Nedenleri

8 Şubat 1963 darbesinin başarısı ve Baas Partisi'nin Irak'ta iktidarı ele geçirmesinden sonra, darbecilerin iktidara gelmeden önce devrim liderliğine verdikleri sözler konusunda devrim liderliği temsilcileri ile yeni Irak hükümeti arasında birkaç tur müzakere yapıldı. Bunun sonuncusu ise devrim heyetinin Bağdat'a ve ardından Mısır ile Cezayir'e gitmesiydi.

Genel olarak müzakereler kayda değer bir sonuç vermedi. Hükümet bu kez, Lider Mustafa Barzani'ye birkaç resmi heyet göndererek müzakereleri sürdürmeye çalıştı. Bu amaçla Tahir Yahya başkanlığındaki Genelkurmay Başkanı ve Devrim Komuta Konseyi üyesinden oluşan ilk heyet, Çvarkurne'de Lider Barzani ile bir araya geldi. Başkan Barzani heyete özerklik projesini ve devrimin taleplerini teslim etti ve bahar mevsiminin sonuna kadar bu taleplerin yerine getirilmemesi durumunda savaşın yeniden başlayacağı konusunda onları uyardı.

Proje Devrim Komuta Konseyi'ne sunuldu ve onlar da kendi açılarından taleplerini azaltmaya çalıştılar. Bu amaçla ve devrim liderliğinin tutumunu değiştirmek için Çvarkurne'ye tekrar başka bir heyet gönderildi ve burada Lider Barzani ile bir araya geldiler. Sorunların çözümü amacıyla birkaç nokta üzerinde anlaştılar. 11 Mart 1963 tarihinde Devrim Komuta Konseyi, Kürt meselesini ve taleplerini sonuçlandıran bir bildiri yayınladı.

Devrim Komuta Konseyi'nin bildirisi Kürtler için hiçbir şey içermiyordu ve müzakereler herhangi bir sonuç vermedi. Bu bağlamda Lider Mustafa Barzani, Siyasi Büro ve ulusal liderlere danışmanın ve bir genel kongre toplamanın gerekli olduğuna kanaat getirdi. Özel elçilerini Kürdistan'ın her bölgesine göndererek temsilcilerini kongreye göndermelerini istedi. Hazırlıkların tamamlanmasının ardından 16 Mart 1963 tarihinde, toplumun çeşitli kesim ve sınıflarından temsilciler Koye'ye ulaştı; Kürdistan Demokrat Partisi liderleri, Eylül Devrimi'ndeki Peşmerge birliklerinin komutanları ve devrimci aşiret liderleri Koye'ye vardı.

Kongrenin düzenlenmesi

Kongre, 18 - 22 Mart 1963 tarihleri arasında, Lider Mustafa Barzani başkanlığında, Eylül Devrimi Peşmerge kuvvetlerinin himayesinde, Koye'deki Kake Ziyad Ağa evinde, 2500 kişinin katılımıyla gerçekleştirildi; bunlardan 200 tanesinin oy hakkı vardı. Kongrenin amacı, Irak hükümetine yönelik Kürt taleplerini formüle etmekti. Sonuç olarak, Celal Talabani başkanlığında bir heyet oluşturularak Bağdat'a gönderildi. Heyet şu isimlerden oluşuyordu: Salih Yusufi, Mesud Muhammed, Hüseyin Hanka, Samed Muhammed, Habib Muhammed Kerim, Agit Sadık, Şahvan Namık, Babekir Resul, Mustafa Aziz ve İhsan Şirzad.

Yapılan tüm müzakereler başarısızlıkla sonuçlandı. Bağdat'taki darbeci yönetim, birleşik bir Arap cumhuriyetine dönüşmek için Mısır ve Suriye cumhuriyetleri ile birlik düşünüyordu. Celal Talabani başkanlığındaki Kürt heyeti, Cemal Abdünnasır'dan destek almak amacıyla bir Irak hükümet heyetiyle birlikte ikinci kez Birleşik Arap Cumhuriyeti'nin başkenti Kahire'yi ziyaret etti.

Ancak müzakereler başarısız oldu ve 1963 yılının Haziran ayı başlarında, Irak ordusu tarafından Kürdistan'a karşı tek taraflı ve ani bir savaş yeniden başlatıldı. Heyet üyelerinden bazıları kaldıkları yerden kaçtı, diğerleri ise 9 Haziran 1963 tarihinde Kürdistan'a dönerken Kerkük Havalimanı'nda tutuklandı.

Kaynaklar

* Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1961-1975, Üçüncü Cilt, Birinci Bölüm, (Erbil, Eğitim Bakanlığı Matbaası, 2004.)

* Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi Kongre ve Konferans (Program ve İç Tüzük), Birinci ve İkinci Cilt, (Erbil – Rojhilat Matbaası - 2021).

* Mahmud el-Dürre, el-Kadiyye el-Kürdiyye ve el-Kavmiyye el-Arabiyye fi Ma'raket el-Irak, (Beyrut – Daru't-Tali'a Yayınları – 1963.).

* Habib Muhammed Kerim, Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi - Irak (Temel Duraklar) 1946 - 1993, (Duhok – Xebat Matbaası – 1998.)

* Ahmed Dilzar, Hayatımın Günlerinden Hatıralar (Erbil - Kültür ve Gençlik Bakanlığı - Şihab Matbaası - 2019.)

* Chris Kutschera, Cünbiş-i Milli-i Kürd (Kürt Ulusal Hareketi), Çeviren: İbrahim Yunusi, İkinci Baskı, (Tahran – Müessese-i İntişarat-ı Nigah – 1377 H.Ş).

* Salah Reşid, Mam Celal, Gençlikten Cumhuriyet Sarayı'na Bir Ömür Buluşması (Süleymaniye - Kardo Matbaası - 2017).

* Salah el-Harsan, et-Tayyarat es-Siyasiyye fi Kürdistan el-Irak, Irak'taki Kürt hareketleri ve partilerinin dosyalarına bir okuma 1946-2001, (Beyrut – el-Belağ Matbaası – 2001.)