Jînenîgarî

Ebdulla Îsmaîl Ehmed, naskirî bi Ebdulla Mela Îsmaîl, Mela Ewlaya Hacî Smail û Mela Matûr, di sala 1927an de li bajarê Hewlêrê ji dayik bûye, di sala 1950î de karkerê Rêveberiya Şemendiferê bûye, di sala 1954an de damezrînerê Sendîkaya Karkerên Rêya Şemendiferê û Sendîkaya Avahîsaziyê bûye li bajarê Hewlêrê, di sala 1974an de bi parêzvaniya hêzeke hikûmeta Îraqî ji bo serketinê li ser bajarê Hewlêrê li vî bajarî hatiye niştecîkirin, salên (1974-1988) wezîrê dewletê (Îraq) bûye, di 12ê sibata 1977an de bi fermana komarî wek wezîrê veguhastinê bi wekalet hatiye danîn, di 7ê gulana 1977an de bi fermana komarî wek wezîrê avdêriyê (Al-Rî) bi wekalet hatiye destnîşankirin, di sala 1977an de navê wî di lîsteya terorê ya rêxistina Xwîna Şehîd Heloyê Sor a ser bi Komeleya Marksî-Lenînî de bûye, di sala 1981ê de medalya efseran ji aliyê serokkomarê Maliyê ve jê re hatiye bexşîn, di sala 1989an de li hikûmeta Îraqê hatiye teqawidkirin, roja şemiyê 22ê nîsana 2000î li bajarê Hewlêrê koça dawî kiriye, şarezayê zimanên kurdî û erebî bûye. 

Xebatname

Di sala 1949an de tevlî refên Partiya Dêmokrat a Kurd bûye, di sala 1950î de kadro bûye di refên Partiya Dêmokrat a Kurd de, di sala 1954an de hatiye kirin endamê Lijneya Navçeya Hewlêrê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq, di sala 1954an de ji bo demekê kurt ji aliyê desthilatdarên Şahnişîna Îraqê ve hatiye girtin, di sala 1955an de wek berpirsê Lijneya Navçeya Hewlêrê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq hatiye destnîşankirin, di sala 1956an de serperiştiya rêxistinên Mûsilê yên Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq kiriye, di 15ê çiriya pêşîn a 1956an de bi hevaltiya nûnerê Partiya Komunîst a Îraqê serdana balyozxaneya Komara Misirê kiriye û tomara nerazîbûna xelkê Hewlêrê li dijî êrîşa sêalî ya Şahnişîna Yekbûyî ya Brîtanya, Komara Fransa û Îsraîlê li dijî Komara Misirê pêşkêş kirine.

Di sala 1956an de di stafê duyem ê berpirsê Lijneya Laqê yekê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq bûye, di sala 1956an de ji ber Çalakiyên Kurdayetiyê li girtîgeha Kerkûkê hatiye girtin û îşkence hatiye kirin, her çend daxwaza kefaleta 200 dînarî jê hatiye kirin û radestî wan kiriye jî, lê heta destpêka Sala 1958an di girtîgehê de maye, di sala 1959an de hatiye kirin cîgirê berpirsê Lijneya Laqê sêyê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq, di sala 1959an de endamê lijneya amadekar a Kongreya çarem li bajarê Bexda bûye, di sala 1959an de di serhildana Şêx Reşîdê Lolan de li devera Sîdekan a ser bi parêzgeha Hewlêrê fermandariya beşek ji xwebexşên Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq a ser bi rêxistinên Hewlêrê girtiye ser xwe û beşdarî şeran bûye, di 30ê hezîrana 1959an de peyama konfransa duyem a Bexdayê ya Partiya Dêmokrata Yekbûyî ya Kurdistanê bi baskê parêzer Hemze Ebdulla Umer (1915-1998) bi sekinandina wan radigihîne.

