عبدالله اسماعیل احمد، معروف به عبدالله ملا اسماعیل، ملا عولای حاجی سمایل و ملا ماتور، در سال ١٩٢٧ در شهر اربیل به دنیا آمد، در سال ١٩٥٠ کارگر اداره راه‌آهن بود، در سال ١٩٥٤ بنیان‌گذار سندیکای کارگران راه‌آهن و سندیکای ساخت‌وساز در شهر اربیل بود، در سال ١٩٧٤ به عنوان محافظ یک نیروی دولت عراق برای تسلط بر شهر اربیل در این شهر سکونت یافت، سال‌های (١٩٧٤ـ١٩٨٨) وزیر دولت (عراق) بود، در ١٢ فوریه ١٩٧٧ با فرمان جمهوری به عنوان وزیر حمل‌ونقل با وکالت تعیین شد، در ٧ مه ١٩٧٧ با فرمان جمهوری به عنوان وزیر آبیاری (الری) با وکالت تعیین شد، سال ١٩٧٧ نامش در لیست ترور سازمان خون شهید هلو سوری وابسته به جمعیت مارکسی لنینی بود، سال ١٩٨١ مدال افسران توسط رئیس‌جمهور مالی به وی اهدا شد، سال ١٩٨٩ در دولت عراق بازنشسته شد، روز شنبه ٢٢ آوریل ٢٠٠٠ در شهر اربیل درگذشت، مسلط به زبان‌های کردی و عربی بود.
کارنامه مبارزاتیدر سال ١٩٤٩ به صفوف حزب دموکرات کرد پیوست، در سال ١٩٥٠ کادر در صفوف حزب دموکرات کرد بود، در سال ١٩٥٤ به عضویت کمیته منطقه اربیل حزب دموکرات کردستان - عراق درآمد، در سال ١٩٥٤ برای مدت کوتاهی توسط مقامات پادشاهی عراق زندانی شد، در سال ١٩٥٥ به عنوان مسئول کمیته منطقه اربیل حزب دموکرات کردستان - عراق تعیین شد، سال ١٩٥٦ سرپرستی سازمان‌های موصل حزب دموکرات کردستان - عراق را بر عهده داشت، در ١٥ اکتبر ١٩٥٦ به همراه نماینده حزب کمونیست عراق از سفارت جمهوری مصر بازدید کردند و طومار اعتراض مردم اربیل علیه حمله سه‌جانبه پادشاهی متحده بریتانیا، جمهوری فرانسه و اسرائیل به جمهوری مصر را تقدیم کردند.
سال ١٩٥٦ در کادر دوم مسئول کمیته شاخه یک حزب دموکرات کردستان - عراق بود، سال ١٩٥٦ به دلیل فعالیت کردی در زندان کرکوک زندانی و شکنجه شد، هرچند درخواست کفالت ٢٠٠ دیناری از او شد و آن را پرداخت کرد اما تا اوایل سال ١٩٥٨ در زندان ماند، سال ١٩٥٩ به معاون مسئول کمیته شاخه سه حزب دموکرات کردستان - عراق منصوب شد، سال ١٩٥٩ عضو کمیته تدارکاتی کنگره چهارم در شهر بغداد بود، سال ١٩٥٩ در شورش شیخ رشید لولان در منطقه سیدکان وابسته به استان اربیل فرماندهی بخشی از داوطلبان حزب دموکرات کردستان - عراق وابسته به سازمان‌های اربیل را بر عهده گرفت و در نبردها شرکت کرد، در ٣٠ ژوئن ١٩٥٩ پیام کنفرانس دوم بغداد حزب دموکرات متحد کردستان توسط جناح مدافع حمزه عبدالله عمر (١٩١٥ـ١٩٩٨) را به تعلیق درآوردن آنان اعلام کرد.
