Jînenîgarî 

Suleyman Xelê Al di sala 1913an de li gundê Bardarê yê ser bi nahiyeya Pîranê ya navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Di 21ê hezîrana 1932an de bi malbata xwe re bûne penaberên Tirkiyeyê. Di 6ê çiriya pêşîna 1988an de li beşa rojhilatê Kurdistanê koça dawî kir û li wir hat veşartin.

 

Bîranînên Têkoşînê 

Di sala 1943an de tevlî refên Şoreşa duyema Barzan bû, di 12ê çiriya pêşîna 1943an de beşdarî girtina qereqola polîsan a Xêrazokê bû, di 10ê çiriya paşîna 1943an de beşdarî girtina qereqola polîsan a Maznê bû û di 8ê tebaxa 1945an de beşdarî girtina qereqola polîsan a Mêrgesorê bû. Di 19ê tebaxa 1945an de, bi biryara Dadgeha Serbazî ya Iraqê hemû milkên wî yên veguhêzbar û neveguhêzbar hatin desteserkirin.

 

Piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, di 11ê çiriya pêşîna 1945an de çû rojhilatê Kurdistanê, lê malbata wî li başûrê Kurdistanê ma. Di 31ê adara 1946an de bû Pêşmerge di hêza Barzan a Artêşa Komara Kurdistanê ya li Mehabadê de û beşdarî şerên eniya Seqizê ya di Komara Kurdistanê ya li Mehabadê de bû.

 

Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê nîsana 1947an de bi rêya (Deşta Xwakurk û Barazagrawa) bi ser axa Bakurê Kurdistanê de vegeriyan axa Şêrwan û Mazûriyê. 

Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15ê gulana 1947an de li gundê Argûşê civînek bi hevalên xwe re saz kir û destûr da wan ku biryarê bidin ka bimînin an biçin Yekîtiya Sovyetê, ku hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û biçin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê gulana 1947an de, ew bi General Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê û beşdarî Şerê Çemê Qatur û Şerê Pira Makoyê bû, û piştî gelek zehmetî û keda giran, di 18ê hezîrana 1947an de derbasî çemê Arasê bû, ku li sînorê di navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê de ye, çû nav Yekîtiya Sovyetê.

Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê, di 19ê hezîrana 1947an de, ew bi hemû hevalên xwe re li bajarê Naxçivanê, li Komara Azerbaycanê, ji bo çil rojan li komelgeheke çolê ya ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû û ji aliyê komek serbazan ve dihat parastin hatin bicihkirin û derbarê xwarin, kinc û veguhastinê de wekî dîlên şer bi wan re hat kirin. Paşê, bi biryara hikûmeta Sovyetê, ew li ser deverên Axdam, Laçîn, Aywlax û Kelbajarê yên Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê çiriya pêşîna 1947an de, ew bo kampa serbazî ya li ser Deryaya Xezerê li paytexta Azerbaycanê, Bakûyê hatin veguhastin û di 23ê heman mehê de, kincên serbazî li wan hatin kirin û rojane heşt saetan di bin çavdêriya efserên Azerbaycanî de hatin perwerdekirin. Di heman demê de, rojane çar saetan, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwendewar ve dersên zimanê Kurdî ji bo hin hevalên wan dihatin dayîn.

Piştî reftarên nebaş ên Jafaar Bagrov li hemberî hevalên wî, Barzanî biryar dide ku kampa xwe ya serbazî ji Azerbaycanê veguhêze komelgeha Çirçîkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê, ku li wir perwerdeya xwe ya serbazî berdewam bikin.

Di adara 1949an de, ew û hevalên xwe wekî yekîneyan û koman bi trênê li gundên gundewarî yên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û di çandiniyên Kolxozê de (erdên ku xelkê ji hikûmetê kirê dikirin û paşê para hikûmetê didan) xebitîn.

Piştî hewldanên zêde û gelek nameyên ku General Barzanî ji Stalîn re şandin, nameyek di dawiyê de digihîje destê Stalîn ku tê de Barzanî behsa pirsgirêkên hevalên xwe dike û Stalîn tavilê biryar dide ku komîteyekê ji bo lêkolîna rewşa hevalên Barzanî ava bike, û di dawiyê de biryara komîteyê ew e ku hemûyan li bajarê Vrivskî kom bikin, lewma ew di çiriya paşîna 1951ê de diçe bajarê Vrivskî yê Sovyetê.

Li pey şoreşa 14ê tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê sibata 1959an de, li gorî her du madeyên sê û heft û beşa (A) ya madeya deh, û kar bi madeya 11, li gorî yasaya hejmar 19 ya sala 1959an a hatî sererastkirin, ew û hevalên wî ketin ber lêborîna giştî.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hat damezrandin, navborî di 16ê nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Groza bi rêya bendera Besrayê ya li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Di sala 1961ê de, beşdarî Şoreşa Îlonê bû û beşdarî şeran bû, û di sala 1975an de, piştî têkçûna Şoreşa Îlonê, wekî penaber diçe keyaniya Îranê û di bombebarana komelgeha Zêwa ya sala 1982an de birîndar bû. Heta ku koça dawî kir li Zêwa ma.

Çavkanî:

  1. حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه‌، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده ‌- 2004ز).

  2. شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات - 2013ز).

  3. صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ دووێ و سێیێ (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - 2013ز).

  4. عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).

  5. كاروان محه‌مه‌د مه‌جید، بارزانییه‌كان له‌ مه‌هاباده‌وه‌ بۆ سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م، (سلێمانی - چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند - 2011ز).

  6. له‌ یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 رۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری - 1997ز).

  7. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة 14 تموز 1958 في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - 1979م).

  8. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - 1998ز).

  9. نه‌جه‌ف قولی پسیان، له‌ مهابادی خوێناوییه‌وه‌ هه‌تا لێواره‌كانی ئاراس، و. شه‌وكه‌ت شێخ یه‌زدین، چاپی یه‌كه‌م، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - 1996ز).

  10. A.D.A., pelgeya hejmar AI-10, lîsteya hevalên Mistefa Barzanî ji bo Yekîtiya Sovyetê, belgename ji aliyê Segvan Halo ve hatiye pêşkêşkirin, 2016z.

  11. A.D.A., pelgeya hejmar HB-164, Partiya Demokrat a Kurdistanê, Baregeha Barzanî, Lijneya Bilind a Navçeya Barzan, forma Silêman Xal Alyê Ehmed, Pîrmam, 1ê Çiriya Paşîn a 2018z.

  12. A.D.A., pelgeya hejmar 195-ZB, deqa hevpeyvîna bi Silêman Sabir Silêman re ji aliyê Samî Ebdî ve, Pîrmam, 9ê Sibata 2020z.