Latif Mahmud Said Muhammed, Şeyh Latif el-Hafid adıyla tanınan yazar ve siyasetçi, 1946 yılında, kuruluş ve ilk birleşme kongresi olarak adlandırılan birinci kongrenin temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi'nin Birinci Başkan Yardımcısı olarak seçilmiştir. Bu durum, General Mustafa Barzani 'nin kurucusu ve başkanı olduğu yeni partinin talimatlarının bir kısmının yerine getirilmesi olmuştur. (1956 - 1958) yılları arasında Süleymaniye, Hilla ve Basra hapishanelerinde tutuklu kalmıştır. 1963 yılında Koye kongresinin (halkın birinci kongresi) üyesi olmuştur. 21 Ocak 1963 tarihinde Ranya kasabasında, Kürdistan için özerklik amacıyla Iraklı heyetle görüşen Kürt müzakere heyetinin üyesi olmuştur. 1964 yılında Kürdistan Demokrat Partisi siyasi bürosunun tutumunu desteklememiş ve Başkan'ı desteklemiştir. 1964 yılında Irak Kürdistanı devrim liderliği konseyi üyesi olmuştur. 1964 yılında yürütme bürosuna (al-mekteb al-tenfîzî) bağlı anayasa komisyonu üyesi olmuştur.
Yaşam Öyküsü
Latif Mahmud Said Muhammed Süleymaniye şehrinde doğmuş, tanınmış Kürt şahsiyetlerinden biri olup sosyal bir makam ve mevki sahibi olmuştur. Süleymaniye Kadiri Berzenci tarikatı şeyhleri ailesinden olup Şeyh Abdulkadir Geylani'nin (1077 - 1165) takipçisidir. Kibrit el-Ahmer adıyla bilinen Şeyh Ahmed-i Nodeyi soyundan ve Melik Mahmud'un (1881 - 1956) küçük oğludur. Aralık 1908 tarihinde dedesi Said, Musul şehrinde İttihat ve Terakki Partisi tarafından terörist bir saldırıyla öldürülmüş ve babası Şeyh Mahmud da yaralanmıştır.
1919 yılında babası Şeyh Mahmud, Britanya Birleşik Krallığı yetkilileri tarafından Kürdistan hükümdarı olarak atanmıştır. 1933 tarihli Britanya istihbarat raporunda Şeyh Mahmud el-Hafid'in çalışmalarının ve direnişinin varisi olarak tanıtılmıştır. 1919 yılında çocukken ailesiyle birlikte Doğu Kürdistan'a göç etmiştir. 1931 yılında Şeyh Mahmud el-Hafid ayaklanmasındaki Awbarik (Süleymaniye) savaşına katılmıştır. 1938 yılının Birayetî (Kardeşlik) cemiyetinin kurucularından biridir. 1939 yılında Süleymaniye şehrinde Mustafa Barzani ile ilişkilerini güçlendirmiştir. 1941 yılında, bölgedeki durumu ve Kürtlerin haklarını tartışmak amacıyla Sovyetler Birliği'nin Kürdistan ve İran Krallığı'ndaki istihbarat teşkilatı temsilcisi Naib Vilçviski ile görüşmüştür. (1942 - 1943) yılları arasında Doğu Kürdistan'da yaşamış ve Serdeşt kasabasındaki bazı aşiret reislerinin yardımıyla bir Kürt yönetimi kurmuştur.
12 Temmuz 1943 tarihinde, babası Melik Mahmud'un izniyle Mustafa Barzani 'nin (1903 - 1979) Süleymaniye şehrinden Doğu Kürdistan'a ve oradan da Barzan bölgesine geçişini kolaylaştırmıştır. 1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'ni desteklemiştir.
1973 yılında, Kürtçe (Orta Kurmanci) şiirlerinden oluşan ve 82 sayfalık iki ciltten oluşan (Gulê Werihayî - Solmuş Gül) adlı şiir kitabı Süleymaniye şehrinde basılmıştır. Kürtçe, Arapça ve Farsça dillerine vakıf olmuştur.
