فاتیح محەمەد ئەمین مورته‌زا در استان کرکوک متولد شده، از نظر تبار به ایل فیلی سیامه‌نسووری برمی‌گردد که اجدادشان از منطقه کرمانشاه در کردستان شرقی به کردستان جنوبی مهاجرت کرده‌اند، سال ١٩٥٩ در بخش کردی دانشکده ادبیات دانشگاه بغداد پذیرفته شد، در ٩ اکتبر ١٩٦٢ برادرش معلم حه‌سیب محەمەد ئەمین (١٩٢٦- ١٩٦٢) در جنگ آغجه‌لر در محدوده استان کرکوک در حمله نیروی زمینی ارتش دولت عراق شهید شده است، نامبرده به عنوان اولین معلم شهید انقلاب ایلول شمار می‌آید، سال ١٩٦٣ مدرک کارشناسی خود را در بخش کردی در دانشگاه بغداد دریافت کرده است، سالهای (١٩٧٠ - ١٩٧٤) معاون مدیر آموزش و پرورش کرکوک و مسئول آموزش کردی بوده است، در ماه اوت سال ١٩٧١ نماینده کنگره مدیران آموزش و پرورش استان‌های شمال عراق در شهرک پیرمام وابسته به استان اربیل برای بحث درباره مشکلات آموزش و استخدام بوده است. به زبان‌های کردی، عربی، ترکمنی، فارسی، انگلیسی و آلمانی مسلط بوده است.
سوابق مبارزاتیفاتیح محەمەد ئەمین مورته‌زا سال ١٩٥٧ در دوران پادشاهی عراق به صفوف حزب پیوسته است، با نام مستعار بروسک فعالیت کرده است، سال ١٩٥٩ به اتحادیه دانشجویان کردستان پیوسته است، سالهای (١٩٥٩ - ١٩٦٢) عضو کمیته تشکیلات دانشگاه بغداد حزب دموکرات کردستان بوده است، سال ١٩٦٣ به صفوف نیروی پیشمرگه پیوسته و در نیروی قه‌ره‌داغ به عنوان راهنمای سیاسی خدمت کرده است، سال ١٩٦٣ در جنگ زه‌نبور در محدوده استان کرکوک علیه نیروی زمینی ارتش عراق شرکت کرده است، سال ١٩٦٣ کارمند کمیته شعبه سه حزب دموکرات کردستان بوده است، سال ١٩٦٤ در رادیو صدای کردستان کار کرده و گوینده بخش زبان ترکمنی بوده است، سال ١٩٦٤ مسئول دوم کمیته شعبه پنج حزب دموکرات کردستان بوده است، سال ١٩٦٤ علیه تصمیمات نشست گسترده ماوه‌ت که توسط جناح دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان برگزار شده بود ایستادگی کرده و از رئیس مصطفی بارزانی حمایت کرده است.
سال ١٩٦٤ عضو هیئت دوازده نفره مذاکره‌کننده کنگره ششم حزب دموکرات کردستان بوده است که با موافقت رئیس مصطفی بارزانی (١٩٠٣- ١٩٧٩) نزد جناح دفتر سیاسی رفتند به منظور شرکتشان در کنگره ششم اما به دلیل پافشاری بر عدم شرکت جناح دفتر سیاسی، هیئت در مأموریت خود موفق نشد، سال ١٩٦٤ توسط نمایندگان کنگره ششم به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شده است، سال ١٩٦٦ توسط نمایندگان کنگره هفتم به عضویت علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شده است، سال ١٩٦٦ به عنوان مسئول کمیته شعبه سه تعیین شده است، سال ١٩٦٧ توسط مقامات دولت عراق دستگیر شده و در زندان نقل‌ویات و زندان موقف عام و زندان رمادی زندانی شده و به سختی شکنجه شده است، در پایان سال ١٩٦٩ آزاد شده است، سال ١٩٦٩ مدیر مدرسه دبیرستان گه‌ڵاڵه بوده که تنها مدرسه دبیرستان انقلاب ایلول بوده است، سال ١٩٦٩ هیئت تحریریه مجله تیشک بوده است، در ٥ اوت ١٩٧٠ نماینده کنگره سوم اتحادیه معلمان کردستان در روستای ناوپردان وابسته به استان اربیل بوده است، سال ١٩٧٠ نماینده کنگره هشتم حزب دموکرات کردستان در روستای ناوپردان وابسته به استان اربیل بوده است، سال ١٩٧٠ در کادر یازدهم به عنوان مسئول دوم مقر کمیته شعبه یک حزب دموکرات کردستان تعیین شده است.
