ژیاننامە
لە ساڵی 1925 لە گوندی ئەرگۆشی، ناحیەی شێروانی مەزن، قەزای مێرگەسۆر، پارێزگای هەولێر لەدایکبووە. لە 21ی حوزەیرانی 1932 لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ کۆماری تورکیا. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤێت، هاوسەرگیری لەگەڵ گوڵبەیاد عەزیز حەمید کردووە و کوڕێکیان بە ناوی موسڵح سەلیم لە ساڵی 1948 بووە.
سەلیم ڕەشید سەلیم لە یەکێتی سۆڤێت خوێندوویەتی و بڕوانامەی تەکنیکی کشتوکاڵی بەدەستهێناوە. لە ساڵی 1959 وەک چاودێری هونەری لە فەرمانگەی کشتوکاڵی سلێمانی دامەزراوە. زمانەکانی کوردی، تورکی و ڕووسی بە باشی زانیوە. لە ساڵی 1967 لە گوندی ئەرگۆش کۆچی دوایی کردووە و لەوێ بە خاک سپێردراوە.
مێژووی خزمەت
لە ساڵی 1943 پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزان کردووە. لە 12ی تشرینی یەکەمی 1943 بەشداری لە داگیرکردنی بنکەی پۆلیسی خەرزۆکی کردووە. لە 19ی ئابی 1945 بە بڕیاری دادگای سەربازی عورفی عراق، دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵی گوازراوە و نەگوازراوەیدا گیراوە.
لە 11ی تشرینی یەکەمی 1945، دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، بەرەو ڕوژهه‌لاتی کوردستان ڕۆیشتووە. لە 31ی ئازاری 1946 پەیوەندی بە هێزەکانی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد کردووە. یەکێک بووە لەو پێشمه‌رگانه‌ی کە لە 19ی نیسانی 1947 لە ڕێگەی خواکورک و دەشتی بارازگار لە باکووری کوردستان گەڕاونەتەوە بۆ شێروان و مزووری.
دوای گەڕانەوەیان، مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ هاوڕێکانی کردووە. ئازادی داوەتە هاوڕێکانی کە ئایا دەیانەوێت بمێننەوە یان بچن بۆ یەکێتی سۆڤێت. سەرجەم هاوڕێکانی بڕیاریان داوە بەردەوام بن و بەرەو یەکێتی سۆڤێت بڕۆن. لە 23ی ئایاری 1947، شەمدین یاوەری مستەفا بارزانی کردووە بۆ یەکێتی سۆڤێت و بەشداری لە شەڕی قتور و شەڕی پردی ماکۆ کردووە. لە 18ی حوزەیرانی 1947، دوای زەحمەتییەکی زۆر، ڕووباری ئاراسی لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤێت پەڕاندووە.
دوای گەیشتن بە یەکێتی سۆڤێت، لە 19ی حوزەیرانی 1947، ئەو و سەرجەم هاوڕێکانی بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە نەخچەوانی ئازەربایجان لە کۆمەڵگەیەکی کراوەدا کە بە تێلی دڕکاوی دەورە درابوو و لەلایەن سەربازانەوە پاسەوانی دەکران، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خۆراک، جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ کراوە. دواتر بە بڕیاری حکومەتی سۆڤێت دابەش کراون بۆ ناوچەکانی ئاغدام، لاچین، ئایولاخ و کەلبەجەر لە کۆماری ئازەربایجان. لە 10ی کانوونی یەکەمی 1947 گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای کاسپیەن لە باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان. لە 23ی هەمان مانگدا، جلوبەرگی سەربازییان پێدراوە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان پێکراوە. لە هەمان کاتدا، لەلایەن هەندێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیانەوە ڕۆژانە چوار کاتژمێر زمانی کوردییان فێرکراوە.
دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باکیرۆڤ لەگەڵ هاوڕێکانی، سەرۆک بارزانی بڕیاری دا لە 29ی ئابی 1948 کەمپی سەربازییەکەی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چیرچوک لە نزیک تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێ بەردەوام بوون لە مەشقە سەربازییەکانیان.