Çalışma Hayatı
Latif Mahmud Said Muhammed 1946 yılında, kuruluş ve ilk birleşme kongresi olarak adlandırılan birinci kongrenin temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi'nin Birinci Başkan Yardımcısı olarak seçilmiştir. Bu durum, partinin kurucusu ve başkanı olan General Mustafa Barzani 'nin talimatlarının bir kısmının yerine getirilmesi olmuştur. 1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgi haberini Celal Emin Beg (1911 - 2004) aracılığıyla almıştır. (1946 - 1958) yılları arasında İran Kürdistan Demokrat Partisi'nin Gani Biluryan ve Hejar Mukriyanî ve Hayderi ve Abdurrahman Zebihî gibi birçok kadrosuna umut bağlamıştır. 1948 yılında Kürdistan Demokrat Partisi kadrolarının yayın yapabilmesi için matbaa ve sığınak hazırlamıştır. 1948 yılında Süleymaniye şehrindeki solcu göstericiler haksız yere kendisine saldırmış, o da onları dağıtmak için havaya ateş açmış, bu olaydan dolayı babası Şeyh Mahmud el-Hafid kendisine kırgınlık duymuştur.
1948 yılında Irak Komünist Partisi'nin kışkırtmasıyla Süleymaniye vilayetinin sınırındaki Erbet bölgesindeki bazı çiftçiler kendisine karşı çıkmış ve zayıflamasıyla Irak Komünist Partisi ile barışmışlardır. Ancak yirminci yüzyılın altmışlı yılları boyunca Barzanileri ve Kürt ulusal hareketini desteklemesinin yanı sıra Komünistlere de yardım ettiğiyle tanınmıştır. Bununla birlikte Irak devletiyle girdiği silahlı çatışmalarda kendini korumuştur. 28 Aralık 1950 tarihinde Süleymaniye valisi Celal Halidi tarafından ünlü eşkıya Xule Pîze'ye yardım etme suçlamasıyla tutuklanmış ve daha sonra Irak Krallığı Başbakanı Nuri Said'in emriyle Irak'ın güneyindeki Nasiriye'ye sürgün edilmiştir. 1952 yılında Süleymaniye şehrindeki Nevruz kutlamalarına katılmıştır. 10 Ekim 1956 tarihinde, Şeyh Mahmud el-Hafid'in (1881 - 1956) cenazesini Süleymaniye şehrine getirdiklerinde kitle onu hapishaneye doğru götürmüş, böylece Şeyh Latif'in görmesi sağlanmıştır; ancak Irak krallığı polisi kitleye ateş açmış ve kitle amacına ulaşamadan orada iki kişi şehit düşmüştür.
(1956 - 1958) yılları arasında önce Süleymaniye hapishanesinde tutuklu kalmış, daha sonra Hilla hapishanesine ve ardından Irak'ın güneyindeki Basra hapishanesine nakledilmiştir. Bu tutukluluk tamamen Süleymaniye valisi Ömer Ali'nin isteğiyle olmuştur. 1956 yılında hapishanedeyken Irak Komünist Partisi liderliği ile ilişkisi olmuş ve Irak Komünist Partisi aracılığıyla General Mustafa Barzani olmuştur. 14 Temmuz 1958 tarihli, Irak şahlık rejiminin yıkıcılarına yönelik bir mesajında, Süleymaniye şehri halkından olan taleplerinden biri, adı geçenin serbest bırakılması olmuştur. 14 Temmuz 1958 darbesinden birkaç gün sonra hapishaneden serbest bırakılmıştır. 10 Ağustos 1958 Pazar günü Kerkük şehrinde, yeni Basra hapishanesinden serbest bırakılan ve Şeyh Ahmed Barzani olarak bilinen Şeyh Ahmed Şeyh Muhammed Şeyh Abdusselam'ı (1892 - 1969) karşılamış ve Kerkük vilayeti sınırındaki Pirdê kasabasına kadar o otomobil konvoyunda yer almıştır. 17 Nisan 1959 tarihinde, Irak Barışseverler Hareketi'nin ikinci kongresinde Irak Barışseverler Ulusal Konseyi üyeliğine seçilmiştir. 1959 yılında Güney Kürdistan Kürtlerinden bir heyetle Sovyetler Birliği'ni ziyaret etmiş, yetkililerle ve Güney ve Doğu Kürdistanlı mültecilerle görüşmeler yapmıştır. 1962 yılında Sîtek köyüne yerleşmiştir. 1963 yılında Koye kongresinin, birinci halk kongresinin (Birinci Halk Kongresi) üyesi olmuştur.
