ژیاننامە
بێجان جەندۆ عەلی لە ساڵی ١٩٢٦ لە گوندی "هودار" لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و لەوێ لەگەڵ ژنێکی ئۆکرانی بە ناوی ڕۆزا ئەلێکساندەر هاوسەرگیری کردووە. بێجان دوو کچی هەبوو بە ناوەکانی ئێرکا و ئاسیا. هەروەها بێجان بڕوانامەی سیاسەتی لە زانکۆی "تاشکەند" بەدەستهێناوە. جگە لەوەش، مامۆستای زمانی ڕووسی بوو لە زانکۆی بەغدا. هاوسەرەکەشی کارمەند بوو. بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣ دوای ئەوەی ڕژێمی بەعس ڕۆزایان بێزار کرد چونکە بێجان پێشمەرگە و هاوڕێی مستەفا بارزانی بوو، ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت. دواتر بێجان لە ساڵی ١٩٧٠ هاوسەرگیری لەگەڵ هاوسەری دووەمی سەعدیە حوسێن کەریم کرد. پاشان دەگەڕێتەوە ئێران و لە ساڵی ١٩٧٤ لە "نەغەدە" نیشتەجێ دەبێت. هەروەها توانی ڕەگەزنامەی ئێرانی بۆ خۆی و خێزانەکەی بەدەستبهێنێت. تا ئەو ڕۆژەی کوژرا وەک جووتیار کاری کردووە.
لە ٣ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە گوندی "ئیسماعیل ئاغا" پەیوەندی بە بارزانییەوە کرد و بەشداری لە شەڕەکانی "رێراو" کرد. دوای زۆر ناخۆشی، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ توانی دوای تێپەڕبوون بە ڕووباری ئاراس کە دەکەوێتە نێوان سنوورەکانی ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، گەشت بکات بۆ یەکێتی سۆڤیەت.
دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە شاری "ئاخچەوان" لە کۆماری ئازەربایجان، هەموو هاوڕێکان لە کۆمەڵگەیەکدا دانران کە بە تێلی دڕکاو دەوردرابوو. لەلایەن سەربازانەوە چاودێری دەکران و وەک بارمتەی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا کاتێک دەهاتە سەر خواردن و جلوبەرگ. دواتر حکوومەتی سۆڤیەت بڕیاریدا هاوڕێکان دابەش بکرێن بۆ شوێنەکانی "ئەغدام"، "لاچین"، "ئایولاکس" و "کەلبەجەر" لە کۆماری ئازەربایجان. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧ گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەربازی لەسەر دەریاچەی "خەزەر" لە پایتەختی کۆماری مەهاباد "باکۆر". لە ٢٣ی هەمان مانگ جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و لەلایەن ئەفسەرانی کۆمارەوە ڕۆژانە ٨ کاتژمێر مەشقیان پێکرا. لە سەرووی ئەوەشەوە، هەندێک لەو هاوڕێیانەی کە بە کوردی خوێندەوار بوون، ڕۆژانە ٤ کاتژمێر زمانیان دەوتەوە.
دوای مامەڵەی خراپی "جەعفەر باقرۆڤ" لەگەڵ هاوڕێکان، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٩ بارزانی بڕیاریدا کەمپە سەربازییەکەی لە کۆماری مەهابادەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی "چەرچوک" لە نزیک شاری "ئاشکەند" کە پایتەختی ئۆزبەکستان بوو؛ لەوێ بەردەوام بوون لە مەشقە سەربازییەکانیان.
لە ئازاری ١٩٤٩ هاوڕێکان دابەشکران بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت و کێڵگەکاندا (کە هاووڵاتیان لە حکوومەت بە کرێ دەیانگرت و دواتر پارەکەیان دەدایەوە). هاوڕێکان لەو شوێنانە کاریان دەکرد.
دوای چەندین نامە بۆ ستالین لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە، نامەیەک لە کۆتاییدا دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا باس لەو ناخۆشییانە دەکات کە هاوڕێکان پێیدا تێپەڕ دەبن. ستالین دەستبەجێ پارتێک دروست دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە هاوڕێکانی بارزانی؛ پارتەکە دەگاتە ئەو بڕیارەی کە دەبێت هەمووان لە شاری "ڤریڤسکی" کۆببنەوە. هەمووان لە تشرینی دووەمی ١٩٥١ گەشت دەکەن بۆ شارەکە.
دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩ بەپێی هەردوو ماددەی ٣ و ٧، بڕگەی (الف)ی ماددەی ١٠ و بەپێی ماددەی (١١)، و لەسەر بنەمای یاسای هەموارکراوی ژمارە ١٩، لێبوردنی گشتی بۆ جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی دەرچوو.
بەهۆی دروستکردنی کۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ لەلایەن عەبدولکەریم قاسمەوە، بێجان لەگەڵ هاوڕێکانی بە کەشتی "گرۆزیا" لە ڕێگەی بەندەری "بەسرە"وە لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ دەگەڕێنەوە کوردستان.
بێجان لە شۆڕشی "ئەیلوول" لە ساڵی ١٩٦٢ بەشداریکرد. هەروەها بوو بە فەرماندەی فوج لە فەوجی ٦ دوای سەعید عاسی سەعید عاسی محەمەد. هەروەها بێجان بەشداری لە شەڕەکانی "زەرگەلی"، "گۆڕەزی"، "دەشتی هەولێر"، "کۆیە"، "ڕانیە"، "قەڵادزێ" و "بادینان" کرد.
لە ساڵی ١٩٧٩ دکتۆر قاسملوو نامەیەک بۆ بێجان دەنێرێت چونکە پێویستی بە بێجان بوو بۆ پەیوەندیکردن بە پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئێران. بێجان دوای سەردانیکردنی پارتەکە دەگەڕێتەوە ماڵەوە بۆ بینینی خێزانەکەی. بەداخەوە حکوومەتی ئێران پێی دەزانێت و شەڕ لە نێوان کۆماری ئیسلامی ئێران و پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵدەگیرسێت؛ بێجان لە شەڕەکەدا شەهید دەبێت و لە گوندەکەی خۆی "هودار" بە خاک دەسپێردرێت.
سەرچاوەکان:
ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان