Biyografi
Süleyman Bey Dargalayi 1898 yılında Erbil vilayetinin Rewanduz ilçesindeki Warte bucağına bağlı Dargala köyünde doğmuştur. Sovyetler Birliği'ne gitmeden önce iki eşi vardı; ilk eşi Ayşe Fettah Hüseyin'den Mat Süleyman (1932), Sadaat Süleyman (1936), İzzet Süleyman (1937) ve Nazlı Süleyman (1940) adlarında bir oğlu ve üç kızı; ikinci eşi Halim Wasu Aziz'den ise Şevki Süleyman (1936), Salahaddin Süleyman (1939) ve Şerzad Süleyman (1945) adlarında üç oğlu dünyaya gelmiştir. Sovyetler Birliği'nde Nina ile evlenmiştir. Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Rusça dillerinde deneyim sahibiydi ve 1974 yılında Dargala köyünde vefat ederek orada defnedildi.
Mücadele Hatırası
Süleyman Bey Dargalayi, Irak Kraliyet Ordusu'nda subaydı ve ordudan firar etti. 1944 yılında İkinci Barzan Devrimi saflarına katıldı ve çatışmalarda yer aldı. 19 Ağustos 1945 tarihinde, Irak Askeri Mahkemesi'nin emriyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konuldu. 11 Ekim 1945 tarihinde, İkinci Barzan Devrimi'nin başarısızlığından sonra ailesiyle birlikte Doğu Kürdistan'a gitti.
31 Mart 1946 tarihinde, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti Ordusu'nun Barzani kuvvetlerinde Peşmerge oldu ve 29 Nisan 1946 tarihinde Doğu Kürdistan'ın Sakız bölgesinde, Hıdır Süleyman Bey'in denetiminde Karawa Muharebesi'ne katıldı. 15 Nisan 1947 tarihinde, İran Krallığı ile Irak Krallığı arasındaki uluslararası sınırda yer alan Gadar Nehri'ni Şeyh Ahmed Barzani ile birlikte geçti. Birkaç ay boyunca Diana'da (Erbil) esir tutuldu ve 19 Nisan 1947 tarihinde, General Mustafa Barzani komutasında mücadeleye devam etme kararı aldı; 23 Mayıs 1947 tarihinde, Dre köyünde yapılan büyük bir toplantının ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararının ardından kuvvetle birlikte Sovyetler'e gitti. 28 Mayıs 1947 tarihinde, Mirhac Ahmed'in talebi üzerine Jereme köyündeki toplantıya katıldı. 18 Haziran 1947 tarihinde, İran'ın Sovyetler Birliği ile olan uluslararası sınırındaki Aras Nehri'ni geçti.
19 Haziran 1947 tarihinde, tüm arkadaşlarıyla birlikte kırk gün boyunca Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Nahçıvan bölgesindeki terk edilmiş bir yerleşim yerinde tutuldular; dikenli tellerle çevrildiler, askerler tarafından korundular ve yiyecek, giyim ve hareketlilik konularında savaş esiri muamelesi gördüler. 23 günü, Sovyetler Birliği'nin kararıyla toplanarak Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın ve Ayulah bölgelerine yerleştirildiler. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Sovyetler Birliği'ndeki Bakü kampına nakledildiler ve 23 Aralık 1947 tarihinde kendilerine askeri üniformalar verilerek, Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günlük sekiz saat askeri eğitim, eğitimli mülteciler tarafından ise dört saat Kürtçe okuma-yazma eğitimi verildi.
19 Ocak 1948 tarihinde, Irak ve İran'daki tüm Kürtleri temsil eden Bakü Genel Konferansı'nda Irak Kürdistanı siyasi liderliğinin bir üyesi oldu. 29 Ağustos 1948 tarihinde, tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çirçik topluluğuna nakledildi ve orada askeri eğitimlerine devam ettiler. 14 Mart 1949 tarihinde, o ve yoldaşları gruplar ve birimler halinde trenle kırsal köylere dağıtıldı ve Semerkant'a nakledildiler. Kasım 1951 tarihinde Sovyetler Birliği'nin Vreviski bölgesine geri döndü. 16 Nisan 1959 tarihinde, arkadaşlarıyla birlikte Basra limanı üzerinden Groza gemisiyle Kürdistan'a geri döndü ve Eylül Devrimi'ne katıldı.
Kaynaklar:
- Hamid Gerdi, Puxtêy Mêjûname (Tarihçe Özeti), birinci baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004)
- Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra – Darü'l-Hikme – 2016).
- Şehit Komutan Hasso Mirhan Jajoki'nin Hatıralarından, 62 Gün Barzani ile Birlikte - Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Gidişi, birinci baskı (Erbil - Roşenbiri Matbaası – 1997)
- Mesut Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998)
- Ansiklopedi Kurulu Arşivi, Kırmanc İzzet Süleyman ile röportaj metni 11 Şubat 2017 - Soran.