لە ئازاری 1949، ئەو و هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤێتدا دابەش کران و لە کێڵگەکانی "کۆلخۆز" (زەوی کە خەڵک لە حکومەتیان بە کرێ دەگرت و پاشان بەشێک لە بەرهەمەکەیان دەدایە حکومەت) کاریان کردووە. لە ناوچەی شۆ لە نزیک مۆسکۆ کاری کردووە.
دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لەلایەن بارزانییەوە بۆ ستالین، τελικά ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تێیدا بارزانی باسی ئازارەکانی هاوڕێکانی کردبوو. دەستبەجێ بڕیاری دا لیژنەیەک پێکبهێنێت بۆ لێکۆڵینەوە لە دۆخی هاوڕێکانی بارزانی. لیژنەکە لە کۆتاییدا بڕیاری دا هەموویان لە ڤرێڤسکی کۆبکەنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی 1951، مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی چوون بۆ ڤرێڤسکی لە یەکێتی سۆڤێت.
دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 لە عراق و گەڕانەوەی مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، بەپێی هەردوو ماددەی 3 و 7، بڕگەی (أ) لە ماددەی 10 و بەپێی ماددەی (11)، و بە پشتبەستن بە یاسای هەموارکراوی ژمارە 19، لێبوردنی گشتی بۆ مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی دەرکرا.
لە ساڵی 1958 کۆماری عراق بە سەرۆکایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا. لە 16ی نیسانی 1959، سەرۆک بارزانی لەگەڵ هاوڕێکانی بە کەشتی گرۆزا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عراق گەڕایەوە کوردستان.
لە ساڵی 1961 بەشداری شۆڕشی ئەیلوولی کردووە. لە ساڵی 1961 بەشداری لە شەڕی پیرس کردووە. لە هەمان ساڵدا بەشداری لە شەڕی بەرگریکردن لە بارزان کردووە.
سەرچاوەکان:
-
حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - 2004ز).
-
حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016م).
-
سه‌فه‌ر یوسف میرخان، بارزانی نه‌مر دیفه‌رموو ئه‌گه‌ر نانێكیان دا پێمان ده‌یخۆن ئه‌گه‌ر نا به برسێتی دڕێژه به ڕۆیشتنمان ده‌كه‌ین، رۆژنامه‌ی خه‌بات، ئورگانی پارتی دیموكراتی كوردستان، ژماره 3713، هه‌ولێر، 7 ئاداری 2011ز.
-
شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات - 2013ز).
-
صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ سێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - 2013ز).
-
صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ دووێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - 2013ز).
-
عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).
-
عه‌بدولڕه‌حمان مه‌لا حه‌بیب ئه‌بوبه‌كر، عه‌شیره‌تی بارزان له نێوان 1931 - 1991، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری - 2001ز).
-
له یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 رۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری - 1997ز).
-
لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة 14 تموز 1958 في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - 1979م).
-
محه‌مه‌د ساڵح پێندرۆیی (جگه‌رسۆز)، ژیانی كه‌لتووری و كۆمه‌ڵایتی ده‌ڤه‌ری مزووری باڵا، (هه‌ولێر –چاپخانه‌ی رۆژهه‌ڵات -2020ز).
-
مه‌سعوود به‌رزانی، به‌رزانی و بزووتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - 1998ز).
-
نه‌جه‌ف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییه‌وه هه‌تا لێواره‌كانی ئاراس، و. شه‌وكه‌ت شێخ یه‌زدین، چاپی یه‌كه‌م، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - 1996ز).
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هه‌ڤاڵانی مسته‌فا به‌رزانی بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، به‌ڵگه‌نامه له‌لایه‌ن سه‌گڤان هاڵۆ پێشكه‌ش كراوه، 2016ز، ل 26.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره HB-159، پارتی دیموكراتی كوردستان، باره‌گای به‌رزانی، لێژنه‌ی باڵای ناوچه‌ی بارزان، فۆرمی سەلیم رەشید شەمدین عومه‌ر، پیرمام، 1 تشرینی دووه‌می 2018ز، ل 1.
-
ئه‌رشیفی ده‌سته‌ی ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان.