Hukukçu ve siyasetçi, Hemze Ebdula Ömer Aşur, Lezgîn, Mela Re‌hîm ve Mela Birayîm isimleriyle tanınmıştır. 1936 yılında Irak Komünist Partisi merkez komite üyesi olmuştur. 1945 yılında ikinci Barzan devriminde (1943 - 1945) özgürlük komitesi üyesi olmuştur. 1946 yılında Mahabad şehrinde Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucu üyeleri arasında yer almış ve aynı yıl partinin ilk kongresinde merkez yürütme komitesi (merkez komite) üyeliğine, daha sonra partinin genel sekreterliğine ve siyasi büro üyeliğine seçilmiştir. Parti kararlarına uymaması ve parti örgütlerine yardımcı olmaması nedeniyle merkez komite tarafından üyeliğine son verilmiştir. 1951 yazında Irak merkezi hükümeti tarafından tutuklanmış ve Türkiye ülkesine sürgün edilmiştir. Türkiye'ye götürülürken Zaho'da kendini kurtarmayı başarmış ve Süleymaniye şehrine dönmüştür. Dönüşünün ardından, partiyle yaşadığı sorunlar nedeniyle merkez komite ile arası açılan partinin muhalif üyeleri ve özellikle Süleymaniye şubesi üyeleriyle irtibata geçmiş, ancak Hemze Ebdula ve Süleymaniye şubesi anlaşamayarak 1952 yılında Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın ilerici kanadı adında yeni bir parti kurmuşlardır. 1956 yılında kendi partisinin feshedilmesinden sonra Hemze Ebdula parti saflarına geri dönmüş ve merkez komitenin kararıyla Hemze Ebdula partinin merkez komite üyesi olmuştur. 1959 yılında ve dördüncü kongrede kesin olarak Kürdistan Demokrat Partisi'nden ihraç edilmiştir. 

Yaşam öyküsü

Ailesi Kuzey Kürdistan'ın Van şehrinden olan Hemze Ebdula, göçten sonra 1915 yılında Doğu Kürdistan'da dünyaya gelmiş ve daha sonra Güney Kürdistan'a göç etmiştir. 1931 yılında Musul şehrinde lise fen bölümünü tamamlamıştır. 1932 yılında Bağdat'taki hukuk fakültesine kabul edilmiş ve lisans diplomasını almıştır. 1947 yılında avukat İbrahim Ahmed'in kız kardeşi öğretmen Neime Fettah Ahmed 2003 ile evlenmiştir. 1998 yılının Aralık ayının 13 günü Süleymaniye şehrinde hayatını kaybetmiş ve vasiyeti üzerine Sitek köyü mezarlığına defnedilmiştir. Kürtçe, Arapça, İngilizce ve Rusça dillerini bilmekteydi.

Çalışmaları

Hemze Ebdula gençlik yıllarında Yadgari Lawan derneği 1933, Irak Komünist Partisi 1934, Irak krallık döneminin tek muhalif gazetesi olan El-Ahali gazete grubu 1934 ve Ulusal Reform derneği (El-Islah El-Şa'bi) 1935 gibi çeşitli siyasi parti ve derneklerde çalışmıştır.

 

İkinci Barzan devriminde (1943 - 1945) özgürlük komitesi üyesiydi ve 1946 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Aynı yıl yapılan ilk kongrede Kürdistan Demokrat Partisi'nin merkez yürütme komitesi (merkez komite) üyesi ve ardından sekreteri seçilmiş, daha sonra partinin siyasi büro üyesi olmuş ve aynı yıl Kürdistan Demokrat Partisi'nin organı olan Rizgari gazetesinin ilk sayısını çıkarmıştır.

 

1951 yılında Demokratik Parti'nin ikinci kongresinin açılış gününe katılmış, daha sonra kongrenin yapıldığı yeri terk etmiş ve buna rağmen merkez komite üyeliğine seçilmiştir; ancak partinin ikinci kongresinin kararlarına uymaması ve örgütlere yardımcı olmaması nedeniyle merkez komite tarafından ihraç edilmiştir.

 

1951 yazında Irak merkezi hükümeti tarafından tutuklanmış ve Türkiye ülkesine sürgün edilmiş, Türkiye'ye götürülürken Zaho'da kendini kurtarmayı başarmış ve Süleymaniye şehrine dönmüştür. Dönüşünün ardından, merkez komiteyle yaşadığı sorun nedeniyle partiden uzaklaştırılmış olan partinin muhalif üyeleriyle ve özellikle Süleymaniye şubesi üyeleriyle irtibata geçmiş, anlaşamayarak 1952 yılında Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın ilerici kanadı adında yeni bir parti kurmuştur.

 

1953 yılında ve Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın üçüncü kongresinde ilk kez parti saflarından ihraç edilmiş ancak 1956 yılında General Başkan'ın mektubu ulaşınca Mustafa Barzani partinin iki kanadının tek bir vücut ve yapıda birleşmesi için geri dönmüş ve Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın Birlik merkez komitesi ve ardından siyasi büro üyesi olmuştur.

