Şubat 1963'te Baasçılar, bir askeri darbeyle Abdülkerim Kasım ve hükümetini devirerek Irak'ta yönetimi ele geçirdiler. Kürt devriminin liderliği yeni hükümete desteklerini ifade etti ve Kürt meselesinin barışçıl ve adil bir şekilde çözülmesini umduklarını belirtti. Baasçıların başlangıçta Kürt devrimiyle savaşacak güçleri olmadığı için ateşkes ilan ettiler ve aralarında müzakereler başladı.
Müzakerelerin uzun sürmediği açıktı; çünkü hükümet üç ila dört ay içinde güçlerini toplayıp yeniden organize etmeyi başardı, ardından Kürt devrimini bastırmakla tehdit etti ve devrim liderleriyle müzakere etmeyi reddetti. Haziran 1963 ayında hükümet, devrim bölgelerine ve Peşmerge güçlerinin kontrolündeki tüm alanlara saldırılarına yeniden başladı. Savaşın ilk gününden itibaren Irak ordusu, Musul'dan Zaho'ya ve Badinan'ın diğer bölgelerine, Kerkük'ten Koye ovasına, Çemçemal, Süleymaniye, Ranya ve Kaladize'ye doğru harekete geçti. Bir başka kolda ise Süleymaniye'den Karadağ ve Germiyan'a, ayrıca Bağdat'tan Hanekin'e doğru ilerledi ve Kifri, Kelar, Derbendihan ve Şarezur'dan harekete başladı.
Irak hükümetinin bu seferki planı, Peşmerge güçlerini devrimin kontrolündeki bölgelerden ayırmak için çeşitli cephelerde savaş alanları oluşturmaktı. Saldırıda Kürdistan'ın tüm köylerini, dağlarını, ovalarını ve vadilerini yaktılar. Özellikle saldırı yaz mevsiminde, yani hasat döneminde gerçekleştiği için Peşmerge mevzilerini ele geçirmek, Kürt halkını aç bırakmak ve Peşmergenin finansman kaynaklarını kesmek amaçlanmıştı.
Irak hükümetinin Kürdistan'a yönelik bu seferki saldırısı diğer saldırılardan farklıydı; bunun nedeni, Kürt devrimini bastırmaya yardımcı olması için Suriye hükümetiyle yaptığı anlaşmaydı. O dönemde Suriye'de iktidarda olan Baas rejimi, Albay Fehd el-Şair komutasındaki (Yermük) birlikleri adı altında Irak sınırını geçti ve Irak ordusunu Peşmerge güçlerine saldırması için destekledi.
1 Kasım 1963 tarihinde Irak ordusu, Albay Said Hamu komutasındaki 3. ve 5. tugaylar ile bir tank taburu, Suriyeli askeri bir güç ve paralı askerlerin (Caş) desteğiyle Çemî Rêzan bölgesine geniş çaplı bir saldırı başlattı. Saldırı, Şivan ve Şeyh Bezini bölgesinden Ağcılar nahiyesine kadar olan alanı kapsadı. Hükümet güçleri, Tasluce, Asker köyü, Kale-i Halifan ve Dukan yakınlarından Çemî Rêzan'a kadar birçok yeri kuşattı.
Bölgeyi savunmaktan sorumlu olan ve Peşmergeye bağlı Rezgari güçleri, hükümetin saldırısına direndi ve onlara büyük hasar verdi; ancak hükümet güçleri saldırılarında ısrar etti ve bir hafta sonra Çemî Rêzan'ın kontrolünü ele geçirdi.
Peşmerge, silah ve özellikle tanksavar silahlarının eksikliği nedeniyle güçlerini Surdaş, Biremegrun ve Cavati vadisi bölgesine çekti. Buna rağmen Peşmerge güçleri, düşman karakollarını vurmak, ana yollara pusu kurmak ve hükümet güçlerine darbeler indirmek için fedai operasyonlarına devam etti.
Çemî Rêzan'ı ele geçirdikten sonra hükümet; Karadağ, Germiyan, Kifri, Kelar ve Derbendihan bölgelerini ayırıp kuşatarak Peşmerge güçlerini tamamen yok etmek istedi. Bu amaçla Baziyan, Süleymaniye ve Kerkük'ten hareketle bir işgal başlattı. O bölgedeki Peşmerge güçleri üç kısma ayrıldı. Bir kısmı, hükümet güçlerini iki aydan fazla oyalayan ve diğer bölgeler üzerindeki savaş yükünü hafifleten zorlu Serteke, Bamu ve Derbendi Bilule bölgelerine yöneldi. İkinci kısım ise petrol kuyularını vurarak Zenbur ve Kerkük şehrinin kuzeydoğusunda iki büyük operasyon gerçekleştirdi.
Üçüncü kısım, Karadağ kasabasına saldırıp onu ele geçirmeye çalışan hükümet güçlerine saldırmaya ve onları kovalamaya başladı. Bu savaşa, Kürtlerle savaşmak için beyaz dişdaş ve agellerle gelen çok sayıda Irak ordusu askeri ve subayı, Suriye Yermük ordusu ve paralı Arap aşiretleri katıldı ve bunlardan birçoğu öldürüldü veya yaralandı.
Bu durum, hükümet güçlerini artık saldırı yapamayacak kadar zayıflattı ve aynı zamanda Suriyeli Yermük güçleriyle sorunlar yaşamasına neden oldu. Bu krizden kurtulmak için 1963 yılının sonunda müzakerelere başvurmak zorunda kaldı. 1964 yılının başlarında, Kerim Karni adında bir Kürt subayı aracılığıyla Kürdistan Demokrat Partisi Siyasi Bürosu ile temasa geçildi. Ocak 1964 tarihinde devrim lideri Barzani, Ranya'da Süleymaniye Valisi Tuğgeneral Abdürrezak Seyyid Mahmut ile bir araya geldi ve birkaç görüşmenin ardından ateşkes ilan edildi.
Kaynaklar:1- Xoşewî Elî Kanyelincî, Bîreweryekanî Ezîz Qazî Surçî, (Çapxaney Danişfer- Hewlêr- 2023).
2- Mesud Barzani, Barzanî û Bizûtnewey Rizgarîxwazî Kurd, Bergî Sêyem, Beşî Yekem, Şorşî Eylûl 1961-1975، (Çapî Yekem- 2004).
3- Îbrahîm Celal, Başûrî Kurdistan û Şorşî Eylûl Binyadnan û Heltekandin 1961- 1975، Çapî Çwarem, (2021).
4- Şewket Mela Îsmaîl Hesen, Rojane le Mêjûy Şorşî Eylûl, (Çapxaney Wezarety Perwerde- Hewlêr- 2007).
5- Hojîn Mesûd Sernî, Şoreşa Îlonê li Devera Behdînan 1961- 1975، Çapî Yekem, (2018).
6- Arî Kerîm, Çend Laperrreyekî Zindû le Şorşî Eylûlda, (Çapxaney Xebat- Dehok- 1999).