21 Ocak 1963 tarihinde Ranye kasabasında, Kürdistan için özerklik amacıyla Irak heyeti ile görüşmeler yapan Kürt müzakere heyetinin üyesi olmuştur. 1964 yılında Kürdistan Demokrat Partisi siyasi bürosunun tutumunu desteklememiş ve Başkan'ın destekçisi olmuştur. 1964 yılında Irak Kürdistanı Devrimci Liderlik Konseyi üyesi olmuştur. 1964 yılında icra ofisine (el-mekteb el-tenfîzî) bağlı anayasa komisyonu üyesi olmuştur. Ömrünün sonlarında hastalanmış ve uzun süre yatakta kalmıştır. 1966 yılında Erbil vilayetine bağlı Cundiyan'da, görüşmeler yapmak üzere gelen bir Irak Hükümeti heyetini karşılamıştır. 1967 yılında Süleymaniye vilayetine bağlı Sîtek köyünde, Celal Hüsameddin Nureddin (1933 - 2017), nam-ı diğer Celal Talabani ile görüşmüştür. 12 Mayıs 1972 günü akşam saat altı buçukta Bağdat şehrindeki Rahbat hastanesinde hayatını kaybetmiş ve Süleymaniye şehrindeki büyük camiye defnedilmiştir. Kürdistan Demokrat Partisi'nin beşinci şube komitesi tarafından cenazesi Süleymaniye şehrine gönderilmiştir. Kürdistan Demokrat Partisi siyasi bürosundan bir heyet, Başkan Mustafa Barzani temsilcisi olarak Süleymaniye'deki taziye törenine katılmıştır. Vefatı nedeniyle Irak Cumhurbaşkanı Ahmed Hasan Bekir (1914 - 1982) tarafından ailesine bir taziye mesajı gönderilmiştir.
Eserleri
Gulî Werîw - 1973.
Giyakele.
Giyakeley komelayetî - 1978.
Bîranînên Şêx (Letîf) ê Hefîd li ser şoreşên Şêx Mehmudê Hefîd (Şeyh Mahmud Berzenci'nin devrimleri üzerine Şeyh (Letif) Hafid'in anıları) - 1995.
Bîranîn (Anılar) - 1995.
Kaynak:1 - Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti Arşivi.
2 - Aziz Hüseyin Al Barzani, el-hereke el-qewmiye el-Kurdiye el-tehririye fî Kürdistan el-Irak 1939 - 1945 (Duhok - Dar Spîrêz lil taba'a wal neşir - matba'a wezara el-terbiye 2002), sayfa 76 - 78.
3 - Hoşyar Nuri Lek, navdarên Kurd li dêrek da (Bir tarihsel kesitte Kürt ünlüleri), (Erbil - Çarçira matbaası 2010) - sayfa 18.
4 - Hazırlayan: Sıdık Salih, Abdullah Sofi Kerim Seraci, serbazeke wenda li take Komara Kurdistanê da (Kürdistan Cumhuriyeti'nde kayıp bir asker), (Süleymaniye - Bedirhan matbaası 2003) sayfa 95, 161.
5 - Velid Hamdi, el-Kurd we Kürdistan fî el-wesaeq el-Brîtaniye dirasa tarîxiye we saeqiye (İngiliz belgelerinde Kürtler ve Kürdistan tarihsel ve belgesel bir çalışma), (Londra - matba'a secil el-Arab 1992) - sayfa 260.
6 - İsmail Şükür Resul, Kerkük lêkolîneke dîrokiye li rûyê ramyarî û hizrî (Kerkük siyasi ve düşünsel açıdan tarihsel bir inceleme) 1939 - 1945 (Erbil 2007), sayfa 79 - 83.
7 - Fazıl Resul, Kürdistan wal siyase el-sufîtiye fî el-şerq el-awsat (Kürdistan ve Ortadoğu'da Sovyet siyaseti), çeviren: Hasan Na'man, (Süleymaniye - Mekteb el-fikir walawî fî el-atihad el-watanî el-Kurdistanî - matba'a muesese Hamdi lil taba'a wal neşir 2008), sayfa 241.
