Biyografi

Salih Palani, 1915 yılında Erbil vilayetinin Mergesor kazasına bağlı Şirvan Mazın nahiyesinin Palana köyünde doğmuştur. Sovyetler Birliği'nde eğitim görmüş ve 1954 yılında tarım bölümünde enstitü diplomasını almayı başarmıştır. Orada iki kez evlilik yapmış; ilki Meryem ile, ikincisi Klava ile olmuş ve üç çocuk sahibi olmuşlardır, çocuklarından ikisi vefat etmiştir. Salih, 1959 yılında Atriş Tarım Dairesi'nde memur olarak atanmış, daha sonra Zira şehrindeki Tarım Dairesi'ne, ardından Süleymaniye Tarım Dairesi'ne ve sonrasında Mergesor Tarım Dairesi'ne nakledilmiştir. 1993 yılında Kuştepe topluluğunda vefat etmiş ve orada defnedilmiştir. Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Rusça dillerine hakimiyeti vardı. 

Mücadele Hayatı

Salih Ömer Hacı, 1943 yılında askerliği bırakıp ikinci Barzan devriminin saflarına katılmıştır. 1943 yılı Ekim ayının 2'inde Şane der polis karakolunun ele geçirilmesine, Ekim ayının 12'sinde Hirezok polis karakolunun ele geçirilmesine ve Ekim ayının 20'inde Şirvan Mazın polis karakolunun ele geçirilmesine katılmıştır. 

Ağustos 1945 yılının 8'unda Mergesor polis karakolunun ele geçirilmesine katılmış ve Ağustos 1945 yılının 19'inde Irak askeri örfi mahkemesinin emriyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulmuştur. 

Ekim 1945 yılının 11'ünde ve ikinci Barzan devriminin yenilgisinden sonra, onunla birlikte Mustafa Barzani ve yoldaşları Doğu Kürdistan'a geçerler. Mahabad'da Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra, Mart 1946 yılının 31'inde Barzan kuvvetleri çerçevesinde cumhuriyeti savunmuş ve Sakız savaşına katılmıştır. 

Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yıkılmasından ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşünden sonra, Nisan 1947 yılının 19'sinde Hwakurk ve Barazgir ovası yoluyla Kuzey Kürdistan topraklarından Şirvan ve Mizuri bölgesine dönen peşmergeler arasında yer almıştır.

Dönüşlerinden sonra, General Mustafa Barzani Mayıs 1947 yılının 6'unda Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yapmış ve onları kalma ya da Sovyetler Birliği'ne gitme konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları devam etme ve Sovyetler Birliği'ne doğru gitme kararı almıştır. Mayıs 1947 yılının 23'inde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne doğru eşlik etmiş, Geli Kutur savaşında ve Mako köprüsü savaşında yer almış ve büyük zorluk ve yorgunluktan sonra, Haziran 1947 yılının 18'ünde İran ve Sovyetler Birliği arasındaki sınırda yer alan Aras nehrini geçerek Sovyetler Birliği'ne geçmiştir.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, Haziran 1947 yılının 19'inde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün boyunca tutulmuşlar, bir grup asker tarafından korunmuşlar ve yiyecek, giyim ve ulaşım açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. Aralık 1947 yılının 10'sinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23'unda askeri kıyafet verilerek Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim almışlardır. Aynı zamanda, gün içinde dört saat boyunca okuma yazma bilen bazı yoldaşları tarafından onlara Kürtçe dil eğitimi dersleri verilmiştir.

Cafer Bagirov'un Barzani'nin yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın Ağustos 1948 yılının 29'ında Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık topluluğuna taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir. 

Mart 1949 ayında yoldaşlarıyla birlikte gruplar ve takımlar halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdikleri araziler) çalışmışlardır. 

Büyük bir çabanın ve General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline geçen ve Barzani'nin yoldaşlarının yaşadığı zorlukları anlattığı bir mektup üzerine, o da derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komite kurulmasına karar vermiştir ve nihayet komitenin kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması olmuştur, bu nedenle kendisi Kasım 1951 ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitmiştir.

Irak'ta 1958 yılının 14 Temmuz devriminden ve General Mustafa Barzani'nin dönüşünden sonra, Şubat 1959 yılının 25'sında; üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (a) fıkrasına ve 11 maddesinin uygulanmasına göre, 1959 yılındaki 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanarak, kendisi ve yoldaşları genel af kapsamına girmişlerdir. 

Sene 1958'de Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulur, adı geçen Nisan 1959 yılının 16'sinde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a geri dönmüştür.  

 Katılımı Eylül Devrimi'ne olmuştur ve savaşlarda yer almıştır. 1975 yılında Eylül Devrimi 'nin yenilgisinden sonra kendi yurdunda kalmıştır. 1980 yılında Irak hükümeti tarafından Kuştepe topluluğuna sürgün edilmiş ve daha sonra emekli edilmiştir. Katılımı Gulan Devrimi'ne olmuştur ve savaşlarda yer almıştır. Sine ve Sakız savaşlarında iki kez yaralanmıştır.

Kaynaklar:

  1. Kürdistan Demokratik Partisi Ansiklopedi Heyeti Arşivi.

  2. Hamid Gerdi, Tarih Özeti, birinci baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004 M).

  3. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve onun Irak'taki siyasi ve ekonomik rolü, (Londra - Darul Hikme - 2016 M).

  4. Şaban Ali Şaban, Bazı siyasi ve tarihi bilgiler, üçüncü baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013 M).

  5. Şevket Şeyh Yezdin, Peşmergenin Altın Jübilesi, birinci baskı, (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996 M).

  6. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, birinci baskı, ikinci cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013 M).

  7. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, Cilt Üç, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013).

  8. Hetav Dergisi, Sayı 154, Altıncı Yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959.

  9. Leys Abdülmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Dar-ül Reşid Yayınları - 1979).

  10. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998).

  11. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, Birinci Cilt, (Erbil - Bilinmeyen Matbaa - 2012).

  12. Necef Guli Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyıları'na, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996).