Biyografi

Ali Halil Hoşevi 1925 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Şirvan-ı Mezin nahiyesinin Silki köyünde dünyaya geldi. 1952 yılında Sovyetler Birliği'nde Taşkent Üniversitesi'nde okudu ve siyasi bölümden enstitü diploması aldı. 1954 yılında Moskova Üniversitesi'nde yükseköğrenim görmeye hak kazandı. 1959 yılında Sovyetler Birliği'nden döndükten sonra Silki köyünde okul öğretmeni olarak atandı. 1975 yılında Eylül Devrimi'nin yenilgisinden sonra mülteci olarak İran'a gitti ve önce Neğede'de, ardından Kerec şehrinde ikamet etti. 1975 yılının Eylül ayında tedavi için Amerika'nın Minnesota eyaletine giden Başkan Mustafa Barzani'ye eşlik etti. 2011 yılının 21 Ocak tarihinde Salahaddin'de (Erbil) hayatını kaybetti ve Silki köyü mezarlığına defnedildi.

 

Mücadele Tarihi

Babası Halil Hoşevi 1935 yılında o dönemin Irak hükümeti tarafından şehit edildi. 1943 yılında Birekepra polis karakolunda askerlik hizmetini yaptı. 1943 yılının 15 Ekim tarihinde Birekepra polis karakolunu Barzan Devrimci Ordusu'na teslim ederek, Başkan Mustafa Barzani önderliğinde dönemin rejimine karşı başlatılan İkinci Barzan Devrimi'nin saflarına katıldı. Bu süre zarfında devrimin sınır bölgesinde bulunan şu polis karakollarının ele geçirilmesine katıldı: Şaneder polis karakolu, Xêrezok polis karakolu ve Şirvan-ı Mezin polis karakolu.

1945 yılı Ağustos ayının 19 tarihinde Irak askeri mahkemesinin kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konuldu. 1945 yılı Ekim ayının 11 tarihinde İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra devrimcilerle birlikte Doğu Kürdistan'a geçti. 1947 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra, Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'ni dönemin İran ordusuna karşı savunmak için Nelos cephesinin komutasını üstlendi ve Gojar savaşı, Şino ve Neğede savaşları gibi savunma savaşlarına katıldı. 1947 yılı Mayıs ayının 23 tarihinde heyet sorumlusu olarak Sovyetler Birliği'ne doğru yürüyüşe katıldı ve savaşlarda büyük rol oynadı. 1947 yılı Haziran ayının 18 tarihinde Aras Nehri'ni geçtikten sonra, 1947 yılı Haziran ayının 19 tarihinde tüm arkadaşlarıyla birlikte, Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti'nin Nahçıvan kentindeki Sakadeşt açık hava kampında kırk gün boyunca tutuldu. Burası dikenli tellerle çevriliydi, askerler tarafından korunuyordu ve onlara savaş esiri muamelesi yapılıyordu. Daha sonra Sovyetler Birliği yetkililerinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın ve Ayulax bölgelerine dağıtıldılar. 1947 yılı Aralık ayının 10 tarihinde Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti'ndeki Bakü kampına nakledildiler. 1947 yılı Aralık ayının 23 tarihinde askeri eğitime katıldı ve Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat eğitim yaptılar. Yanı sıra, her gün dört saat boyunca okuryazar mülteciler tarafından Kürtçe okuma ve yazma öğrenmek için açılan kurslara katıldı.

 1948 yılı Ağustos ayının 29 tarihinde tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti'nden Özbekistan Sovyet Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçuk kampına nakledildi. Orada da askeri eğitime devam etti. 1949 yılının Mart ayında arkadaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde uçakla Aral Gölü'nün ortasındaki Munyak adasına nakledildi. 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski'ye geri döndü.

 1959 yılı Şubat ayının 25 tarihinde, Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 1959 sayılı 19 numaralı değişikliğe dayanan 73. maddenin 10. fıkrasının A bendine istinaden Irak Cumhuriyeti yetkilileri tarafından kendisi ve arkadaşları için genel af çıkarıldı. 1958 yılı Temmuz ayının 14 tarihinden sonra Başkan Mustafa Barzani tarafından eğitime devam etmesi için orada bırakıldı. Eğitimini tamamladıktan sonra 1959 yılı Nisan ayının 16 tarihinde Grozni seferi ile Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı yoluyla Kürdistan'a döndü.

