حمید مراد محمد، مشهور به عریف حمید، حمید برواری، نوروز و هه‌لۆی گه‌رمیان، در سال ١٩٣٥ در شهر دهوک متولد شد. در سال ١٩٧٥ و پس از شکست انقلاب سپتامبر به عنوان پناهنده به پادشاهی ایران روی آورد. در ١٤ آوریل ٢٠١١ در بیمارستان آزادی شهر دهوک درگذشت. وی به زبان‌های کوردی، عربی، فارسی و سوئدی مسلط بود.
کارنامه مبارزاتیدر سال ١٩٥٢ در ارتش پادشاهی عراق با درجه عریف خدمت کرد. در سال ١٩٥٥ به صفوف حزب پیوست و با نام مستعار نوروز در شاخه نظامی حزب دموکرات کردستان - عراق فعالیت کرد. در سال‌های (١٩٥٦ - ١٩٥٨) به اتهام پخش عکس‌های رهبر مصطفی بارزانی توسط سازمان اطلاعات ارتش پادشاهی هاشمی عراق زندانی شد. پس از کودتای ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ آزاد شد و به صفوف ارتش جمهوری عراق بازگردانده شد. در ١٧ ژوئیه ١٩٦١ پس از افشای فعالیتهای کوردی توسط سازمان اطلاعات لشکر دوم ارتش عراق، به صفوف نیروی پیشمرگه ملحق شد. در ١٧ ژوئیه ١٩٦٢ در عملیات خلع سلاح ایست بازرسی پلیس راه در محدوده استان کرکوک شرکت کرد. در تابستان ١٩٦٢ در جنگ پایگاه پلیس آغجله‌ر در محدوده استان کرکوک شرکت نمود.
در زمستان ١٩٦٣ در چندین درگیری درون شهر کرکوک علیه پایگاه‌های مقامات عراقی شرکت داشت. در سال ١٩٦٢ فرمانده گردان پنجم جباره وابسته به نیروی قره‌داغ بود. در سال ١٩٦٣ سرلشکر در تیپ یک نیروی قره‌داغ بود. در پاییز ١٩٦٣ فرماندهی عملیات حمله به اداره پلیس ناحیه قادرکرم در محدوده استان کرکوک را بر عهده داشت. در ١٢ ژوئیه ١٩٦٤ در پاکسازی منطقه ماوت در محدوده استان سلیمانیه از نیروهای جناح دفتر سیاسی شرکت کرد. در ٤ ژوئن ١٩٦٥ در حماسه قره‌داغ در محدوده استان سلیمانیه، در زمانی که سرلشکر گردان پنجم در نیروی قره‌داغ بود، در برابر چهار تیپ ارتش عراق مقاومت کرد و آن‌ها را شکست داد و توسط رهبر مصطفی بارزانی (١٩٠٣ - ١٩٧٩) فرمانده کل به عنوان فرمانده گردان پنجم نیروی قره‌داغ منصوب شد. در ١٥ آوریل ١٩٦٧ به سرپرستی رهبر مصطفی بارزانی نماینده کنفرانس نظامی - سیاسی کانی سماق (اربیل) بود.
در سال ١٩٦٨ در جنگ جباره در محدوده استان کرکوک علیه ارتش عراق شرکت کرد. در سال ١٩٦٨ در دوره اول مدرسه کادرسازی حزب دموکرات کردستان در شهرستان چومان وابسته به استان اربیل شرکت کرد. در پایان ماه اوت سال ١٩٦٩ فرماندهی جنگ سرگلو در محدوده استان سلیمانیه را بر عهده داشت. در ١٨ نوامبر ١٩٦٩ به عنوان فرمانده گردان پنجم نیروی قره‌داغ در حماسه پیره‌مگرون در محدوده استان سلیمانیه علیه نیروهای ارتش عراق شرکت کرد و پیروزی به دست آورد. در پایان سال ١٩٦٩ به عنوان فرمانده گردان پنجم جباری در نیروی قره‌داغ در جنگ سورداش در محدوده استان سلیمانیه علیه نیروهای ارتش عراق شرکت کرد. در سال ١٩٦٩ به عنوان فرمانده در جنگ بزرگ (هلاج - دابانی) در منطقه گرمیان وابسته به استان کرکوک علیه نیروهای گروه (ابراهیم احمد - جلال طالبانی) شرکت کرد. در ١٨ نوامبر سال ١٩٦٩ فرمانده گردان قره‌داغ بود و یکی از فرماندهان جنگ دشت جافایتی در محدوده استان سلیمانیه بود. در سال ١٩٧٠ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان (کنگره هشتم) انتخاب شد. روز جمعه ٥ ژوئن ١٩٧٠ در مقر گردان در قره‌حسن وابسته به استان کرکوک از دکتر محمود عثمان و مسعود بارزانی استقبال کرد.
