جلال امین محمود علی، معروف به جلال امین بگ میره‌دی، در سال ١٩١١ در شهر سلیمانیه متولد شد، تبار او به خانواده میرهای بابان برمی‌گردد، در حجره خانم ملا فاطمه و خواجه افندی در شهر سلیمانیه درس خوانده است، در سال ١٩٣٨ دانشکده نظامی را در شهر بغداد با درجه ستوان دوم به پایان رساند، در سال ١٩٤١ بخش مکانیک خودروی ترابری را در ارتش پادشاهی عراق به پایان رساند، در سال ١٩٤٢ بخش توپخانه را در ارتش پادشاهی عراق به پایان رساند، در سال ١٩٧٥ پس از شکست قیام ایلول ابتدا راهی کشور ایران شد، سپس به کردستان جنوبی بازگشت. در ٢٨ ژوئن ٢٠٠٤ در شهر سلیمانیه درگذشت و در قبرستان گردی شیخ عبدالکریم کاسه و ک‌وچک به خاک سپرده شد، او به زبان‌های کردی، عربی، ترکی، انگلیسی و فارسی مسلط بود.
کارنامهسال ١٩٣٩ در زمان تبعید مصطفی بارزانی (١٩٠٣- ١٩٧٩) در شهر سلیمانیه رابطه دوستی با او داشت، سال ١٩٣٩ از بنیان‌گذاران حزب هیوا کردستان بود، سال ١٩٤٣ یکی از همکاران رئیس مصطفی بارزانی برای ترک شهر سلیمانیه و عزیمت به شرق کردستان به سوی منطقه بارزان به منظور برپایی دومین قیام بارزان بود، در ٤ ژوئن ١٩٤٤ به صفوف دومین قیام بارزان پیوست، سال ١٩٤٥ پس از مذاکره کمیته آزادی و دولت پادشاهی عراق با بخشی از افسران انقلابی، خود را تسلیم کردند اما در زندان مرکزی بغداد زندانی شدند و سپس به همراه محمد محمود محمد (١٩٢٢ - ١٩٤٧) معروف به محمد محمود قدسی به سوی مناطق آزادشده گریخت.
سال ١٩٤٥ برای بار دوم به صفوف نیروی دومین قیام بارزان پیوست، در ١١ اکتبر ١٩٤٥ پس از بمباران شدید منطقه بارزان توسط نیروی هوایی پادشاهی بریتانیا و شکست دومین قیام بارزان به همراه تمام انقلابیون به رهبری مصطفی بارزانی رو به سوی شرق کردستان آورد، سال ١٩٤٦ با رضایت شیخ احمد شیخ محمد شیخ عبدالسلام (١٨٩٢ - ١٩٦٩) معروف به شیخ احمد بارزان و ژنرال مصطفی بارزانی به همراه مهندس جلال امین محمود (١٩١١ - ٢٠٠٤) معروف به جلال امین بگ، اسماعیل اردلانی را برای نوشتن کتاب بارزان یاری دادند، سال ١٩٤٦ با درجه کاپیتان در صفوف ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان خدمت کرد، سال ١٩٤٦ در جبهه سقز در شرق کردستان علیه نیروی زمینی ارتش پادشاهی ایران خدمت کرد، سال ١٩٤٦ پس از شکست جمهوری ملی آذربایجان، واحدهای ارتش جمهوری ملی آذربایجان را در جبهه سقز برای عقب‌نشینی به سوی شهر مهاباد پایتخت جمهوری دموکراتیک کردستان یاری داد، سال ١٩٤٦ خبر شکست جمهوری دموکراتیک کردستان را به شیخ لطیف شیخ محمود شیخ سعید (١٩١٧ - ١٩٧٢) معروف به شیخ لطیف حفیظ می‌رساند، سال ١٩٤٦ پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان عضو هیئت کردی برای مذاکره با سرهنگ غفاری نماینده ارتش پادشاهی ایران بود، سال ١٩٤٦ پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان خود را تسلیم نیروهای پلیس عراق نمی‌کند، اما پس از چندین درگیری خود را تسلیم نیروهای ایران می‌کند و به زندان فلک‌الافلاک شهر خرم‌آباد لرستان در شرق کردستان انداخته می‌شود و سپس به زندان قصر در شهر تهران منتقل می‌شود، در ١ ژانویه ١٩٥٠ توسط مقامات ایران در ازای تحویل افسران ایرانی شرکت‌کننده در جمهوری ملی آذربایجان که در پادشاهی عراق زندانی بودند، از مرز خانقین تحویل مقامات پادشاهی عراق داده می‌شود، در دادگاه نظامی به اعدام محکوم می‌شود و سپس حکمش به پنج سال زندان تغییر می‌یابد، در پایان سال ١٩٥٢ به زندان سلیمانیه منتقل می‌شود، سال ١٩٥٣ از زندان سلیمانیه آزاد می‌شود.
