bo Tirkiyeyê de karî li Zaxo xwe rizgar bike û vegere bajarê Silêmaniyê, piştî vegerê peywendî bi endamên nerazî yên partiyê û bi taybetî endamên liqa Silêmaniyê ku piştî pirsgirêkên li gel komîteya navendî ji partiyê hatibûn derxistin kir, yek girtin û sala 1952an partiyek nû bi navê baskê pêşketî yê Partiya Dêmokrata Kurd-Îraqê damezrandin.

Sala 1953an û di Kongreya sêyem a Partiya Dêmokrata Kurdistan-Îraqê de cara yekem ji rêzên partiyê hat derxistin lê sala 1956an piştî gihîştina nameya General Serok Mistefa Barzanî bo yekgirtina her du baskên partiyê di yek qewareyê de, vegeriyaye û bûye endamê komîteya navendî û piştre mekteba siyasî ya Partiya Dêmokrata Yekgirtû ya Kurdistan-Îraqê.

Desthilatdariya komunîstan piştî kûdêtaya sala 1958an, bandor li ser partiyê kiribû û partî gav bi gav ber bi perçebûnê ve diçû bi taybetî bi rêya wan kadroyên partiya komunîst ku di demên borî de peywendî bi rêzên partiyê kiribûn, di vê demê de peywendîkirina komunîstan bi rêxistinên partiyê ve û bandora wan li ser Hemze Ebdullah, kir ku di demeke kurt de dest bi ser partiyê de bigirin û di yekem gavê de Îbrahîm Ehmedê sekreterê partiyê bi tohmeta rastrewîyê ji kar avêtin û Hemze Ebdullah li şûna wî kirin sekreterê partiyê.

Sala 1959an Hemze Ebdullah hewla helandina Partiya Dêmokrata Yekgirtû ya Kurdistanê di nava rêxistinên Partiya Komunîst a Îraqê de dide û bi vê sedemê piştgirî û alîgiriya bo Partiya Komunîst gav bi gav ber bi binkeyan û endamên partiyê ve belav dibû, li ser vê barûdoxê ji aliyê rêxistin û endamên partiyê ve gilînameyeke zêde gihîşte Mistefa Barzanî (1903-1979) ku daxwaza bidawîanîna wê barûdoxê û lidarxistina kongreya partiyê dikirin, mekteba siyasî ya partiyê bi vê daxwazê razî nebû lewma Mistefa Barzanî daxwaza civîna komîteya navendî ya partiyê kir û di 30ê hezîrana 1959an de komîteya navendî civiya û di dawiyê de biryara dûrxistina Hemze Ebdullah hat dayîn, sala 1959an di dawiyê de di Kongreya çarem a partiyê de ji ber çeprewî û peywendiya نهێنی li gel Partiya Komunîst ew bi xwe û hevalên xwe ji rêzên partiyê hatin derxistin.

Sala 1964an li dijî baskê mekteba siyasî û biryarên wan rawestiyaye û piştgirîya Serok Mistefa Barzanî kiriye û piştî rêkeftinnameya Adara 1970yê jî li gundê Dîlmanê yê ser bi parêzgeha Hewlêrê serdana Serok Mistefa Barzanî kiriye.

Ji berhemên wî:

1. Şoreşa Barzan - 1959, ji aliyê Muherrem Mihemed Emîn ve ji erebî bo kurdî hatiye wergerandin.

Çavkanî:
  1. Desteya Ensîklopêdiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistanê, (Hewlêr- Çapxaneya Rojhilat- 2021).
  2. Hoşyar Nûrî Lek, Navdarên Kurd di rêzekê de, (Hewlêr - Çapxaneya Çarçira - 2010z).
  3. Mehdî Mihemed Qadir, Pêşhatên siyasî yên Kurdistana Îraqê 1945 - 1958, (Silêmanî - Sentera Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê - 2005z).
  4. Şiwan Mihemedemîn Teha Xoşnaw, Hewlêr di navbera salên (1958 - 1963) lêkolîneke li ser Barûdoxa siyasî, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2012z).
  5. Şiwan Mihemedemîn Teha Xoşnaw, Hewlêr di navbera salên 1963 - 1970 lêkolîneke dîrokî ye li ser Barûdoxa siyasî, (Hewlêr - Çapxaneya Zanîngeha Selaheddîn - 2016z).
  6. Salih Bîchar, Hemze Ebdullah mezintir ji jibîrkirinê, Rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, Pêvekê Yadgar, hejmar 8072, sala bîst û nehem, Silêmanî, pêncşem, 30 kanûna duyem a 2020z.
  7. Sidîq Salih, Serpotekê jiyannameya Hemze Ebdullah, Rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, Pêvekê Yadgar, hejmar 8072, sala bîst û nehem, Silêmanî, pêncşem, 30 kanûna duyem a 2020z.
  8. Ehmed Bawer, Dîroka hevçerxa Îraqê 1914 - 1968, (Silêmanî - Çapxaneya Karo - 2018z).
  9. Xelîl Ebdullah, Hemze Ebdullah; sembolekê Kurdistanî, Rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, hejmar 8045, sala bîst û heştem, Silêmanî, sêşem, 24 kanûna yekem a 2019z.
  10. Parêzer Hemze Ebdullah, "Belgenameyekê siyasî neteweyî destnivîs", Govara 21K, hejmar 2- 3, 2008z.
  11. Habîb Mihemed Kerîm, Tarîx el-Hizb el-Dîmuqratî el-Kurdîstanî - el-Îraq (fî mehetat reîsîye) 1946- 1993, (Dihok - Metbe'et Xebat - 1998m).
  12. Rehîl el-şexsîye el-wetenîye el-kurdîye el-munazile el-ustaz Hemze Ebdullah, Cerîdet Xebat, lîsan hal el-Hizb el-Dîmuqratî el-Kurdîstanî - el-Muwahhed, el-eded 905, el-cum'e, 18 kanûn el-ewwel 1998m.
  13. Kerîm Şarezayî, el-Munazil el-wetenî Hemze Ebdullah, Cerîdet Xebat, lîsan hal el-Hizb el-Dîmuqratî el-Kurdîstanî, el-eded 946, el-cum'e, Erbîl, 15 teşrîn el-ewwel 1999m.