در ٦ دسامبر ١٩٧٠ در بغداد هدف رگبار گلوله‌های جاسوسان حزب بعث عربی سوسیالیست قرار گرفت و به شدت مجروح شد. روزنامه فارسی‌زبان (اطلاعات) چاپ تهران با اهمیت به این رویداد پرداخت. در روز چهارشنبه ١٣ ژانویه ١٩٧١ به منظور درمان جراحاتش از طریق فرودگاه بغداد عازم پادشاهی متحده شد. در سال ١٩٧٣ درجه وی به عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان ارتقا یافت. در روزهای ٢٧ تا ٢٩ نوامبر ١٩٧٣ در کنفرانس سیاسی - نظامی چومان شرکت کرد. در اوایل سال ١٩٧٤ عضو دفتر نظامی انقلاب سپتامبر بود. در ٤ ژانویه ١٩٧٥ عضو هیئت برنامه‌ریزی نظامی انقلاب سپتامبر بود.
در سال ١٩٧٩ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان (کنگره نهم) انتخاب شد. در سال‌های (١٩٧٩ - ١٩٨٤) مسئول کمیته شاخه ٨ ایران حزب دموکرات کردستان بود. در سال ١٩٨٤ به دلیل دردهایش و به منظور درمان پزشکی به پادشاهی سوئد روی آورد و در آنجا درخواست پناهندگی کرد. در ١٥ اکتبر ١٩٩٧ به نمایندگی از رهبر مسعود بارزانی در مراسم فارغ‌التحصیلی دوره نهم انستیتوی تکنولوژی اربیل شرکت کرد. در سال ١٩٨٩ نماینده کنگره دهم حزب دموکرات کردستان ١٩٨٩ در روستای هیشماوه در شرق کردستان بود. در سال ١٩٩٣ نماینده کنگره یازدهم حزب دموکرات کردستان - متحد در شهر اربیل بود. در سال ١٩٩٣ به دلیل خدمت در مرحله کار مخفی، انقلاب سپتامبر و انقلاب گولان در کنگره یازدهم حزب دموکرات کردستان - متحد مدال بارزانی جاویدان به وی اهدا شد. در سال ١٩٩٩ نماینده کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در سال ٢٠١٠ نماینده کنگره سیزدهم حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود.
منابع:- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان قدردانی، کتاب اول، چاپ دوم، (اربیل - بنیاد خیریه بارزانی - ٢٠١٩ م)، ص ص ٣٦ - ٤٠.
- وقتی انسان فردی سیاسی شد باید موضع داشته باشد، روزنامه برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ٢١٨٦، اربیل، پنجشنبه، ١٩ سپتامبر ١٩٩٦ میلادی، ص ص ١٠ - ١١.
- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- علی سنجاری، القضیة الكوردیة وحزب البعث العربي الأشتراكي في العراق، جلد سوم، (دهوک - انتشارات خانی - ٢٠١٢ میلادی)، ص ص ٣٨٢، ٣٨٤، ٣٨٦، ٣٩٢.
- في سبیل السلم والوحدة الوطنیة في سبیل تطبیق اتفاقیة آذار، (بغداد - انتشارات دار التآخي - چاپخانه التآخي - ١٩٧٣ میلادی)، ص ٦٦.