سال ١٩٥٧ در نمایشگاه شارا برای تعمیر رادیو در شهر سلیمانیه کار کرد، در سال ١٩٥٩ توسط مقامات به دلیل مشارکت در دومین قیام بارزان مشمول عفو می‌شود، در ٢٣ مارس ١٩٥٩ با فرمان جمهوری و امضای شورای حاکمیت عراق با درجه نقیب به صفوف ارتش جمهوری عراق بازگردانده می‌شود و در اداره سربازگیری قلادزه و رانیه در مرز استان سلیمانیه خدمت کرد، سال‌های (١٩٦٣ - ١٩٦٤) و سال‌های (١٩٧٤ - ١٩٧٥) در صفوف قیام ایلول پیشمرگه و فرمانده بود، سال ١٩٦٤ در شهرک قلادزه وابسته به استان سلیمانیه نماینده کنگره ششم پارتی دموکرات کوردستان بود، سال ١٩٦٤ عضو هیئت دوازده‌نفره مذاکره‌کننده کنگره ششم پارتی دموکرات کوردستان بود که با رضایت رئیس مصطفی بارزانی تشکیل شد برای رفتن نزد شاخه دفتر سیاسی به منظور راضی کردن آن‌ها به مشارکت در کنگره ششم، اما به دلیل تأکید بر عدم مشارکت شاخه دفتر سیاسی، هیئت در مأموریت خود موفق نبود.
سال ١٩٦٦ به صفوف ارتش عراق بازگردانده شد و با درجه مقدم شروع به کار کرد، در ابتدای سال ١٩٧٠ پیش از برگزاری کنگره سوم اتحادیه معلمان کردستان توسط رهبری پارتی دموکرات کوردستان نام او در میان معلمان کرد مقیم شهر بغداد پیشنهاد شد برای تدارک کنگره، در ٥ اوت ١٩٧٠ نماینده کنگره سوم اتحادیه معلمان کردستان در روستای ناوپردان وابسته به استان اربیل بود، در ٢ فوریه ١٩٧٢ نماینده کنگره چهارم اتحادیه معلمان کردستان در شهر اربیل بود، در ١ فوریه ١٩٧٤ نماینده کنگره پنجم اتحادیه معلمان کردستان در شهر سلیمانیه بود، سال ١٩٧٤ برای چهارمین بار در زندگی‌اش به صف نیروی پیشمرگه بازگشت.
از آثار او:
-
خاطرات.
-
تاریخ کرد و همسایگانش - جلد اول - ٢٠٠٣.
-
اوستا - ١٩٩٩.
-
جغرافیای کردستان - ١٩٩٨.
منابع:
-
صدیق صالح، عبدالله صوفی کریمی سراجی، سربازی گمشده در تنها جمهوری کردستان، (سلیمانیه - چاپخانه بدرخان - ٢٠٠٣ م)، ص ص ١٢٧، ١٣٢ - ١٣٣، ١٣٥، ١٣٩، ١٥١.
-
اکرمی صالحی رشه، شهر سلیمانیه، جلد پنجم، (سلیمانیه ـ چاپخانه رهند ـ ٢٠١٨م)، صص ٤٠١ ـ ٤٠٤، ٤٦١.
-
ابوالحسن تفرشیان، قیام افسران خراسان، (تهران ـ چاپ رشدیه ـ ١٣٦٧ھ . ش)، ص ١٠٨.
-
به کوشش: کامبیز رزم‌آرا و کاوه بیات، خاطرات و اسناد سپهبد حاجعلی رزم‌آرا، (تهران ـ نشر پردیس دانش ـ چاپخانه طلایه آفاق ـ ١٣٩٣ھ . ش)، ص ١٨٠.