 

1958 yılındaki darbe ve ihtilal sonrası komünistlerin yükselişi partiyi etkilemiş ve parti yavaş yavaş bölünmeye gidiyordu, özellikle geçmişte parti saflarıyla bağ kurmuş olan Komünist Parti kadroları yoluyla. Bu dönemde komünistlerin parti örgütleriyle bağ kurması ve onların üzerindeki etkisi Hemze Ebdula, kısa sürede partiyi ele geçirmelerine yol açtı ve ilk adım olarak parti sekreteri İbrahim Ahmed'i sağcılık suçlamasıyla ihraç edip yerine Hemze Ebdula'yı parti sekreteri yaptılar.

 

1959 yılında Hemze Ebdula Kürdistan Demokrat Partisi'ni Irak Komünist Partisi örgütleri içerisinde yok etmeye çalışıyor ve bu nedenle Komünist Parti'nin desteği ve taraftarlığı yavaş yavaş parti tabanına ve üyelerine yayılıyordu. Bu durum üzerine parti örgütleri ve üyeleri tarafından artan sorgulamalar Mustafa Barzani (1903 - 1979) ulaştı ve bu duruma son verilmesini ve parti kongresinin düzenlenmesini talep ediyorlardı. Partinin siyasi bürosu bu talebi kabul etmedi, bunun üzerine Mustafa Barzani partinin merkez komitesini toplantıya çağırdı ve 1959 yılının Haziran ayının 30 günü merkez komite toplandı ve sonunda Hemze Ebdula'nın ihracına karar verildi. 1959 yılında ikinci kez partinin dördüncü kongresinde solculuk ve Komünist Parti ile gizli ilişkisi nedeniyle, kendisi ve arkadaşları parti saflarından ihraç edildiler.

 

1964 yılında siyasi büro tarafına ve kararlarına karşı durmuş ve Başkan Mustafa Barzani 'yi desteklemiş ve 1970 yılı Mart anlaşmasından sonra Erbil vilayetine bağlı Dilman köyünde Başkan Mustafa Barzani 'yi ziyaret etmiştir.

 

Eserleri:

1 - Şoreş Barzan 1959 - Muherem Muhammed Emin tarafından Arapçadan Kürtçeye çevrilmiştir.

Kaynakça:

1- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti, Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi, ( Erbil - Rojhilat Matbaası - 2021 ).

2- Hoşyar Nuri Lek, bir dönemdeki Kürt şahsiyetleri, ( Erbil - Çar Çıra Matbaası 2010 ).

3- Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistanı'nın siyasi gelişmeleri 1945 - 1958, ( Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi 2005 ).

4- Şiwan Muhammed Emin Taha Xoşnaw, ( 1958 - 1963) yılları arasında Erbil, siyasi durum üzerine bir araştırma, ( Erbil - Rojhilat Matbaası 2012 ).

5- Şiwan Muhammed Emin Taha Xoşnaw, 1963 - 1970 yılları arasında Erbil, siyasi durum üzerine tarihi bir araştırma, ( Erbil - Selahaddin Üniversitesi Matbaası 2016 ).

6- Salih Biçar, Hamze Abdullah ihmal edilmekten daha büyüktür, Kurdistanî Nwe Gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı, Yadgar eki (Anı Eki), sayı 8072, yirmi dokuzuncu yıl, Süleymaniye, perşembe 30 ocak 2020.

7- Sedik Salih, Hamze Abdullah'ın yaşam öyküsüne bir giriş, Kurdistanî Nwe Gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı, Yadgar eki, sayı 8072, yirmi dokuzuncu yıl, Süleymaniye, perşembe 30 ocak 2020.

8- Ahmed Bawer, Irak'ın çağdaş tarihi 1914 - 1968 ( Süleymaniye - Karo Matbaası 2018 ).

9- Xelil Abdullah, Hamze Abdullah, bir Kürdistani sembol, Kurdistanî Nwe Gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı, sayı 8045, yirmi sekizinci yıl, Süleymaniye, salı 24 aralık 2019.

10- Avukat Hamze Abdullah, "El yazması ulusal siyasi bir belge", 21 K dergisi, sayı 2 - 3 - 2008.

11- Habib Muhammed Kerim, Tarih el-Hizb el-Demokrat el-Kürdistani - el-Irak (Fi muhataat rîesiyye) 1946 - 1993, ( Duhok - Xebat Matbaası 1998 ).

12- Arahil el-Şahsiyye el-Vetaniyye el-Kürdiye el-Munazile el-Üstad Hamze Abdullah, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı, sayı 905, Cuma 18 aralık 1998.

13- Kerim Şareza, el-Munazil el-Vetani Hamze Abdullah, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı, sayı 946, Cuma, Erbil, 15 ekim 1999.