- في سبیل السلم والوحدة الوطنیة في سبیل تطبیق اتفاقیة آذار، بخش نهم، روزنامه التآخي، انتشارات دار التآخي للطباعة و النشر، شماره ١١٨٩، بغداد، چاپخانه تایمز، شنبه، ١٨ نوامبر ١٩٧٢ میلادی، ص ٨.
- ماجد عبدالرضا، المسألة القومیة الكردیة في العراق ١٩٥٨ - ١٩٧٥، (بدون مکان - ١٩٨٧ میلادی)، ص ٢٦٥.
- حبیب محمد کریم، کرکوک و ثورة أیلول المجیدة، مجله گولان العربي، مرکز گولان فرهنگی، شماره ٧٠، سال ششم، اربیل، چاپخانه وزارت آموزش و پرورش، ٣١ مارس ٢٠٠٢ میلادی، ص ٣٩.
- عبدالرحمان شرفکندی، چیشتی مجیور، (پاریس - ١٩٩٧ میلادی)، ص ٥٤٩.
- أربیل : مراسیم تخرج الدورة التاسعة لطلبة المعهد الفني، مجله گولان العربي، مؤسسه گولان رسانه‌ای، شماره ١٧، اربیل، چاپخانه وزارت فرهنگ، ٢٥ اکتبر ١٩٩٧ میلادی، ص ٦.
- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- تهیه‌کننده: کاوه امین، کرد از دیدگاه سوئدی‌ها، (سلیمانیه - مرکز پژوهش‌های تاریخی جمیل روژبیانی - چاپخانه تاران - ٢٠١٧ میلادی)، ص ٧٩.
- الاخوان مسعود البارزاني و الدكتور محمود عثمان یزوران بعض الدوائر الحكومیة في كركوك ویواصلان جولتهما في مناطق المحافظة، روزنامه التآخي، شماره ٤٥٥، بغداد، چاپخانه دار الجاحظ، شنبه، ٦ ژوئن ١٩٧٠ میلادی، ص ٤.
- البارزاني سیقلد مجموعة مناضلین میدالیات البارزاني، روزنامه خه‌بات، ارگان حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ٩٤٣، اربیل، جمعه، ٢٤ سپتامبر ١٩٩٩ میلادی، ص ٤.
- اردشیر پشنگ، کردها در میانه‌ی جنگ ایران و عراق، (تهران - نشر مرز و بوم - ١٣٩٤ هـ.ش)، ص ٣٣٣.
- حامد گوهری، مصطفی بارزانی پیشمرگه و رئیس، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٧ میلادی)، ص ص ٤٩١ - ٤٩٢.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان قدردانی، جلد اول، (اربیل - مؤسسه خیریه بارزانی - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٤ میلادی)، ص ص ٣٣ - ٣٥، ٣٧.
- حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني - العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوک - چاپخانه خه‌بات - ١٩٩٨ میلادی)، ص ص ١٥٩، ١٧٥، ٤٨٣.
- حسو هورمی، لمحات من حیاة الأمیر تحسین سعید علي بك، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٧ میلادی)، ص ١٤٢.
- همکار ملا مصطفی را در بغداد به گلوله زدند، روزنامه اطلاعات، شماره ١٣٣٦٦، تهران، پنجشنبه، ١٩ آذر ١٣٤٩ هـ.ش، ص ص ١، ٤.
- کردهای عراقی اخطار کردند : دست روی دست نخواهیم گذاشت، روزنامه اطلاعات، شماره ١٣٣٦٩، تهران، دوشنبه، ٢٣ آذر ١٣٤٩ هـ.ش، ص ٣.
- خلیل برواري، رجل وقضیة، (دهوک - کتابخانه بدرخانی‌ها - چاپخانه خانی - ٢٠٠٨ میلادی)، ص ص ٣٠، ٣٧، ٧٥.
- سعید ناکام، خاطرات سعید ناکام، (اربیل - انتشارات آراس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٣ میلادی)، ص ٢٣٥.