-
بکر عبدالکریم حویزی، سفری به جمهوری مهاباد خاطراتم در کردستان شرقی ١٩٤٤ ـ ١٩٤٧، (اربیل ـ انتشارات و چاپخانه آراس ـ ٢٠٠١م)، صص ١٦، ٣٠ ـ ٣١، ٣٧ ـ ٣٨، ٥١ ـ ٥٢، ٥٧، ١٣٧.
-
بوار نوردین، کورد و کوردستان بیبلیوگرافیا و فهرست‌شان در کتاب کردی، جلد اول، چاپ دوم، (تهران ـ چاپخانه تهران ـ ٢٠١٦م)، صص ١٤٠، ٢٤٢.
-
بوار نوردین، کورد و کوردستان بیبلیوگرافیا و فهرست‌شان در کتاب کردی، جلد ششم، (تهران ـ چاپخانه تهران ـ ٢٠١٦م)، ص ٦٧.
-
جمال بابان، اعلام الکورد، الجزء الأول، (اربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر ـ ٢٠١٢م)، صص ١٤٥ ـ ١٤٦.
-
جمال نبز، خاطره‌نامه‌ی آن روزهایی که دیگر باز نمی‌گردند، (سلیمانیه ـ چاپخانه شوان ـ ٢٠١٧م)، ص ٥٢.
-
حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الکوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوک ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، ص ٩١.
-
حسن لطیف الزبیدي، موسوعة الأحزاب العراقیة، (بیروت ـ مؤسسة العارف للمطبوعات ـ ٢٠٠٧م)، ص ٥٠٥.
-
فرزندان وفادار شهر جلال امین بگ، مجله سلیمانیه، شهرداری سلیمانیه، شماره ٣١، دوره دوم، سلیمانیه، چاپخانه و افست شوان، فوریه ٢٠٠٣م، ص ٥٢.
-
زانیار سردار قرگهای، هر چه برای ملا مصطفی انجام شود بسیار کمتر از کارهایی است که برای ملت کورد جان خود را برایش فدا کرد، مجله گولان، مرکز فرهنگی گولان، شماره ٤٦٩، اربیل، ٢٩ ژانویه ٢٠٠٤م، صص ٢٦ ـ ٢٧.
-
الزعیم الرکن الأحتیاط توفیق حسین، الثورة الکردیة في ایران، جریده الجهاد، العدد ٦١، السنة الأولی، بغداد، مطبعة الصباح، الثلاثاء، ٩ نیسان ١٩٤٦م، صص ١، ٤.
-
سوران مهوی، افسران کورد اهل سلیمانیه، مجله سلیمانیه، شهرداری سلیمانیه، شماره ٥٤، دوره دوم، سلیمانیه، چاپخانه دلیر، ژانویه ٢٠٠٥م، ص ٢٤.
-
عبدالخالد صابر (ماموستا خالد)، شجره‌نامه‌ی خاندان‌های قدیمی سلیمانیه بین سال‌های ١٧٨٤ ـ ١٩١٤، چاپ دوم، (بیروت ـ چاپخانه گرین گلوری ـ ٢٠١٠م)، صص ٤٦٦، ٤٧٩، ٥٠٠ ـ ٥٠١، ٥٠٧.
-
عبدالهادی رحمان قصاب، شهید خیرالله عبدالکریم برخی نکات و حقایق، روزنامه بارزان نیوز، شماره ٧٤، اربیل، یکشنبه، ٦ ژوئیه ٢٠٠٨م، ص ١٤.
-
عثمان علي، دراسات في الحرکة الکردیة المعاصرة ١٨٣٣ ـ ١٩٤٦ دراسة تاریخیة وثائقیة، (أربیل ـ مکتب التفسیر ـ مطبعة الثقافة ـ ٢٠٠٣م)، ص ٧٠٢.
-
فاروق ابراهیم شریف، الضباط الکورد في الجیش العراقي منذ تأسیس عام ١٩٢١، الجزء الثاني، (أربیل ـ مطبعة فضولي ـ ٢٠١٧م)، صص ١٤٣ ـ ١٤٤.
-
فیصل رسول خوشناو، بیوگرافی افسران کورد، بخش اول، (اربیل ـ چاپخانه روژهلات ـ ٢٠١٨م)، ص ١٩٤.
-
قادر امینی قدسی، موکریان و رویدادهای آن در دوران صفویه به بعد، (سقز ـ مرکز چاپ و انتشارات گوتار ـ ١٣٩٥ق . ش)، صص ١٨٩ ـ ١٩٠.