Di sala 1959an de ji aliyê nûnerên Kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq a Kongreya çarem hatiye hilbijartin, di 1ê gulana 1959an de di cejna karkerên cîhanê de bi nûneratiya Partiya Dêmokrata Yekbûyî ya Kurdistanê li bajarê Hewlêrê gotar ji bo girseyê xwendiye, di sala 1959an de di dema alozîya nav bajarê Kerkûkê de bi piştgiriya konsolxaneya Şahnişîna Yekbûyî ya Brîtanya û hewadên wan ên tûranî berpirsê Lijneya Laqê sêyê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq bûye û li dijî her pevçûnekê bûye li nav bajarê Kerkûkê, roja şemiyê 8ê kanûna paşîn a 1960î endamê desteya damezrînerên Partiya Dêmokrata Kurdistanê ji bo qonaxa karê eşkere bûye, di sala 1960î de endamê desteya konfransên Kongreya pêncem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê ji bo beşek ji devera Germiyan bûye, di sala 1960î de ji aliyê nûnerên Kongreyê ve wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê Kongreya pêncem hatiye hilbijartin, di meha çiriya paşîn a 1960î de endamê lijneya rêxistina şoreşgerî û berpirsê Badînanê yê Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye, Sala 1961ê bi destpêkirina şoreşê li dijî rejîma ferîq rukn Ebdulkerîm Qasim (1914-1963) serokwezîrê Îraqê bûye û serperiştiya rêxistinên Partiya Dêmokrata Kurdistanêyê li parêzgeha Mûsilê jê re hatiye spartin.

Sala 1961ê tevlî refên Hêzên Pêşmerge bûye û ji aliyê Mekteba Siyasî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê wek yekemîn fermandarê Partiya Dêmokrata Kurdistanê hatiye şandin bo devera Badînan a ser bi parêzgeha Mûsilê û Hêzên Pêşmerge li ser sê laqan dabeş kiriye, di dîroka 20ê tebaxa 1961ê de bi hevkariya parêzer Şemsedîn Mihemed Osman (1933-2012) naskirî bi Şemsedîn Muftî ligel pelekî pêşmergeyan êrîş dikin ser baregeha caşên gundê Espîndarê yê ser bi parêzgeha Hewlêrê û karîn serketinê bi dest bixin û çek û teqemeniyeke zêde bi dest bixin, di 1ê çiriya paşîn a 1961ê de fermandarê êrîşa ser bi Hêzên Zemînî yên artêşa Îraqê li Balîsan a ser bi sînorê parêzgeha Hewlêrê bûye, Sala 1961ê beşdarî civîna berfireh a Ewdalan bûye û ligel bergirî û şoreşê bûye û bi pileya serlaq li sînorê Deşta Hewlêrê hatiye destnîşankirin, di 1ê kanûna paşîn a Sala 1962an de ji aliyê Mekteba Siyasî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ve wek fermandarê hêza Laqê yekem ê Hewlêrê hatiye destnîşankirin, di rojên 18 heta 23ê kanûna paşîn a 1961ê de beşdarî civîna Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanêyê li gundê Ewdalan (Silêmanî) bûye û dengê erê daye bi mebesta berdewamîdan bi Şoreşa Eylûlê, di meha gulana Sala 1962an de beşdarî di şerê Çiyayê Balîsan a ser bi parêzgeha Silêmanî li dijî hêza artêşa Îraqê kiriye, Sala 1963an ji aliyê serkirdatiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ve bi mebesta dabeşkirina alîkariyê li ser pêşmerge û rêxistina hêzên Hêzên Pêşmerge yên Kurdistanê bo sînorê Lijneya Laqê duyem ê Partiya Dêmokrata Kurdistanê hatiye şandin, Sala 1964an beşdarî civîna berfireh a Mawetê bûye û li dijî serok Mistefa Barzanî Paşê, sala 1964an ji ber piştgiriya li baskê mekteba siyasî di Kongreya Şeşem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê da ji rêzên partiyê hat dûrxistin, sala 1964an di dema penaberbûna hevalên xwe bo Hemedanê li Şahnişîna Îranê de li bajarê Hewlêrê xwe veşart, di 28ê tebaxa 1966an de li Tîmar (Germiyan) beşdarî yekemîn kombûna koma Îbrahîm Ehmed ـ Celal Talebanî bû, di 22ê adara 1967an de li gundê Kelar ser bi parêzgeha Kerkûkê di navbera koma Îbrahîm Ehmed ـ Celal Talebanî da bû endamê Komîteya Navendî hat hilbijartin, di 14ê kanûna pêşîn a 1967an de nêzîkî nexweşxaneya komarî ya bajarê Hewlêrê di kemîneke desteyeke pêşmergeyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê de gule lê hatin reşandin, lê rizgar bû, di 27ê kanûna pêşîn a 1970yî de di dawî kombûna koma Îbrahîm Ehmed ـ Celal Talebanî ku biryara hilweşandina komê hat dayîn û hatina nav Partiya Dêmokrata Kurdistanêyan pesend kir ew nehat nav rêzên Partiya Dêmokrata Kurdistanêê, sala 1970yî piştî rêkeftinnameya 11ê adarê li Kelarê serperiştiya çekkirina hêzên koma Îbrahîm Ehmed ـ Celal Talebanî dikir.

