Aziz Maml Aziz, 1919 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Lirrebir köyünde doğmuştur. Cezayir Antlaşması (Arap ülkesi Cezayir'in başkenti) neticesinde Eylül Devrimi (1961- 1975) başarısızlığa uğramış, Irak'taki Baas rejimi, Kürt devriminin yeniden başlamasını önlemek amacıyla 1975- 1980 yılları arasında, İran ve Türkiye sınırları üzerindeki yerleşim yerlerini 15 kilometre derinliğinde boşaltmış ve buraları güvenlik bölgesi ve askeri yasak bölge ilan ederek yerinden edilen halkı, Kürt literatüründe zorunlu iskan yerleri olarak bilinen kamplara yerleştirmiştir.
1980 yılında Diana'daki zorunlu iskan kampında hayatını kaybetmiş ve orada defnedilmiştir.
Mücadele Tarihi1947 yılının Mayıs ayının 22'sinde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne giden yolda eşlik etmiş, Kotol (Katur) ve Mako köprüsü savaşlarına katılmış, büyük zorluk ve yorgunluktan sonra 1947 yılının Haziran ayının 18'ünde İran ile Sovyetler Birliği sınırında bulunan Aras Nehri'ni geçerek Sovyetler Birliği'ne ulaşmıştır.
Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 19'sında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, tüm yoldaşlarıyla birlikte dikenli tellerle çevrili üstü açık bir alanda kırk gün boyunca tutulmuşlar, bir grup asker tarafından korunmuşlar ve yemek, kıyafet ve hareket serbestisi açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 1947 yılının Aralık ayının 10'inde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23'sinde askeri kıyafetler verilerek, Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim görmüşlerdir. Aynı zamanda günde dört saat süreyle okuma yazma bilen bazı yoldaşları tarafından kendilerine Kürtçe dil dersleri verilmiştir.
Cafer Bagirov'un Barzani'nin yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 1948 yılının Ağustos ayının 29'inde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çerçuk bölgesine taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.
1949 yılının Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'ndeki kollektif köylere dağıtılmışlar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devletin payını verdiği araziler) çalışmışlardır.
General Barzani'nin Stalin'e gönderdiği birçok mektup ve büyük çabalardan sonra, nihayet Stalin'in eline Barzani'nin yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlattığı bir mektup ulaşmış ve Stalin derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komisyon kurulması talimatını vermiştir. Komisyonun nihai kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde olmuş, bu nedenle adı geçen şahıs 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitmiştir.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuş, adı geçen şahıs 1959 yılının Nisan ayının 16'sında Grozni gemisiyle Basra limanı üzerinden Irak Cumhuriyeti'nin güneyine, Kürdistan'a geri dönmüştür.
1961 yılında Eylül Devrimi'nin Peşmerge güçlerine katılmış ve savaşlara iştirak etmiştir. 1980 yılında Diana'daki zorunlu iskan kampında hayatını kaybetmiş ve orada defnedilmiştir.
Kaynaklar:1- Hamid Geveri, Madalyaya Barzani En Yüksek Onur Ödülü, Birinci Cilt, (Erbil- Hacı Haşim Matbaası- 2015).
2- Hamid Gerdi, Tarih Özeti, Birinci Basım, (Erbil- Aras Yayıncılık- Eğitim Bakanlığı Matbaası- 2004).
3- Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü Basım, (Erbil- Rojhilat Matbaası- 2013).
4- Ömer Faruki, Serdar Dana Yaşamı ve Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Mücadeleleri, İkinci Basım, (Erbil- Eğitim Bakanlığı Matbaası- 2002).
5- Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, Barzan Aşireti 1931- 1991 Arasında, Birinci Basım, (Erbil- Kültür Bakanlığı Matbaası- 2001).
6- Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil- Kürt Akademisi Yayınları- Hacı Haşim Matbaası- 2015).
7- Karvan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler, Birinci Basım, (Süleymaniye- Peyvend Matbaası- 2011).
8- Şehit Komutan Heso Mirhan Jajoki'nin anılarından, Barzani ile 62 Gün Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Gidişi, Birinci Basım, (Erbil- Roşenbiri Matbaası- 1997).
9- Leys Abdülmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz Devrimi 1958, (Bağdat- Dar El-Reşid Yayınları- 1979 M).
10- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931- 1958, (Duhok- Xebat Matbaası- 1998).
11- Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Basım, (Pirmam- Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübile- 1996).
12- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Arşivi.