8 - Aziz Şemzini, tevgera rizgariya niştimaniya Kurdistanê (Kürdistan ulusal kurtuluş hareketi), çeviren: Ferid Asasar, (Yer belirtilmemiş - Kürdistan Yurtseverler Birliği - Medya Kurumu - Şehit İbrahim Ezo matbaası 1984) sayfa 18.
9 - Aso Ömer Siware, Silêmanî û axa wê (Süleymaniye ve toprağı), (Süleymaniye - Şivan matbaası 2019) sayfa 321, 353, 363, 373.
10 - Ahmed Banixêlani, bîranînên min (Anılarım), (Stokholm 1997) sayfa 223, 224, 429.
11 - Chris Kochera, Cinbiş bi mil kir (Kürt Hareketi), çeviren: İbrahim Yunisi, ikinci baskı, (Tahran - muesese Intişarat Nigah 1377 şemsi) sayfa 171, 187, 238, 310.
12 - Mehdi Muhammed Kadir, pêşhatên sîyasî yên Kurdistana Iraqê (Irak Kürdistanı'nın siyasi gelişmeleri) 1945 - 1958, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi 2005) sayfa 119, 121, 123.
13 - Mustafa Neriman, Ferhenga Edîb û Nivîskarên Kurd (Kürt Edebiyatçıları ve Yazarları Sözlüğü), (Bağdat - Kültür ve Gençlik Genel Sekreterliği - Esed matbaası 1986) sayfa 114.
14 - Şiwan Muhammed Emin Taha Xoşnaw, Hewlêr li navbera salên 1963 - 1970 lêkolîneke dîrokî li rewşa siyasî (Siyasi duruma ilişkin tarihsel bir araştırma olan 1970-1991 yılları arasında Erbil), (Erbil - Selahaddin Üniversitesi matbaası 2016) - sayfa 149.
15 - Jois Blou, Birresî tarîxî û came şunasî û mesale kerd (Tarihsel, antropolojik ve toplumsal meselelerin incelenmesi), çeviren: Piruz Amini, (Senendec - Kürdistan Üniversitesi - Kürdistan araştırmaları araştırma merkezi - yayıncı Şalude 1379 - şemsi) - sayfa 69.
16 - David McDowall, tarîx el-akrad el-hadîs (Modern Kürt Tarihi), (Beyrut - dar el-farabi 2004), sayfa 438, 439, 339.
17 - Abdurrahman Şerefkendi, Çêştî Mucêwir, (Paris 1997) sayfa 102, 104, 107, 231, 490, 494. 496.
18 - Kemal Fuad, fî el-zikrî el-sadese wal arbon lil wefay el-şêx Mehmud el-Hefîd, cerîde el-itihad, el-sahîfa el-merkeziye lil atihad el-watanî el-Kurdistanî, al a'dad 495, al sana al aşra, Süleymaniye, cuma 18 Ekim 2002.
19 - Basili Nikitin, el-Kurd dirase sosyolociye, wel tarîxiye, neqle min el-Fransiye we'leq 'leye el-Dr Nuri Talabani, el-taba'a el-sadasa el-minqeh, (Erbil - Kürdistan Akademisi - el-Haci Haşim matbaası 2012) sayfa 318.
20 - Mahmud Şeyh Sin Hisu el-Rêkani, Şingal (Sincar) fî el-a'had el-malikî 1921 - 1958, (Erbil - Kürdistan Akademisi - el-Haci Haşim matbaası 2012), sayfa 117.
21 - Cemal Baban, Silêmanî bajarê min ê geş (Süleymaniye parlayan şehrim), üçüncü cilt, ikinci baskı, (Erbil - Aras basım ve yayın kurumu - Aras matbaası 2012).
22 - Ahmed Hamed Emin Homer, Rewandiz lêkolîneke dîrokî - Siyasî 1918 - 1939, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi 2006), sayfa 156.
