Yaşam Öyküsü

Haçk Çemi, 1928 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Şirvan Mezin nahiyesinin Çemi köyünde doğmuştur. 1955 yılında Sovyetler Birliği'nde Valentina Aleksandır Sandrof ile evlenmiş ve Tania ve Hori adlarında iki kızları olmuştur. 1957 yılında Moskova Üniversitesi Tarım Makine Mühendisliği bölümünden lisans derecesini almıştır. 1959 yılında Erbil Tarım Müdürlüğü'nde memur olarak atanmış, Kürtçe, Rusça ve Farsça dillerini bilmiştir. 1999 yılının Mayıs ayının 3'ünde Pirmam'da hayatını kaybetmiş ve Erbil iline bağlı Çemi köyünde defnedilmiştir.

Mücadele Tarihi

 Barzan bölgesi ve genel olarak Kürdistan'daki pek çok aile gibi Haçk da yurtsever bir aileden gelmiştir. Haçk'ın büyükbabası, Barzan devrimlerinin başlangıcında, 1908 yılında Osmanlılar tarafından Çemi köyü yakınındaki Helbet Dağı'nda şehit edilmiş, babası da ikinci Barzan Devrimi'ne katılmıştır. Birinci Barzan Devrimi'nin başarısızlığı sonrası Şeyh Ahmed Barzani'nin Güney Kürdistan'ı terk edip Kuzey Kürdistan'a geçme kararı üzerine, Haçk'ın ailesi de Haçk'ın henüz iki yaşında olduğu 1932 yılının Haziran ayının 21'sinde Türkiye Cumhuriyeti'ne göç etmiştir. 1933 yılında Türkiye hükümetinin Şeyh Ahmed Barzani'yi Irak hükümetine teslim etmesinin ardından, Kuzey'e göç eden diğer tüm Barzani aileleri gibi onlar da Güney Kürdistan'a geri dönmüşlerdir.

1943 yılında ikinci Barzan Devrimi saflarına katılmıştır. 1945 yılında Mergesor savaşına katılmış ve bu nedenle 1945 yılı Ağustos ayının 19'sinde askeri örfi mahkeme kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulmuştur.

1945 yılı Ekim ayının 11'ünde ve ikinci Barzan Devrimi'nin başarısızlığından sonra, Mustafa Barzani ve yoldaşlarıyla birlikte Doğu Kürdistan'a geçmişlerdir. Mahabad'da Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, 1946 yılı Mart ayının 31'sında Barzan gücü çerçevesinde cumhuriyeti savunmuştur.

Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yıkılışı ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşü sonrasında Doğu Kürdistan'daki Neğede ve Şino savaşlarına katılmıştır. 1947 yılı Nisan ayının 19'inde (Xakurke ve Berazger ovası yolu üzerinden) Kuzey Kürdistan topraklarından geçerek Şirvan ve Müzuri bölgesine dönen peşmergeler arasındaydı.

Dönüşlerinden sonra General Mustafa Barzani 1947 yılı Mayıs ayının 6'unda Erguş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yapmış ve onları kalma ya da Sovyetler Birliği'ne doğru gitme konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları devam etme ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararı almışlardır. 1947 yılı Mayıs ayının 23'sinde General Mustafa Barzani 'ye Sovyetler Birliği'ne doğru eşlik etmiş, Geli Kutur savaşı ve Maku köprüsü savaşına katılmış, büyük zorluk ve yorgunluktan sonra 1947 yılı Haziran ayının 18'ünde İran ve Sovyetler Birliği sınırı olan Aras Nehri üzerinden Sovyetler'e geçmiştir.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılı Haziran ayının 19'sında tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün tutulmuşlar, askerler tarafından nöbet tutulmuş ve yiyecek, giyim ve hareketlilik açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki Ağdam, Laçın, Ayolah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 1947 yılı Aralık ayının 10'inde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Bakü kentinde Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23'ında kendilerine askeri kıyafetler verilmiş, Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir. Aynı zamanda gün içinde dört saat boyunca okuma yazma bilen bazı yoldaşları tarafından Kürtçe dil eğitimi dersleri verilmiştir.

Cafer Bağırov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 1948 yılı Ağustos ayının 29'inde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çerçuk topluluğuna taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.