ile birlikte Eylül Devrimi ile iletişime geçti ve Duhok iline bağlı Germik köyü savaşına katıldı ve bu savaşta yaralandı. 1962 yılında Başkan Mustafa Barzani'nin kararıyla Duhok'ta güç komutanı yapıldı ve Metina Dağı ile Geli Qentara savaşlarını yönetti. Amediye gücü komutanı oldu. 1971 yılı Kasım ayının 3 tarihinde, 11 Mart Anlaşması temelinde Devrim Komuta Konseyi Başkanı Ahmed Hasan el-Bekir'in emriyle Yüzbaşı rütbesiyle tabur komutanı oldu. 1979 yılında Gulan Devrimi ne katıldı ve Şino bölgesi sorumlusu oldu. 1991 yılında Kürdistan halkının ayaklanmasına katıldı. 1996 yılı Ağustos ayının 16 tarihinde, Altın Jübile kutlamaları çerçevesinde İkinci Barzan Devrimi, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği'ne giden yol, Eylül Devrimi ve Gulan Devrimi ndeki mücadele ve direnişinden dolayı Başkan Mesud Barzani tarafından Barzani Madalyası ile ödüllendirildi.

     

                                                                                                           

Kaynaklar:
  1. Matin Dergisi röportajı, Ölümsüz Barzani'nin yol arkadaşı Aziz Qazi anılarını anlatıyor, birinci bölüm, Matin Dergisi, Kürdistan Demokratik Partisi Birinci Şubesi - Birleşik, sayı 47, üçüncü dönem, Duhok, Hawar matbaası, Ocak 1995, s. 32.
  2. Matin Dergisi röportajı, Ölümsüz Barzani'nin yol arkadaşı Aziz Qazi anılarını anlatıyor, ikinci bölüm, Matin Dergisi, Kürdistan Demokratik Partisi Birinci Şubesi - Birleşik, sayı 48, üçüncü dönem, Duhok, Hawar matbaası, Şubat 1996, s. s. 31-33.
  3. Hamid Geveri, Barzani Madalyası en yüksek onur ödülü, birinci cilt, (Erbil - Hacı Haşim matbaası - 2015), s. s. 17, 469.
  4. Hamid Geveri, Barzani Madalyası en yüksek onur ödülü, ikinci cilt, (Erbil - Hacı Haşim matbaası - 2015), s. s. 29, 467.
  5. Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Planlama Bakanlığı, Kürdistan Bölgesi illerinin idari birimleri ve aile sayısı ve nüfus, Erbil, 2009, s. s. 124, 138.
  6. Hamid Gerdi, Tarihname Özeti, birinci baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s. 51, 60, 62،80،90،95, 133, 155.
  7. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra - Dar el-Hikme - 2016), s. 203.
  8. Dana Adams Schmidt, Kürdistan'ın Cesur İnsanlarına Yolculuk, çeviren: Ebubekir Salih İsmail, (Duhok - Mukriyani Araştırma ve Yayın Kurumu - Xani Matbaası - 2008), s. 119, 293-294.
  9. Zirar Süleyman Beg Dergeli, 1943-1977 Yıllarındaki Anılarım, (Süleymaniye - Rehend Matbaası - 2002), s. 164.
  10. Sefa Caf, Eylül Ulusal ve Milli Devrimi ve Esad Xoşewi'nin Heybeti, (Erbil - Minare Matbaası - 2007), s. 38-40, 117-118, 173.
  11. Sefer Yusuf Mirxan Jajuki, Kürdistan'ın Bugünkü Kurucuları, (Erbil - Matbaa belirtilmemiş - 2010), s. 11-21.
  12. Sefer Yusuf Mirxan, Peşmerge ve Ölümsüz Barzani'nin Eski Yoldaşı (Ali Xelil Xoşewi Silki) Şehitler Kervanına Ulaştı, Denge Peşmerge Dergisi, Peşmerge Genel Kültür ve Medya Ofisi organı, sayı 154, Pirmam, Roşenbiri Matbaası, Ocak 2011, s. 79.
  13. Siyamend Mahmud Silki, Zafer Kervanı, birinci baskı, (Erbil - Pak Matbaası - 2006), s. 135-139.
  14. Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, üçüncü baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013), s. 37.
  15. Şefik Hüseyin Şetunsi, Büyük Eylül Devrimi Peşmergesi (Muhammed Yahya Hasan Berwari) ile Söyleşi, Denge Peşmerge Dergisi, Peşmerge Genel Örgütlenme Ofisi organı, sayı 142, Erbil, Aras Matbaası, Ocak 2010, s. 53.
  16. Şevket Şeyh Yezdin, Peşmergenin Altın Jübilesi, (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996), s. 14.
  17. Şevket Mela İsmail Hasan, Eylül Devrimi Tarihinden Günler, birinci baskı, (Erbil - Tefsir Yayın ve Medya Ofisi - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2007), s. 16, 40, 46, 49, 59, 75, 156.
  18. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, birinci baskı, cilt iki, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 577, 607, 856.