23 - Cemal Baban, Silêmanî bajarê min ê geş (Süleymaniye parlayan şehrim), birinci ve ikinci cilt, ikinci baskı, (Erbil - Aras basım ve yayın kurumu - Aras matbaası 2012) - sayfa 333, 334.
24 - Mistefa Seyid Ehmed, Bibliyografya kitêba Kurdî 1787 - 1975, (Bağdat - Korî Zanyarî Kurd - Korî Zanyarî Kurd matbaası 1977), sayfa 244.
25 - Kurd û Kurdistan der guzar tarîx, Dr Kemal Ruhanî, (Senendec - Intişarat Aras 1397 - şemsî), sayfa 414.
26 - Bin Buzîd Asma, Mustafa al Barzanî we dewre fî al nezal al Kurdî 1943 - 1975, al cumhuriye al cezaeriye al demoqratiye al şa'abiye, wezara al ta'alîm al alî wal bahs al Ilmî, cami'a Mehmud Buzyaf al mesele, kuliye al ulum al insaniye wal ictimaiye, qism al tarîx 2019.
27 - Alî zabît awzadalga, Neqşebendiye der asyayî xerbî û merkezî, tercume Fehmiye Ibrahîmî, (Tahran - Pijuhişkide tarîx Islam 1389 - şemsî) - sayfa 167 - 168.
28 - Hazırlayan: Selah Reşîd, Mam Celal Dîdarî temen ji zaroktiyê heta Koşka Komarî, birinci cilt, (Süleymaniye - Karo matbaası 2017) - sayfa 61.
29 - Qadir Mehmudzade, Xatirat zindegî pir macray Dr Asu, (Tahran - neşir huriye 1373 - şemsî) - sayfa 378, 379.
30 - Ibrahîm Al Rawî, min al sewre al Arabiye al kebire alî al Iraq al hadîs, ikinci baskı, (Beyrut - matba'a dar al kitab 1978) - sayfa 374, 376.
31 - B. Hewraz, kurte lêkolînek li ser damezrandin û hilweşandina Partiya Şoreş û Rizgarî li Kurdistana Başûr, (Yer belirtilmemiş - Mayıs 1993), sayfa 27.
32 - Rujîn Çelebî Munîr, Zaxo 14 ê tîrmeha 1958 - 6 ê Adara 1975, (Yer belirtilmemiş - Navenda Zaxo ya Vekolînên Kurdî - 2018) - sayfa 38, 75.
33 - Xefur Mîrza Kerîm, li baregeha Şêx Mehmudê Nemir li dara kelî da, Kovara Rengîn, sayı 7, Bağdat, matbaası (Dar al huriye lil taba'a), Mayıs 1998 - sayfa 15.
34 - Samî Şoreş, Kurdistan wal Akrad, ikinci baskı, (Erbil - Matba'a Rojhilat 2019).
35 - Mihemed Suheyl Tequş, tarîx al Akrad 2015 - 637 (Beyrut - dar al nefaes lil taba'a wal neşir wal tewzî 2015).
36 - Tehrîr wel mimrac : Beşîr al wendî, fî melefat al istixbarat al Brîtanî 1923, (Bağdat - dar al sefar lil tercume wal teba'a wal neşir 2018).
37 - Ekremî Salihî Reşe, bajarê Silêmanî, beşinci cilt, (Süleymaniye - Rehend matbaası 2018) - sayfa 461, 466, 494.
38 - Fuad Sedîq, gerdelûlî siyaset, (Erbil - Wezareta Rewşenbîrî - Birêveberiya Giştî ya çap û belavkirinê - Rewşenbîrî matbaası 2006) - sayfa 46.
39 - Bekir Ebdulkerîm Hewêzî, geştek bi Komara Mehabad da bîranînên min li Rojhilatê Kurdistanê da 1944 - 1947 (Erbil - Dezgeha çap û belavkirinên Aras 2001) - sayfa 37.
40 - Dawîd Mak Dawil, tarîx masira Kurd, tercume Ibrahîm Yunisî, dördüncü baskı, (Tahran - neşir panîz - çap dalahu 1393 -şemsî) - sayfa 450, 457, 461, 464.
41 - Şukir al Al Hefîd, cerîde al taxî, al a'dad 1035, Bağdat, matba'a al tayms, al arba, 17 ayar 1972, sayfa 4.