1949 yılı Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup grup trenle Sovyetler Birliği'ndeki kolektif köylere dağıtılmışlar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdikleri arazilerde) çalışmışlardır.

Büyük çabalar ve General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline Barzani'nin kendi yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlattığı bir mektup ulaşır. Stalin hemen Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak için bir komite kurulması emrini verir ve nihayet komitenin kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması olur; bu nedenle adı geçen şahıs 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler'deki Vriviski şehrine gider.

Irak'taki 1958 yılı Temmuz ayının 14 devriminden ve General Mustafa Barzani'nin dönüşünden sonra, 1959 yılı Şubat ayının 25'sinde ve üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (A) fıkrası ve 11. maddenin uygulanması ile 1959 yılında çıkarılan 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanılarak kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlanmışlardır.

 1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuş ve adı geçen şahıs 1959 yılı Nisan ayının 16'ünde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisi ile Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a dönmüştür.

1961 yılında Kürtçülük yaptığı gerekçesiyle Musul hapishanesinde hapsedilmiş, Bağdat hapishanesine nakledilirken firar etmiştir. Aynı yıl Eylül Devrimi'ne katılmış ve tabur komutanı olmuştur. 1962 yılında Mriba savaşı, Pers destanı, Nehli geçidi savaşı ve Seydan savaşlarına katılmış ve Nehli savaşında yaralanmıştır.

Eylül Devrimi'nin devamında ve 1963 yılında Pers Dağı savaşına ve Akre savaşına katılmıştır. 1964 yılında Mustafa Barzani. 1966 yılında Pencivên savaşına katılmıştır. 11 Mart anlaşmasından sonra, 1970 yılında Devrim Komuta Konseyi Başkanı Ahmed Hasan el-Bekir'in emriyle, Ahmed Ağa Zebari'nin Musul şehrinde öldürülmesi meselesi nedeniyle hakkında af kararı çıkarılmıştır. 1975 yılında Eylül Devrimi'nin yenilgisinden (Niskoy) sonra mülteci olarak İran'a gitmiştir. Kürt siyasi liderliği tarafından toparlanma ve yenilgi sürecinin atlatılmasının ardından, 1976 yılında devrimine katılmıştır Gulan katılmıştır ve aynı yıl içerisinde danışma kurulunda  İdris Barzani   ve Mesud Barzani ile birlikte çalışmıştır.

1995 yılında Güney Kürdistan'a geri dönmüştür. 1996 yılının Ağustos ayının 16'sinde Altın Jübile kutlamaları çerçevesinde, ikinci Barzan Devrimi'ndeki mücadelesi ve direnişi, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti, Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne kadar eşlik etmesi, Eylül Devrimi  ve Gulan Devrimi'ndeki hizmetleri nedeniyle Başkan Mesud Barzani tarafından kendisine Barzani Ölümsüzlük Madalyası verilmiştir.

Kaynaklar:
  1. Hamid Geveri, Barzani Madalyası En Yüksek Onur Ödülü, birinci cilt, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015).
  2. Hamid Geveri, Barzani Madalyası En Yüksek Onur Ödülü, ikinci cilt, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015).
  3. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve onun Irak'taki siyasi ve ekonomik rolü, (Londra – Darü'l-Hikme - 2016 M).
  4. Devrim Komuta Konseyi kararları no 611, Irak Belgeleri Dergisi, Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, sayı 1888 A, Bağdat, Çarşamba, 10 Haziran 1970.
  5. Karwan Muhammed Mecid, Barzaniler Mahabad'dan Sovyetler Birliği'ne, birinci baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011 Z).
  6. Şehit komutan Haso Mirhan Jajoki'nin anılarında, Barzani ile 62 gün - Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişi, birinci baskı (Erbil - Roşinbiri Matbaası - 1997).
  7. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998).
  8. Ansiklopedi Heyeti arşivi, İsmail Haçk Muhammed ile röportaj metni, 8 Mayıs 2018 - Pirman.
  9. Barzan Devrimi şehitlerine itibar iadesine ilişkin Genel Af Komitesi kararı metni, Rızgari Dergisi, sayı 3،2, Rabıta Matbaası, Bağdat, 1 Nisan 1959.