سال ١٩٥٩ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان - عراق در کنگره چهارم انتخاب شد، در ١ مه ١٩٥٩ در روز جهانی کارگر به نمایندگی حزب دموکرات متحد کردستان در شهر اربیل برای توده‌ها سخنرانی کرد، سال ١٩٥٩ در هنگام آشوب در داخل شهر کرکوک با پشتیبانی کنسولگری پادشاهی متحده بریتانیا و هواداران تورانی آنان مسئول کمیته شاخه سه حزب دموکرات کردستان - عراق بود و مخالف هرگونه درگیری در داخل شهر کرکوک بود، روز شنبه ٨ ژانویه ١٩٦٠ عضو هیئت بنیان‌گذاران حزب دموکرات کردستان برای مرحله کار علنی بود، سال ١٩٦٠ عضو هیئت کنفرانس‌های کنگره پنجم حزب دموکرات کردستان برای بخشی از منطقه گرمیان بود، سال ١٩٦٠ توسط نمایندگان کنگره به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان کنگره پنجم انتخاب شد، در ماه نوامبر ١٩٦٠ عضو کمیته سازماندهی انقلابی و مسئول بادینان حزب دموکرات کردستان بود، سال ١٩٦١ همزمان با آغاز انقلاب علیه رژیم فریق رکن عبدالکریم قاسم (١٩١٤ـ١٩٦٣) نخست‌وزیر عراق بود و سرپرستی سازمان‌های حزب دموکرات کردستان در استان موصل به وی سپرده شد.
سال ١٩٦١ به صفوف نیروی پیشمرگه پیوست و توسط دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان به عنوان اولین فرمانده حزب دموکرات کردستان به منطقه بادینان وابسته به استان موصل اعزام شد و نیروی پیشمرگه را به سه شاخه تقسیم کرد، در تاریخ ٢٠ اوت ١٩٦١ با همکاری وکیل شمس‌الدین محمد عثمان (١٩٣٣ـ٢٠١٢) معروف به شمس‌الدین مفتی به همراه یک گروه از پیشمرگه‌ها به مقر جاش‌های روستای اسپینداره وابسته به استان اربیل حمله کردند و توانستند به پیروزی برسند و مقدار زیادی سلاح و مهمات به دست آوردند، در ١ نوامبر ١٩٦١ فرمانده حمله علیه نیروی زمینی ارتش عراق در بالیسان وابسته به مرز استان اربیل بود، سال ١٩٦١ در نشست گسترده عودالان شرکت کرد و همراه با مقاومت و انقلاب بود و با درجه سرگرد در مرز دشت اربیل تعیین شد، در ١ ژانویه ١٩٦٢ توسط دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان به عنوان فرمانده نیروی شاخه یک اربیل تعیین شد، در روزهای ١٨ تا ٢٣ دسامبر ١٩٦١ در نشست کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان در روستای عودالان (سلیمانیه) شرکت کرد و رای مثبت داد به منظور تداوم انقلاب ایلول، در ماه مه سال ١٩٦٢ در نبرد کوه بالیسان وابسته به استان سلیمانیه علیه نیروی ارتش عراق شرکت کرد، سال ١٩٦٣ توسط رهبری حزب دموکرات کردستان به منظور توزیع کمک میان پیشمرگه‌ها و سازماندهی نیروهای پیشمرگه کردستان برای مرز کمیته شاخه دو حزب دموکرات کردستان اعزام شد، سال ١٩٦٤ در نشست گسترده ماوتی شرکت کرد و مخالف رئیس مصطفی بارزانی سپس، سال ١٩٦٤ به دلیل حمایت از جناح دفتر سیاسی در کنگره ششم حزب دموکرات کردستان از صفوف حزب اخراج شد، سال ١٩٦٤ هنگام پناه بردن یارانش به همدان در پادشاهی ایران در شهر اربیل خود را مخفی کرد، در ٢٨ اوت ١٩٦٦ در تیمار (گرمیان) در اولین گردهمایی گروه ابراهیم احمد ـ جلال طالبانی شرکت کرد، در ٢٢ مارس ١٩٦٧ در روستای کلار وابسته به استان کرکوک در میان گروه ابراهیم احمد ـ جلال طالبانی به عنوان عضو کمیته مرکزی انتخاب شد، در ١٤ دسامبر ١٩٦٧ در نزدیکی بیمارستان جمهوری شهر اربیل در کمین دسته‌ای از پیشمرگه‌های حزب دموکرات کردستان هدف تیراندازی قرار گرفت، اما نجات یافت، در ٢٧ دسامبر ١٩٧٠ در آخرین گردهمایی گروه ابراهیم احمد ـ جلال طالبانی که تصمیم به انحلال گروه گرفته شد و بازگشت به حزب دموکرات کردستان را تایید کردند او به صفوف حزب دموکرات کردستان بازنگشت، سال ١٩٧٠ پس از توافقنامه ١١ مارس در کلار سرپرستی خلع سلاح نیروهای گروه ابراهیم احمد ـ جلال طالبانی را بر عهده داشت.
