بایز توتمه‌یی در سال ١٩٤٤ در روستای توتمه از توابع ناحیه بالیسان در شهرستان شقلاوه به دنیا آمد، ساکن شهر اربیل بود و به کسب و کار در بازار اشتغال داشت، سطح سوادش ابتدایی بود، متأهل بود و نام همسرش خدیجه محمود بود، صاحب دو پسر و یک دختر به نام‌های حکیم، لقمان و نجیبه بود.
کارنامه مبارزاتیشهید بایز توتمه‌یی در سال ١٩٦٢ به کادر هسته مخفی حزب دموکرات کردستان در داخل شهر اربیل تبدیل شد، ارتباط کادری او با مام رسول فقی، فرمانده گردان سوم سفین از نیروی سفین بود.
شهید بایز توتمه‌یی به دلیل آشنایی کامل با بازار اربیل و شناختن مغازه‌داران، یک هسته مخفی تشکیل داد که وظیفه آن‌ها عبارت بود از به دست آوردن اطلاعات سیاسی و نظامی رژیم وقت عراق و جمع‌آوری لوازم و مایحتاج نیروی پیشمرگه در داخل بازار و رساندن آن به دست آنان، همزمان انجام نشست‌های سیاسی و راهنمایی هموطنان برای پیوستن به نیروی پیشمرگه و انقلاب.
در سال ١٩٦٧ در یک فعالیت لو رفت، سپس در محله تایرآوه با نیرویی از جاش‌ها درگیر شد که در نتیجه آن مجروح گردید و در حالی که مجروح بود خود را نجات داد، پس از دو ماه پنهان شدن و درمان زخم خود، برای دریافت حق عضویت ماهانه به نزدیکی چایخانه مام بایز رفت و در کمین جاشهای رژیم افتاد و به شهادت رسید.
منبع:آرشیو هیئت دانشنامه پارتی حزب دموکرات کردستان.