Biyografi

Mela Salih 1927 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Goretu nahiyesinin Şaneder köyünde doğmuş, 14 Ekim 2013 tarihinde vefat etmiştir.

Mücadele Hayatı

1945 yılında İkinci Barzan Devrimi saflarına katıldı, 1945 yılının Ağustos ayının 19 günü Irak askeri örfi mahkemesinin kararıyla tüm menkul ve gayrimenkul varlıklarına el konuldu. Eylül ayının 5 günü Meydan Morik polis karakolunun ele geçirilmesine katıldı. 1945 yılının Ekim ayının 11 günü, İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra Doğu Kürdistan'a geçti ve Peso köyüne yerleşti. 

1946 yılının Mart ayının 31 günü, Mahabad'daki Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzani güçlerinde peşmerge oldu, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra 1947 yılının Mart ayının 25 günü Hevers ve Heleci savaşlarına katıldı.

1947 yılının Nisan ayının 19 günü, Hêkurk yolu ve Berazgir ovası üzerinden Kuzey Kürdistan toprakları vasıtasıyla Şirvan ve Mizuri bölgesine dönen peşmergelerdendi.

Dönüşlerinden sonra General Mustafa Barzani, 1947 yılının Mayıs ayının 15 günü Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yaparak onları kalma veya Sovyetler Birliği'ne doğru gitme konusunda serbest bıraktı. Orada tüm yoldaşları devam etme ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararı aldılar. 1947 yılının Mayıs ayının 23 günü General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği yolunda eşlik etti ve Qetur geçidi savaşı ile Maku köprüsü savaşlarına katıldı. Çok büyük zorluk ve yorgunluktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 18 günü, İran ile Sovyetler Birliği arasındaki sınırda bulunan Aras Nehri'ni geçerek Sovyetler tarafına geçti.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 19 günü tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün boyunca tutuldular; bir grup asker tarafından gözetim altında tutuldular ve yiyecek, giyim ve hareket serbestliği açısından savaş esiri muamelesi gördüler. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbajar bölgelerine dağıtıldılar. 1947 yılının Aralık ayının 10 günü, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir kampa nakledildiler. Aynı ayın 23 tarihinde kendilerine askeri üniformalar verildi ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim aldılar. Aynı zamanda, günde dört saat boyunca aralarındaki okuma yazma bilen bazı yoldaşları tarafından Kürtçe dil eğitimi dersleri verildi.

Cafer Bagirov'un Barzani yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 1948 yılının Ağustos ayının 29 günü Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçuk topluluğuna taşınmasına karar verildi ve orada askeri eğitime devam ettiler. 

1949 yılının Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'ndeki kolektif köy (kolhoz) bölgelerine dağıtıldılar ve kolhoz çiftliklerinde (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devletin payını verdiği topraklar) çalıştılar. 

Çok çaba sarf ettikten ve General Barzani tarafından Stalin'e birçok mektup gönderildikten sonra, en sonunda Barzani'nin yoldaşlarının yaşadığı acıları anlattığı bir mektup Stalin'in eline ulaştı. Stalin derhal Barzani yoldaşlarının durumunu araştırmak için bir komite kurulması talimatını verdi. Komitenin kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde oldu, bu nedenle söz konusu kişi 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitti.

Irak'taki 1958 Temmuz 14 devriminden sonra ve General Mustafa Barzani'nin dönüşüyle birlikte, 1959 yılının Şubat ayının 25 günü, üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (a) fıkrası ve 11 sayılı maddenin uygulanmasıyla, 1959 yılında çıkarılan 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanılarak kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlandılar. 

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığındaki Irak Cumhuriyeti kuruldu, söz konusu kişi 1959 yılının Nisan ayının 16 günü yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a döndü.  

 1959 yılında Bağdat'ta Mela Mustafa Barzani ile birlikteydi, Eylül Devrimi'ne katıldı, 1962 yılında Rayat polis karakolunun ele geçirilmesine katıldı, 1963 yılında Serê Akri savaşlarına katıldı, 1975 yılına kadar Ranya, Dilman ve Hacı Ömeran bölgelerinde Barzani karargâhında bulundu, 1975 yılında Eylül Devrimi'nin yenilgisinden sonra mülteci olarak İran'a geçti ve Şino şehrine yerleşti, genel aftan yararlanarak Erbil'e döndü. 1985 yılında ikinci kez mülteci olarak İran'a gitti.

 1988 yılında Gulan Devrimi'ne katıldı, Serpel (Üsteğmen) olarak birçok savaşta yer aldı. 1991 yılında Neçirvan Barzani ile birlikte Kürdistan'a döndü ve Süleymaniye ile Kerkük şehirlerinde ayaklanmaya (Raperîn) katıldı. 1995 yılında Birinci Özel Leşker'e (Birlik) nakledildi, 2000 yılında emekli edildi. 2010 yılının Aralık ayının 16 günü, Kürdistan Demokratik Partisi'nin 13. Kongresi'nde, İkinci Barzan Devrimi, Mahabad Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği'ne gidiş süreci, Eylül Devrimi, Gulan Devrimi ve Raperîn'deki mücadelesi ve direnişinden dolayı Başkan Mesud Barzani tarafından Ölümsüz Barzani Madalyası ile ödüllendirildi. 

Kaynakça:

  1. Hamid Gerdi, Puxtêy Mêjûnamê, Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayıncılık ve Dağıtım - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004).

  2. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra - Dar el-Hikme - 2016).

  3. Sefer Yusuf Mirxan, Pêşewa Qazi Muhammed ve arkadaşlarının idamının 64. yıl dönümünde, Ölümsüz Barzani'nin bir yoldaşı kendi hatıralarını anlatıyor, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokratik Partisi'nin organı, Sayı 3734, Erbil, 2011 Mart 31.

  4. Şaban Eli Şaban, Hinek Zanyarîy Sîyasî û Mêjûyî, Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013).

  5. Şevket Şeyh Yezdin, Yûbîlî Zêrînî Pêşmerge, (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996).

  6. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, İkinci Cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013S).

  7. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, Üçüncü Cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013S).

  8. Ömer Faruki, Serdar Dana: Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadelesi, İkinci Baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002S).

  9. Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, 1931 - 1991 Arasında Barzan Aşireti, Birinci Baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 2001S).

  10. Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Kürd Akademisi Yayınları - Hacı Haşim Matbaası - 2015S).

  11. Leys Abdülmuhsin Cevad el-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Darürreşid Yayımcılık - 1979M).

  12. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998S).

  13. Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996S).

  14. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti Arşivi.