از آثارش:
-
سرگذشت زندگی سیاسی من ـ جلد اول ـ ١٩٩٠.
-
آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان
-
کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه انتشارات نگاه ـ ١٣٧٧ ه.ش)، ص ٣٧٦.
-
شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل در میان سال‌های (١٩٥٨ ـ ١٩٦٣) پژوهشی است درباره وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه روژهه لات ـ ٢٠١٢ م)، ص ص ٨٩ ـ ٩٠، ٩٤ ـ ٩٥، ١٠٠، ١٦٠، ١٧٣، ١٧٦، ٢٠٣، ٢٥١، ٢٥٨، ٢٦٢، ٢٦٨، ٢٧٧.
-
شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل در میان سال‌های ١٩٦٣ ـ ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی است درباره وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح الدین ـ ٢٠١٦ م)، ص ص ٣٢ ـ ٣٣، ٣٧، ٢٥٠ ـ ٢٥١.
-
عبدالفتاح علی البوتانی، دراسات ومباحث في تاریخ الكورد والعراق المعاصر، (اربیل ـ دار سپریز للطباعة والنشر ـ مطبعة حجی هاشم ـ ٢٠٠٧ م)، ص ٣٨٢.
-
توفیق ملا صدیق، بیره وه ریه کانی روژانی حیزبایه تی و پیشمه رگایه تی و دوور خرانه وه م، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه شهاب ـ ١٩٩٦ م)، ص ص ٢٧، ١٠٤.
-
احمد دلزار، بیره وه ری روژانی ژیانم، (اربیل ـ وزارت فرهنگ و جوانان ـ چاپخانه شهاب ـ ٢٠١٩ م)، ص ٢٢١.
-
بوار نورالدین، کورد و کوردستان بیبلیۆگرافیا و پێڕستیان له كتێبی كوردیدا، جلد دوم، (تهران ـ چاپخانه تهران ـ ٢٠١٦ م)، ص ١٣٢.
-
طالب موریاسی، گه ران به دوای راستیدا، جلد اول، (اربیل ـ ٢٠٠٤ م)، ص ص ١١٦، ١٣٢.
-
حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوک ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨ م)، ص ص ٦١، ٦٨، ٩١.
-
خورشید شیره، خه‌بات و خوێن بیره‌وه‌رییه‌كانی ساڵانی خه‌باتی پێشمه‌رگایه‌تی، چاپ سوم، (اربیل ـ چاپخانه حاجی هاشم ـ ٢٠١٥ م)، ص ١٢٠.
-
مسعود البارزاني، البارزاني و الحركة التحرریة الكردیة، جلد سوم، (اربیل ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ٢٠٠٢ م)، ص ١٤٤.
-
نوري شاویس، من مذكراتي، (بدون مکان ـ منشورات حزب الشعب الدیمقراطي الكردستاني ـ ١٩٨٥ م)، ص ٨٢.