Süleyman Beg Dergeleyi, 1898 yılında Erbil ilinin Rewanduz ilçesine bağlı Werte nahiyesine bağlı Dergele köyünde doğmuştur. Sovyetler Birliği'ne gitmeden önce iki evlilik yapmıştır; birinci eşi Ayşe Fettah Hüseyin'den 1932 doğumlu Met Süleyman, 1936 doğumlu Seadet Süleyman, 1937 doğumlu İzzet Süleyman ve 1940 doğumlu Nazlı Süleyman adlarında bir erkek ve üç kız çocuğu olmuştur. İkinci eşi Helim Wusu Aziz olmuştur ve bu evlilikten 1936 doğumlu Şevki Süleyman, 1939 doğumlu Selahaddin Süleyman ve 1945 doğumlu Şirzad Süleyman adlarında üç erkek çocuğu olmuştur. Sovyetler Birliği'nde Nina ile evlilik hayatı kurmuştur. Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Rusça dillerini biliyordu. 1974 yılında Dergele köyünde vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.
Mücadele TarihiSüleyman Beg Dergeleyi, Irak ordusunda subaydı ve ordudan kaçmıştır. 1944 yılında İkinci Barzan Devrimi saflarına katılmış ve savaşlarda yer almıştır. Bu nedenle, 19 Ağustos 1945 tarihinde askeri örfi mahkeme kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mal varlığına el konulmuştur. 11 Ekim 1945 tarihinde, İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra ailesiyle birlikte Doğu Kürdistan'a gitmiş, 31 Mart 1946 tarihinde Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzani güçlerinde Peşmerge olmuştur. 29 Nisan 1946 tarihinde Doğu Kürdistan'ın Sakız bölgesinde Hıdır Süleyman Beg komutasında Karava Savaşı'na katılmıştır. Kürdistan Cumhuriyeti'nin Mahabad'da yenilgiye uğraması ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a geri dönmesinden sonra, Doğu Kürdistan'daki Neğede ve Şino savaşlarına katılmış, ayrıca 19 Nisan 1947 tarihinde (Hakkârk ve Berazgir ovası yoluyla) Kuzey Kürdistan toprakları üzerinden Şirvan ve Mizuri bölgesine dönen Peşmergeler arasında yer almıştır.
Geri döndükten sonra General Mustafa Barzani 6 Mayıs 1947 tarihinde Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı düzenlemiş ve onları kalmak ya da Sovyetler Birliği'ne gitmek konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları devam etme ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararı almışlardır. 23 Mayıs 1947 tarihinde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne doğru eşlik etmiş, Qutur geçidi savaşı ve Mako köprüsü savaşına katılmış ve büyük zorluklar ve yorgunluklardan sonra 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği arasındaki sınırda bulunan Aras Nehri üzerinden Sovyetler Birliği'ne geçmiştir.
Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün tutulmuş, bir grup asker tarafından korunmuş ve yiyecek, giyim ve hareket açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve 23 tarihinde aynı ay içinde onlara askeri üniformalar verilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir.
28 Mayıs 1947 tarihinde Mirhac Ahmed'in talebi üzerine Cirme köyündeki toplantıya katılmıştır. 19 Ocak 1948 tarihinde, Irak ve İranlı Kürt temsilcilerin bulunduğu Bakü Genel Konferansı'nda, Irak Kürdistanı'ndaki siyasi liderliğin üyesi olmuştur.
Cafer Bagirov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çurçuk yerleşkesine taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.
Mart 1949 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte grup grup trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve Kolhoz tarlalarında (halkın hükümetten kiraladığı ve daha sonra hükümete payını verdiği topraklar) çalışmışlardır.
General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektup ve büyük çabalardan sonra, nihayet Stalin'in eline Barzani'nin yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlatan bir mektup ulaşmış ve o da derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak için bir komite kurulması talimatını vermiştir. Sonunda komitenin kararı, hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde olmuştur, bu nedenle kendisi Kasım 1951 tarihinde Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitmiştir.
Irak'taki 14 Temmuz 1958 devriminden sonra ve General Mustafa Barzani'nin geri dönüşüyle, 25 Şubat 1959 tarihinde, üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (a) bendi ve 11 numaralı maddenin uygulanmasıyla, 1959 tarihli ve 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanarak, kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlanmışlardır.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuştur, Şeyh Hüseyin 16 Nisan 1959 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a geri dönmüştür. Eylül Devrimi'ne katılmıştır.
Kaynaklar:- Hamid Gerdi, Puxtêy Mêjûname (Tarihçe Özeti), Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayıncılık - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004)
- Haydar Faruk es-Samarrai, Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra – Darülhikme – 2016).
- Şehit Komutan Heso Mirxan Jajoki'nin anılarından, Barzani ile 62 gün, Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişi, Birinci Baskı (Erbil - Roşenbiri Matbaası – 1997)
- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998)
- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedi Komitesi arşivi.