  19. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, birinci baskı, cilt üç, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 1005.
  20. Ömer Faruki, Serdar Dana, Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadelesi, ikinci baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 39.
  21. Abdulrahman Mela Habib Ebubekir, 1931 - 1991 Arasında Barzan Aşireti, birinci baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 2001), s. 113, 121, 126-127.
  22. Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Kürt Akademisi Yayınları - Hacı Haşim Matbaası - 2015), s. 95, 323.
  23. Ali Tahir Xurki, 32. yıl dönümü, 26 Mayıs Milli ve Kalkınma Devrimi üzerine, Denge Peşmerge Dergisi, Peşmerge Genel Kültür ve Medya Ofisi organı, sayı 122, Pirmam, Roşenbiri Matbaası, Mayıs 2008, s. 27.
  24. Ali Kemal Kerim Berzi, Yirminci Yüzyılın Ünlü Kürt Kişilikleri, birinci cilt, (Erbil - Berzi Projesi Yayınları - Zanko Matbaası - 1999), s. 50.
  25. Karaman Mehdi, Barzani'nin Dönüşü, Umudun ve Mücadele İradesinin Dönüşü... Yeni Bir Tarihin Başlangıcı, Denge Peşmerge Dergisi, sayı 91, Pirmam, Roşenbiri Matbaası, Ekim 2005, s. 27.
  26. Karwan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler, birinci baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011), s. 84, 94-96.
  27. Hetaw Dergisi, sayı 154, altıncı yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959, s. 2, 4.
  28. Şehit Komutan Haso Mirxan Jajoki'nin anılarından, Barzani ile 62 Gün, Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişi, birinci baskı (Erbil - Roşenbiri Matbaası - 1997), s. 45, 118.
  29. Leys Abdulmuhsin Cevad el-Zubeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Dar el-Raşid Yayınları - 1979), s. 288.
  30. M. Ahmed Muhammed Çiço, Tarih İçin Muhammed Çiço Pindrovi'nin Anılarından, birinci baskı, (Erbil - Şehab Matbaası - 2010), s. 30.
  31. Muhammed Tevfik Wurdi, Kahraman Barzanilerin Sovyetlere Gidişi, ikinci baskı, (Erbil - Hawser Matbaası - 2001), s. 53.
  32. Muhammed Salih Pindrovi (Cegersoz), Müzuri Bala Bölgesinin Kültürel ve Sosyal Yaşamı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2020), s. 85.
  33. Muhammed Mela Kadir, Serburde, Anıların Kısa Bir Özeti, birinci baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - 2009), s. 114.
  34. Muhammed Mela Kadir, Ölümsüzlerin Serburdesi, birinci baskı, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2014), s. 150-154.
  35. Muhammed Mela Kadir, Unutmamak İçin Anlatı, Muhammed Hasan Bacluri, Sivil Dergisi, sayı 228, Erbil, Roksana Matbaası, Cumartesi 26 Nisan 2014, s. 27
  36. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998), s. 129, 139-140, 151, 177, 184, 187-188, 193-197, 200-201, 205, 212, 456.
  37. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, birinci cilt, (Erbil - Matbaa belirtilmemiş - 2012), s. 110.
  38. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1961 - 1975, üçüncü cilt, birinci bölüm, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s. 47-48, 67, 115-116, 187.
  39. Musedeq, Barzani ve Barzanilerin Sovyetler Birliği'nden Dönüşü, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2013), s. 20.
  40. Mumtaz Haydari, Hirş Sencavi ve Karwan Kasım, Ölümsüz İsimler Sözlüğü, birinci baskı, birinci cilt, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2014), s. 336-338.
  41. Genel Af Komitesi Kararı Metni, Barzan Devrimi Şehitlerinin İtibarının İadesi, Rızgari Dergisi, sayı 2،3, Rabıta Matbaası, Bağdat, 1 Nisan 1959, s. 28.
  42. Necef Kuli Pessiyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, birinci baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996), s. 260.
  43. Yusuf Sabri ve Dilovan Mustafa, Vatan Özgürlüğü İçin, birinci bölüm, (Duhok - Xani Matbaası - 2012), s. 113, 356.
  44. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi arşivi.