-
قائمة أسماء البارزانیین المشمولین بالعفو العام الشامل بالقرار ٩٨/٩٤٥، جریده الوقائع العراقیة، وزارة الارشاد في العراق، العدد ١٦٥، السنة الأولی، بغداد، ٦ آیار ١٩٥٩م، ص ٦.
-
کریم زند، ژنرال بارزانی نامی و جمهوری کردستان در مهاباد، روزنامه برایتی، ارگان پارتی دموکرات کردستان ـ یک‌گرتو، شماره ١٨٨٦، اربیل، سه‌شنبه، ١ مارس ١٩٩٤م، ص ٥.
-
کریم زند، خداحافظ افسر قهرمان جلال امین بگ محمود بگ، مجله گولان، شماره ٤٨٨، اربیل، ١٠ ژوئن ٢٠٠٤م، ص ٤٢.
-
کریم شاره‌زا، پیشوای نامی کورد قاضی محمد (١٩٠١ ـ ١٩٤٧)، روزنامه برایتی، ارگان پارتی دموکرات کردستان ـ یک‌گرتو، شماره ١٩٠٨، اربیل، پنجشنبه، ٣١ مارس ١٩٩٤م، ص ٢.
-
در نمایشگاه شار، روزنامه ژین، شماره ١٣٥١، سال ٣٢، سلیمانیه، پنجشنبه، ٤ ژوئیه ١٩٥٧م، ص ٨.
-
لطیف قره‌داغی، چند صفحه‌ای از شکوه و قهرمانی شهید نامی حمه قدسی، روزنامه برایتی، ارگان پارتی دموکرات کردستان، شماره ١٦٧٣، اربیل، شنبه، ١٩ ژوئن ١٩٩٣م، صص ٣، ٧.
-
محمد عبدالله کاکه‌سور، نقش سیاسی و فرهنگی افسران کورد در جنبش کوردایتی کردستان جنوبی (١٩٢١ ـ ١٩٤٥)، (اربیل ـ مرکز برایتی ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٠م)، ص ١٤٤.
-
مرسوم جمهوري رقم ٢٢٣، جریده الوقائع العراقیة، وزارة الارشاد في العراق، العدد ١٥٣، السنة الأولی، بغداد، مطبعة الحکومة، الأثنین، ١٣ نیسان ١٩٥٩م، ص ١٠.
-
مسعود البارزاني، البارزاني والحرکة التحرریة الکردیة، المجلد الأول، الطبعة الثانیة، (بیروت ـ کاوا للثقافة الکردیة ـ ١٩٩٧م)، صص ٢٠٤، ٢٤٤.
-
منوچهر پارسادوست، ما و عراق از گذشته دور تا امروز، (تهران ـ شرکت سهامی انتشار ـ چاپخانه حیدری ـ ١٣٨٥ھ . ش)، ص ١٨٩.
-
مهدی محمد قادر، تحولات سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (سلیمانیه ـ مرکز مطالعات استراتژیک کردستان ـ ٢٠٠٥م)، ص ٣٥٠.
-
میرزا محمد امین منگوری، سرگذشت سیاسی کورد از ١٩١٤ تا ١٩٥٨، بخش دوم، (سلیمانیه ـ اداره کل چاپ و نشر ـ چاپخانه راز ـ ٢٠٠١م)، صص ٣٨، ٨٦، ٤٠، ٨٢.
-
نوري شاویس، من مذکراتي، (بدون مکان ـ منشورات حزب الشعب الدیمقراطي الکردستاني ـ ١٩٨٥م)، ص ٢٢.
-
هزار بار بخشیده باشید، مجله سلیمانیه، شهرداری سلیمانیه، شماره ٤٧، دوره دوم، سلیمانیه، چاپخانه دلیر، ژوئن ٢٠٠٤م، ص ١٨.
-
هوشیار نوری لک، نامداران کورد در یک سطر، (اربیل ـ چاپخانه چوارچرا ـ ٢٠١٠م)، ص ٨.
-
وشیار حمه‌د حاجی، اتحادیه معلمان کردستان برخی جنبه‌های تاریخ ظهور و مبارزه ١٩٦٢ ـ ١٩٩٨، (اربیل ـ اتحادیه معلمان کردستان ـ دفتر دبیرخانه ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ١٩٩٨م)، صص ٤١، ٤٧، ٥٩، ٨٤، ٩٧.