Jînenîgarî:

Xamo Şemdîn di sala 1921ê de li gundê Muka ku beşek ji bajarê Hewlêrê bû, hatiye dinê. Wî li kolêja çandiniyê ya li Yekîtiya Sovyetê xwendina çandiniyê kir. Her wiha, wî li Yekîtiya Sovyetê bi jineke bi navê Ayşe Îbrahîm Seîdhemed re zewicî û kurek û keçek bi navên Sabrî û Gulnarê ku di salên 1952 û 1954an de hatine dinê, jê çêbûn. Di sala 1959an de, piştî vegera ji Yekîtiya Sovyetê, ew li ofîsa Çandiniyê ya li Hewlêrê hat damezrandin. Di sala 1978an de, ji aliyê Hikûmeta Îraqê ve, ew bo civaka Qûştepeyê hat veguhestin û di heman salê de, ew li ofîsa çandiniyê ya li Qûştepeyê hat damezrandin. Wî hem Kurdî û hem jî Rûsî dizanibû.

:Tomara Xizmetê 

Di sala 1943an de, wî têkilî bi wan kesan re danî ku beşek ji şoreşa duyem a Barzanî bûn û wî tê de beşdarî kir. Di 19ê tebaxa 1945an de, bi fermana dadgeha leşkerî ya Îraqê, wan milkên wî yên veguhestî û neveguhestî desteser kirin. Di 11ê çiriya pêşîn a 1945an de, piştî têkçûna şoreşa duyem a Barzan, ew çû Kurdistana rojhilat. Di 31ê adara 1946an de, li Mehabadê, ew di artêşa Barzanî ya Komara Demokratîk a Kurdistanê de Pêşmerge bû. Di 29ê nîsana 1946an de, wî di şerê Qerewayê de li Seqizê ya Kurdistana rojhilat beşdarî kir. 

Piştî têkçûna Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Mehabadê û vegera Barzanî ji Kurdistana rojhilat bo Kurdistana başûr, Xidir beşdarî şerên “Nehde” û “Şino” yên li Kurdistana rojhilat bû. Her wiha, ew yek ji wan pêşmergeyan bû ku di 19/4/1947an de bi rêya “Xwakurk û Deşta Barazgirawa” ya li ser axa Kurdistana bakur re derbas bû da ku vegere “Şêrwan” û “Mizûrî”.

Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15/5/1947an de li gundê “Ergûş” civînek bi hevalên xwe re pêk anî û azadî da wan ku biryarê bidin ka bimînin an biçin Yekîtiya Sovyetê. Di civînê de, her kes biryar dide ku derkeve û biçe Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê gulana 1947an de, Xamo bi General Mistefa re diçe Yekîtiya Sovyetê û di şerên “Geliyê Qotûr” û “Mangûr” de şer dike. Piştî gelek zehmetiyan, di 18ê hezîrana 1947an de, Xamo piştî derbaskirina Çemê Arasê ku di navbera sînorên Îran û Yekîtiya Sovyetê de bû, karî biçe Yekîtiya Sovyetê.

Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê di 19ê hezîrana 1947an de li bajarê “Naxçivan” ê Komara Azerbaycanê, bo heyama çil rojan, hemû heval li civakeke ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû, hatin bicihkirin. Ew ji aliyê leşkeran ve dihatin çavdêrîkirin û dema ku dor dihat ser xwarin û kincan, wekî dîlgirtiyên şer bi wan re dihat kirin. Piştre, hikûmeta Sovyetê biryar da ku heval divê li cihên “Agdam”, “Laçîn”, “Ayûlax” û “Kelbajar” ên Komara Azerbaycanê werin dabeşkirin. Di 10ê kanûna pêşîn a 1947an de, ew bo kampa leşkerî ya li ser gola “Xezer” a li paytexta Komara Mehabadê “Bakû” hatin veguhestin. Di 23ê heman mehê de, kincên leşkerî dan wan û ji aliyê efserên komarê ve rojane 8 saetan hatin perwerdekirin. Ji bilî vê, hin hevalên ku bi Kurdî dizanibûn, rojane 4 saetan ziman hînî wan dikirin. 

Piştî reftarên xerab ên “Cefer Baqirov” bi hevalan re, di 29ê tebaxa 1949an de, Barzanî biryar dide ku kampa xwe ya leşkerî ji komara Mehabadê veguhezîne civakeke “Çirçûk” a nêzîkî bajarê “Eşkand” ku paytexta Ûzbêkistanê bû; li wir wan perwerdeyên xwe yên leşkerî berdewam kirin. 