Ji berhemên wî:

  1. Serboriya jiyana siyasîm ـ berga yekem ـ 1990. 

Çavkanî:

  1. Arşîva desteya ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê

  2. Chris Kutschera, Tevgera neteweyî ya Kurd, wergera Îbrahîm Yûnisî, çapa duyem, (Tehran ـ Weşanxaneya Nîgah ـ 1377 h. ş), r. 376.

  3. Şiwan Mihemedemîn Teha Xoşnaw, Hewlêr di navbera salên (1958 ـ 1963) de lêkolîneke li ser barûdoxê siyasî, (Hewlêr ـ Çapxaneya Rojhilat ـ 2012 z), r. 89 ـ 90, 94 ـ 95, 100, 160, 173, 176, 203, 251, 258, 262, 268, 277.

  4. Şiwan Mihemedemîn Teha Xoşnaw, Hewlêr di navbera salên 1963 ـ 1970yî de lêkolîneke dîrokî ye li ser barûdoxê siyasî, (Hewlêr ـ Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn ـ 2016 z), r. 32 ـ 33, 37, 250 ـ 251.

  5. Ebdulfetah Elî El-Bûtanî, Dirasat we mebahis fî tarîx el-Kurd we el-Îraq el-muasir, (Hewlêr ـ Dar Siprêz lil-tiba'e we el-neşr ـ Metbe'et Hecî Haşim ـ 2007 m), r. 382.

  6. Tofîqê Mela Sidîq, Bîranînên rojên partîtî û pêşmergatî û dûrxistina min, çapa duyem, (Hewlêr ـ Çapxaneya Şehab ـ 1996 z), r. 27, 104.

  7. Ehmed Dilzar, Bîranînên rojên jiyana min, (Hewlêr ـ Wezareta Rewşenbîrî û Lawan ـ Çapxaneya Şehab ـ 2019 z), r. 221.

  8. Bwar Nûredîn, Kurd û Kurdistan bîblîyografya û pêrista wan di pirtûka kurdî de, berga duyem, (Tehran ـ Çapxaneya Tehran ـ 2016 z), r. 132.

  9. Talib Moriyasî, Geran bi dû rastiyê de, berga yekem, (Hewlêr ـ 2004 z), r. 116, 132.

  10. Hebîb Mihemed Kerîm, Tarîx el-hizb el-dîmuqratî el-kurdîstanî ـ el-Îraq (fî mehetat re'îsiye) 1946 ـ 1993, (Duhok ـ Metbe'et Xebat ـ 1998 m), r. 61, 68, 91. 

  11. Xurşîd Şêre, Xebat û xwîn bîranînên salên xebata pêşmergatî, çapa sêyem, (Hewlêr ـ Çapxaneya Hecî Haşim ـ 2015 z), r. 120.

  12. Mesûd Barzanî, El-Barzanî we el-hereke el-tehrîriye el-kurdîye, cildê sêyem, (Hewlêr ـ Metbe'et Wezareta el-terbiye ـ 2002 m), r. 144.

  13. Nûrî Şawîs, Min muzekkeratî, (bê cih ـ weşanên Partiya Gel a Dêmokrata Kurdistanê ـ 1985 m), r. 82.