سال ١٩٧٠ به عنوان سرپرست کمیته شعبه یک گماشته شده است، سال ١٩٧١ در مقر کمیته شعبه چهار حزب دموکرات کردستان از کشتی‌گیر جهانی عدنان القیسی استقبال کرده است، سال ١٩٧٢ نماینده کنگره چهارم اتحادیه معلمان کردستان در شهر اربیل بوده است، سال ١٩٧٢ مسئول شعبه کرکوک اتحادیه معلمان کردستان بوده است، در اواسط سال ١٩٧٣ عضو هیئت مؤسس انجمن فرهنگی کرد در کرکوک بوده است، سال ١٩٧٣ در انتخابات شعبه کرکوک اتحادیه نویسندگان کردستان به عضویت هیئت اجرایی انتخاب شده است، در روزهای ١ تا ٣ فوریه ١٩٧٤ نماینده کنگره پنجم اتحادیه معلمان کردستان در شهر سلیمانیه بوده است، سال ١٩٧٤ به عنوان مسئول شعبه کرکوک اتحادیه معلمان کردستان تعیین شده است، سال ١٩٧٤ مسئول کمیته منطقه سیروان وابسته به کمیته شعبه سه بوده است، سال ١٩٧٥ در جنگ توزخورماتو در محدوده استان کرکوک توسط نیروی زمینی ارتش عراق مجروح شده است.
سالهای (١٩٧٥ - ١٩٧٦) پس از شکست انقلاب ایلول در پادشاهی ایران در شهرک نه‌غه‌ده پناهنده بوده است، سال ١٩٧٦ پس از بازگشت به کردستان جنوبی به مرکز عراق تبعید شده است، سالهای (١٩٧٦ - ١٩٨٢) در دیوانیه در تبعید زندگی را سپری کرده است، سالهای (١٩٨٢ - ١٩٩١) در شهر بعقوبه مرکز استان دیاله در تبعید زندگی را سپری کرده است، سال ١٩٩١ به شهر اربیل به عنوان معلم منتقل شده است، سال ١٩٩١ به عنوان مسئول دوم دفتر سازمان‌های مردمی حزب دموکرات کردستان تعیین شده است، سال ١٩٩٢ کاندیدای عضویت مجلس ملی کردستان در لیست حزب دموکرات کردستان در دوره اول بوده است، سال ١٩٩٢ تسهیلات سازماندهی کنگره ششم اتحادیه معلمان کردستان را فراهم کرده است، سالهای (١٩٩٢ - ١٩٩٤) مدیرکل آموزش و پرورش سلیمانیه در دولت اقلیم کردستان بوده است.
سال ١٩٩٣ نماینده کنگره یازدهم حزب دموکرات کردستان ـ یه‌كگرتوو (اتحاد) در شهر اربیل بود، در سالهای (١٩٩٣-١٩٩٤) کارگزار کمیته شاخه دو اربیل حزب دموکرات کردستان ـ یه‌كگرتوو بوده است، سال ١٩٩٥ به عنوان پناهنده راهی جمهوری فدرال آلمان شد، در سالهای (١٩٩٩-٢٠٠١) مسئول سازمان برلین وابسته به کمیته شاخه شش اروپا وابسته به حزب دموکرات کردستان بوده است، در سالهای (٢٠٠١- ٢٠٠٥) عضو شورای ملی کردستان شد، در ٤ آوریل ٢٠٠٢ عضو کمیته امور آموزش و تحصیلات عالی در شورای ملی کردستان در دوره اول شد، سال ٢٠٠٥ مسئول اداره حقوق بشر در استان کرکوک بوده است، در ١٢ نوامبر ٢٠٠٢ عضو کمیته امور آموزش و تحصیلات عالی در شورای ملی کردستان در دوره اول شد، در سالهای (٢٠١١-٢٠١٩) به عنوان عضو شورای رهبری استان کرکوک ـ گرمیان حزب دموکرات کردستان کار کرده است، روز دوشنبه ٢ نوامبر ٢٠٢٠ درگذشت.
منابع:- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- پیام تسلیت، روزنامه خه‌بات، شماره ٦٠٣٢، اربیل، دوشنبه، ٢ نوامبر ٢٠٢٠م، ص ٦.
- رضا شوان، نخستین معلم شهید انقلاب ایلول حسیب محمد امین بگ، مجله سیروان، شاخه ١٥ خانقین حزب دموکرات کردستان، شماره ١٨، بهار ٢٠١٤م، صص ٢١، ٢٥.
- علی سنجاری، القضیة الكوردیة وحزب البعث العربي الأشتراكي في العراق، الجزء الثالث، (دهوك ـ مطبعة خاني ـ ٢٠١٢م)، ص ٣٨٢.
- شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل در میان سالهای ١٩٦٣ ـ ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی درباره وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٦م)، صص ٢٨، ٣٠ ـ ٣١، ١٩٨ ـ ١٩٩.
- رضا شوان، حسیب محمد بگ سیامنسوری ١٩٢٥ ـ ١٩٦١، عمر علی شریف، ١٠٠ نامدار کرکوک و گرمیان، (سلیمانیه ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٩م)، صص ١٢٢ ـ ١٢٧.
- لطیف نادر رواندزی، اهمیت دستگاه اطلاعات کردستان در انقلاب بزرگ ایلول ملی، مجله گولان، شماره ١٣٢، اربیل، ٢ اوت ١٩٩٧م، صص ٤٥، ٤٧.
- الأخ فاتح محمد امین، جریدة التآخي، العدد ٩٣٨، بغداد، مطبعة التایمس، الأثنین، ١٥ كانون الثاني ١٩٧٢م، ص ص ١٤، ١٦.
- مسعود البارزاني، البارزاني والحركة التحرریة الكردیة، المجلد الثالث، (أربیل ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ٢٠٠٢م)، ص ١٤٤.