Di adara 1949an de, heval li gundên Yekîtiya Sovyetê û çandiniyan (ku sivîlan ew ji hikûmetan kirê dikirin û piştre didan wan) hatin dabeşkirin. Hevalan li van cihan kar dikirin. 

Piştî çend nameyên ku ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn hatin şandin, nameyek di dawiyê de digihîje Stalîn ku tê de behsa zehmetiyên ku heval dikişînin tê kirin. Stalîn tavilê partiyek ava dike da ku hevalên Barzanî lêkolîn bike; partî digihîje wê biryarê ku divê her kes li bajarê “Vrîvskî” kom bibe. Xamo di çiriya paşîn a 1951ê de diçe wî bajarî.

Piştî şoreşa 14ê tîrmeha 1958an a li Îraqê û vegera General Mistefa Barzanî di 25ê sibata 1959an de, Barzanî û hevalên wî ji aliyê hikûmetê ve bi temamî hatin efûkirin.  

Ji ber avakirina Komara Îraqê di sala 1958an de ji aliyê Ebdulkerîm Qasim ve, Xamo bi hevalên xwe re di 16ê nîsana 1959an de bi keştiya “Grozya” re bi rêya bendera “Besra” vegeriyan Kurdistanê.

Di sala 1961ê de, Xamo beşdarî şoreşa “Îlonê” û şerên “Katina”, “Xûste”, “Rekaniyan”, “Nawberwaryan”, “Pîrs”, “Bêce”, “Garwê Omer Axa”, “Geliyê Bexma” û “Zozik” bû; ew di şerê “Pîrs” de bi sivikî birîndar bû. Di 31ê tîrmeha 1983an de, di Operasyona Enfalê ya Barzaniyan a ji aliyê hikûmeta Îraqê ve, li civaka Qûştepeyê, ew û kurê wî yê bi navê Sabrî Xamo (1952 – 1983) winda bûn. 

Çavkanî:

  1. حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه‌، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده ‌- 2004ز).

  2. حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره‌ السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016م).

  3. ڕێكاری مزویری، ژنێن رۆس و ڕاگواستن و ئه‌نفال و كۆمه‌لكوژی، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر – چاپخانه‌ی مناره‌ - 2010ز).

  4. ڕێكارێ مزویری، سه‌ربۆرا تراژیدیایێن بارزانییان، چاپا یه‌كێ، (هه‌ولێر - چاپخانا حاجی هاشم - 2013ز).

  5. شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆژهه‌لات – 2013ز).

  6. عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).

  7. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîreta Barzan di navbera 1931-1991ê de, çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Rewşenbîrî - 2001).

  8. Umer Hemze Salih, Jînosayd û tawanên rejîma Beis li dijî Barzaniyan 1975-1991 ji zimanê şayîdhal û belgenameyan, çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2017).

  9. Karwan Mihemed Mecîd, Barzanî ji Mehabadê heta Sovyetê, çapa yekem, (Silêmanî - Çapxaneya Peywend - 2011).

  10. Di bîranînên fermandarê şehîd Hesoyê Mîrxanê Zajo de, 62 roj bi Barzanî re çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîrî - 1997).

  11. Lîs Ebdulmuhsîn Cewad El-Zubeydî, Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê, (Bexda - Darreşîd bo Weşanê - 1979).

  12. Mihemed Salih Pêndroyî (Cegersoz), Jiyana çandî û civakî ya devera Mizûrî ya Jorîn, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2020).

  13. Mesûd Barzanî, Barzanî û bizava rizgarîxwaza kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebat - 1998).

  14. Necef Qulî Pesyan, Ji Mehabada xwînawî heta beravên Arasê, wergêr: Şewket Şêx Yezdîn, çapa yekem, (Pîrmam - Yûbîlê Zêrîn ê Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).

  15. A.D.A, peldanka hejmar AI-10, lîsteya hevalên Mistefa Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê, belgename ji aliyê Segvan Halo ve hatiye pêşkêşkirin, 2016.

  16. A.D.A, peldanka hejmar HB-420, Partiya Demokrat a Kurdistanê, Baregeha Barzanî, Lijneya Bilind a Navçeya Barzan, forma Xemo Şemdîn Bayezdîn Qadir, Pîrmam, 1ê Mijdara 2018an.

  17. A.D.A, peldanka hejmar ZB-182, naveroka hevpeyvîna bi Mîrhac Sebrî Xemo re ji aliyê Nezîre Mêrgesorî ve, Pîrmam, 26ê Çileya 2020an.