ژیاننامە
بادین قادر لە ساڵی ١٩١٨ لە گوندی «دێزە» کە سەر بە هەولێر بووە لەدایکبووە. پێش گەشتەکەی بۆ یەکێتیی سۆڤیەت، لەگەڵ ئافرەتێک بە ناوی شیرین جندی سلێمان هاوسەرگیری دەکات. پێکەوە لە ساڵی ١٩٤٥ کچێکیان دەبێت بە ناوی فەهیمە. هەروەها لە یەکێتیی سۆڤیەت هاوسەرگیری لەگەڵ هاوسەری دووەمی بە ناوی عائیشە بیلال دەکات. لە ساڵی ١٩٥١ کچێکیان دەبێت بە ناوی جەواهر. کاتێک بادین بڕیار دەدات لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە بگەڕێتەوە کوردستان، هاوسەر و کچەکەی بڕیار دەدەن لە ئۆزبەکستان بمێننەوە.
لە ساڵی ١٩٤٥، بادین قادر پەیوەندی بە سەربازانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە دەکات کاتێک تەنها ١٣ ساڵ بووە. بەهۆی تەمەنییەوە، ئەرکەکەی گەیاندنی خۆراک بووە بۆ پێشمەرگەکان.
لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، دوای تێکچوونی شۆڕشی دووەمی بارزان، بادین لەگەڵ خێزانەکەی و مستەفا بارزانی بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێدەکەوێت. هەروەها لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ دەبێتە ئەندامی ڕیزەکانی سوپای بارزانی لە کۆماری کوردستان.
دوای تێکچوونی پارتی دیموكراتی كوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بۆ باشووری کوردستان، بادین بەشداری لە شەڕەکانی «نەغەدە» و «شنۆ» لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کردووە. هەروەها یەکێک بووە لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩/٤/١٩٤٧ بە ڕێگای «خواکورک و دەشتی باراز گراوە» لەسەر خاکی باکووری کوردستاندا تێپەڕین بۆ گەڕانەوە بۆ «شێروان» و «مزووری». دوای گەڕانەوەیان، جەنەراڵ مستەفا بارزانی لە ١٥/٥/١٩٤٧ لە گوندی «ئەرگوش» کۆبوونەوەیەک لەگەڵ هاوڕێکانی ئەنجام دەدات و ئازادییان پێ دەبەخشێت کە بمێننەوە یان بچن بۆ یەکێتیی سۆڤیەت. لە کۆبوونەوەکەدا، هەمووان بڕیار دەدەن بەجێی بهێڵن و بچن بۆ یەکێتیی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧، بادین لەگەڵ جەنەراڵ مستەفا بەرەو یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێدەکەوێت و لە شەڕەکانی «گالی قتور» و «مەنگوڕ»دا دەجەنگێت. دوای ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧، توانی بە ڕووباری ئاراسدا تێپەڕێت کە دەکەوێتە نێوان سنووری ئێران و یەکێتیی سۆڤیەت و بگاتە یەکێتیی سۆڤیەت.
دوای گەیشتنیان بە یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە شاری «ئاخچەوان» لە کۆماری ئازەربایجان، هەموو هاوڕێکان لە کۆمەڵگەیەکدا جێگیر کران کە بە تێلی دڕکدار دەوردرابوو. لەلایەن سەربازەکانەوە چاودێری دەکران و کاتێک دەهاتە سەر خۆراک و جلوبەرگ وەک بارمتەی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. دواتر حکومەتی سۆڤیەت بڕیاری دا کە هاوڕێکان دابەش بکرێن بەسەر شوێنەکانی «ئەغدام»، «لاچین»، «ئایولاخ» و «کەلبەجەر» لە کۆماری ئازەربایجان. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧، گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەربازی لەسەر دەریاچەی «خەزەر» لە پایتەختی کۆماری مەهاباد «باکۆ». لە ٢٣ی هەمان مانگدا، جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و ڕۆژانە ٨ کاتژمێر لەلایەن ئەفسەرانی کۆمارەوە ڕاهێنانیان پێ دەکرا. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێک لەو هاوڕێیانەی کە بە کوردی خوێندەوار بوون، ڕۆژانە ٤ کاتژمێر زمانی کوردییان فێر دەکرد.
دوای مامەڵەی خراپی «جەعفەر باقیرۆڤ» لەگەڵ هاوڕێکان، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٩، بارزانی بڕیار دەدات کەمپە سەربازییەکەی لە کۆماری مەهابادەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی «چەرچوک» لە نزیک شاری «ئاشکەند» کە پایتەختی ئۆزبەکستان بوو؛ لەوێ بەردەوامییان بە مەشقە سەربازییەکانیان دا.
لە ئازاری ١٩٤٩، هاوڕێکان دابەش کران بەسەر گوندەکانی یەکێتیی سۆڤیەت و کێڵگەکاندا (کە هاووڵاتییان لە حکومەتەکان بە کرێ دەیانگرت و دواتر پارەکەیان دەدایەوە). هاوڕێکان لەو شوێنانەدا کاریان دەکرد.
دوای چەندین نامە بۆ ستالین لەلایەن جەنەراڵ بارزانییەوە، نامەیەک لە کۆتاییدا دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا باس لەو ناخۆشییانە دەکات کە هاوڕێکان پێیدا تێپەڕ دەبن. ستالین دەستبەجێ پارتێک دروست دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە هاوڕێکانی بارزانی؛ پارتەکە دەگاتە ئەو بڕیارەی کە پێویستە هەمووان لە شاری «ڤریڤسکی» کۆببنەوە. هەمووان لە تشرینی دووەمی ١٩٥١ بەرەو ئەو شارە بەڕێدەکەون.
دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عراق و گەڕانەوەی جەنەراڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بەپێی هەردوو ماددەی ٣ و ٧، بڕگەی (الف) لە ماددەی ١٠ و بەپێی ماددەی (١١)، و لەسەر بنەمای یاسای هەموارکراوی ژمارە ١٩، لێبوردنی گشتی بۆ جەنەراڵ مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی دەرکرا.
دوای ئەوەی لێبوردنی گشتییان بۆ دەرکرا، بادین لەگەڵ هاوڕێکانی بە کەشتی «گرۆزیا» لە ڕێگەی بەندەری «بەسرە»وە گەڕانەوە بۆ باشووری کوردستان. هەروەها بەشداری لە شۆڕشی «ئەیلوول»دا کردووە. لە ساڵی ١٩٦٣ لە گوندی «سپیندارە» شەهید دەبێت و لەوێ بە خاک دەسپێردرێت.
سەرچاوەکان:
- حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - ٢٠٠٤).
- حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر و دوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - ٢٠١٦).
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد ١٩٣١ - ١٩٥٨، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - ١٩٩٨).
- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیا، ١٣ نیسانی ٢٠١٩- پیرمام.
- نص قرار لجنة العفو العام برد الاعتبار الى شهداء ثورة بارزان، مجلة رزگاری، العدد ٣،٢، المطبعة الرابطة، بغداد، ١ نيسان ١٩٥٩.