42 - Şukir Alî al Seîd Reîs al Cumhuriye, al Saîd al Barzanî ya'zî, cerîde al taxî, al a'dad 1035, Bağdat, matba'a al tayms, al arba, 17 ayar 1972, sayfa 4.
43 - Şukir Alî Al Seîd Mustefa al Barzanî, al seîd al Barzanî ya'zî, cerîde al taxî, al a'dad 1035, Bağdat, matba'a al tayms, al arba, 17 ayar 1972, sayfa 4.
44 - Şêrzad Zekeriya Mehmud, meclis qiyade al sewre fî Kurdistan - al Iraq 1964 - 1970 dirasa tarîxiye siyasiye amma, (Duhok - cami'a Dihok - merkez al dirasat al Kurdiye wehafaz al wesaeq 2010) - sayfa 80.
45 - Ebdulxalid Sabir (Mamosta Xalid), şecereya malbatên kevnarên Silêmanî li navbera salên 1784 - 1914, ikinci baskı, (Beyrut - Grîn Glurî matbaası 2010) - sayfa 366, 370, 372, 380, 383.
46 - Ebdulrahman Qasimlo, Kurdistan wal Akrad, (Beyrut - al muesese al amma lil neşir 1979), sayfa 110.
47 - Al Arab wal Kurd al mesalih wal mixawif wal muşterekat, Se'id Beşîr Iskender, al sabt wal mutaxîr fî al mewqif al qewmî al Kurdî ticae al salata al Arabiye fî Bexdad Xilal al Ahad al malikî 1921 - 1958, (Beyrut - al merkez al Arabî lil Abhas wel dirasa al siyasat 2019) - sayfa 97.
48 - Elî Ebdulla, dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistana - Iraqê heta saz kirina kongreya sêyem, (Yer belirtilmemiş - Eylül 1968) - sayfa 63.
49 - Ebdulmunîm Xulamî, sê qurbanî, Wergêran Îhsan Îrwanî, (Erbil - Dezgeha Çap û belavkirinên Aras - Wezareta Perwerde matbaası 2004), sayfa 25 - 27.
50 - Kawis Qeftan, Al intifazat al Barzaniye, (Erbil - dar aras lil taba'a wal neşir - matba'a wezara al terbiye 2002) - sayfa 64.
51 - Mehmud Amîn Al Amirî, tarîx muqederat al Iraq al siyasiye, al muceled al sales, (Beyrut - al muesese al Arabiye lil dirasat wal neşir 2017) - sayfa 101 - 107.
52 - Mihemed Amir Dêrşewî, al beniye al dînî al siyasiye fî Kurdistan, (Erbil - Hêvî matbaası 2016) - sayfa 245 - 257 - 317.
53 - Mihemed Elî Sultanî, aw za' siyasî ictimaî tarîxî ayail Barzan, "be inzimam asrar Barzan, (Tahran - sazman asnad û kitabxane millî cumhurî Islamî Îran 1383 - şemsî) - sayfa 602.
53 - Muzekerat Elî Kemal Ebdulrahman, teqdîm we tehqîq Cemal Baban, (Bağdat - Şereke al xinisa lil taba'a al mehadad 2001) - sayfa 88 - 89.
54 - Mesûd al Barzanî, al Barzanî wal hereke al tehririye al Kurdiye, al muceled al awal, ikinci baskı, (Beyrut - Kawa lil saqafe al Kurdî 1997) - sayfa 86, 216, 217.
55 - Mela Saman Helebce, Gulistan - Jiyana navdar û şaîrên Kurd, (Erbil - Hêvî matbaası 2013) û rûpel 297.
56 - Mîrza Mihemed Emîn Mengurî, bi serhatiyên siyasî yên Kurd li 1914 ve heta 1958, ikinci bölüm, (Süleymaniye - Birêveberiya Giştî ya çap û belavkirinê - Raz matbaası 2001) - sayfa 155 - 156 - 179.
57 - Necde Fethî Sefwe, al Iraq fî al wesaeq al Brîtaniye sene 1936, (Al basra camea al basra - merkez dirasat al xelîc al Arabî 1983) - sayfa 68.