Biyografi

Şeyh Muradhan, 1921 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Piran nahiyesine bağlı Vaj köyünde doğmuştur. 21 Haziran 1932 tarihinde ailesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti'ne göç etmiştir. Sovyetler Birliği'ne gitmeden önce evliydi ve eşinin adı Ayşe idi; Sovyetler Birliği'nden dönmeden önce hastalık nedeniyle vefat etmiştir. Naz Şeyh Murad (1946) adında bir kızı vardı. Sovyetler Birliği'nden döndükten sonra Şeyh Muradhan, 1959 yılında Kerkük Tarım Müdürlüğü'nde memur olarak göreve başlamıştır. 1961 yılında ikinci evliliğini yapmış, ikinci eşinin adı Hatice Salih Mustafa'dır ve iki erkek ile yedi kız çocuğu sahibi olmuştur. Eylül Devrimi'nin yenilgisinden sonra Eylül Devrimi ve 1979 yılında Harir yerleşkesine nakledilmiş ve burada Otomat fabrikasında çalışmıştır. Kürtçe, Arapça ve Rusça dillerini bilmekteydi.

Mücadele Kaydı

1943 yılında ikinci Barzan ayaklanmasının saflarına katılmış ve bu ayaklanmanın çatışmalarında yer almıştır. 19 Ağustos 1945 tarihinde Irak askeri örfi mahkemesinin kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulmuştur. 11 Ekim 1945 tarihinde, ikinci Barzan ayaklanmasının yenilgisinden sonra Doğu Kürdistan'a geçmiştir. 31 Mart 1946 tarihinde Mahabad'daki Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzani güçlerinde peşmerge olmuş ve Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin Sakız cephesindeki çatışmalara katılmıştır.

 Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yıkılmasından ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşünden sonra Doğu Kürdistan'daki Nakada ve Şino çatışmalarına katılmıştır. Ayrıca 19 Nisan 1947 tarihinde Hıvark ve Barazgir ovası üzerinden Kuzey Kürdistan topraklarından geçerek Şirvan ve Müzuri bölgesine dönen peşmergelerden biri olmuştur.

Dönüşlerinden sonra General Mustafa Barzani, 15 Mayıs 1947 tarihinde Ergoş köyünde arkadaşlarıyla bir toplantı yapmış ve onları kalıp kalmama veya Sovyetler Birliği'ne doğru gitme konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları mücadeleyi sürdürme ve Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıkma kararı almışlardır. 23 Mayıs 1947 tarihinde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği yolunda eşlik etmiştir. Gatur geçidi çatışması ve Maku köprüsü çatışmasına katılmıştır. Büyük zorluk ve yorgunluktan sonra, 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği sınırında bulunan Aras Nehri'ni geçerek Sovyetler Birliği'ne ulaşmıştır.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili üstü açık bir kampta kırk gün boyunca tutulmuşlar; yiyecek, giyecek ve hareket serbestliği açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'deki Hazar Denizi kıyısında bulunan bir kışlaya nakledilmişlerdir. Aynı ayın 23 tarihinde kendilerine askeri üniformalar verilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir. Aynı zamanda, okuryazar olan bazı arkadaşları tarafından günde dört saat Kürtçe dil eğitimi verilmiştir.

Cafer Bagirov'un Barzani'nin arkadaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçuk yerleşkesine taşınmasına karar verilmiştir. Orada da askeri eğitimlere devam etmişlerdir. 

Mart 1949 tarihinde arkadaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve Kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdikleri araziler) çalışmışlardır. 

General Barzani'nin Stalin'e gönderdiği birçok mektuptan ve büyük çabalardan sonra, Barzani'nin arkadaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlattığı bir mektup Stalin'in eline ulaşmış; Stalin derhal Barzani'nin arkadaşlarının durumunu incelemek üzere bir komisyon kurulması talimatını vermiştir. Sonunda komisyon kararıyla hepsinin Vriviski şehrinde toplanmasına karar verilmiştir. Bu nedenle adı geçen şahıs Kasım 1951 ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitmiştir.

Irak'taki 14 Temmuz 1958 Devrimi ve General Mustafa Barzani'nin dönüşünden sonra, 25 Şubat 1959 tarihinde, üçüncü ve yedinci maddeler ve onuncu maddenin (A) fıkrası ile 11 maddesinin uygulanması uyarınca ve 1959 yılında değiştirilen 19 sayılı yasaya dayanılarak, kendisi ve arkadaşları genel aftan yararlanmışlardır. 

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuştur. Adı geçen şahıs, 16 Nisan 1959 tarihinde arkadaşlarıyla birlikte Grozya gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a geri dönmüştür.  

 31 Temmuz 1983 tarihinde Irak hükümeti tarafından gerçekleştirilen Barzani Enfal operasyonunda Harir'de kaybedilmiştir.

Kaynaklar:

  1. Rikar Müzuri, Jenin Ross ve Tehcir, Enfal ve Soykırım, Birinci Baskı, (Erbil – Minare Basımevi - 2010).

  2. Rikar Müzuri, Barzanilerin Trajedilerinin Serüveni, Birinci Baskı, (Erbil - Hacı Haşim Basımevi - 2013).

  3. Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojava Basımevi - 2013).

  4. Şevket Şeyh Yezdin, Peşmergenin Altın Jübilesi, (Pirmam - Xebat Basımevi - 1996).

  5. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, Cilt Üç, (Duhok - Duhok Valiliği Basımevi - 2013).

  6. Ömer Hamza Salih, Baas Rejiminin Barzanilere Karşı Soykırımı ve Suçları 1975 - 1991 Tanıkların ve Belgelerin Dilinden, Birinci Baskı, (Erbil - Rojava Basımevi - 2017).

  7. Karvan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler, Birinci Baskı, (Süleymaniye - Peyvend Basımevi - 2011).

  8. Heftaw Dergisi, Sayı 154, Altıncı Yıl, Erbil, Kürdistan Basımevi, Cuma, 15 Nisan 1959.

  9. Şehit Komutan Hasso Mirhan Jajoki'nin Günlüğü, 62 Gün Barzani ile Birlikte, Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Gidişi, Birinci Baskı (Erbil - Roşenbiri Basımevi - 1997).

  10. Leys Abdülmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Dar-ül Reşid Yayınları - 1979), S. 288.

  11. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998).

  12. Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyıları'na, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, birinci baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996).

  13. Ansiklopedi Kurulu Arşivi Kürdistan Demokrat Partisi