- ش.ه، شهید رهبر و همیشه زنده ادریس بارزانی در خاطره گرمیان و گرمیانی یکتا، روزنامه برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ٢١٧٠، هاوینه‌هه‌واری، جمعه، ٣١ مه ١٩٩٦ میلادی، ص ٥.
- شعبان سعید محمد، ئه‌ز و هه‌ڤركی و پێلێت خه‌ما، (دهوک - چاپخانه کالج شریعت - ٢٠٠٠ میلادی)، ص ٥٩.
- منصور تاراجی، نخستین روزنامه‌نگار و عکاس ایرانی در ستاد پیشمرگان بارزانی، روزنامه اطلاعات، شماره ١٤٤٥٨، قسمت یازدهم، تهران، سه‌شنبه، ٢٥ تیر ١٣٥٣ هـ.ش، ص ٩.
- شکیب عقراوی، سنوات المحنة في كوردستان أهم الحوادث السیاسیة و العسكریة في كوردستان والعراق من ١٩٥٨ الی ١٩٨٠، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه مناره - ٢٠٠٧ میلادی)، ص ٢٥٩.
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٣ میلادی)، ص ١١٨.
- صدای پیشمرگ‌های کرد، روزنامه خاک و خون، شماره ٣٧، یکشنبه، ١٩ دی ماه ١٣٤٤ هـ.ش، ص ٤.
- عقد اجتماع موسع، اخبار کردستان، دستگاه نشر و رسانه دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان، شماره ٢٠، دسامبر، ١٩٧٣ میلادی، ص ٦.
- فرهاد عونی، كیف آلت الأوضاع الی استئناف القتال في كوردستان ربیع عام ١٩٧٤؟، مجله گولان العربي، مؤسسه گولان رسانه‌ای، شماره ٢٨، اربیل، ٢٥ سپتامبر ١٩٩٨ میلادی، ص ٤٠.
- کریم حبیب حاجی، مذكراتي في ثورتي أیلول و گولان المجیدتین، چاپ دوم، (دهوک - چاپخانه خانی - ٢٠١٦ میلادی)، ص ص ١٣١، ١٣٩.
- محمد ملا قادر، خه‌باتنامه تاریخ مختصر حزب و فرهنگ بارزانی نامی، چاپ دوم، (اربیل - مؤسسه چاپ و نشر آراس - ٢٠٠٧ میلادی)، ص ٢١.
- مسعود البارزاني، البارزاني والحركة التحرریة الكردیة، جلد سوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٢ میلادی)، ص ص ٢٥٣، ٢٥٨، ٣٣١.
- المناضل حمید برواري یغادر الی لندن للاستشفاء، روزنامه التآخي، شماره ٦٣٩، بغداد، چاپخانه دار الجاحظ، پنجشنبه، ١٤ ژانویه ١٩٧١ میلادی، ص ٤.
- محمد علی اسماعیل، خاطراتم هفتاد سال عمر و بیش از نیم قرن مبارزه، (بی‌جا - ٢٠١٩ میلادی)، ص ٣٦.
- وصفی حسن ردینی، مبارز دیرین حمید برواری برای مجله پیام ایلول سخن می‌گوید، مجله پیام ایلول، انجمن معلمان انقلاب بزرگ ایلول، شماره ١٢، اربیل، نوامبر - دسامبر ٢٠٠٩ میلادی، ص ص ٦١ - ٦٣.
- وصفی حسن ردینی، حماسه پیره‌مگرون - سورداش در سال ١٩٦٩، (اربیل - وزارت فرهنگ - اداره کل روزنامه‌نگاری و چاپ و نشر - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠٨ میلادی)، ص ص ١١، ١٩، ٨٤.
- وصفی حسن ردینی، مبارز دیرین عریف حمید برواری، مجله گولان، شماره ٦٠١، اربیل، چاپخانه وزارت آموزش و پرورش، ٣١ اوت ٢٠٠٦ میلادی، ص ١١.
- گزارش روز هفتم کنگره ١١، روزنامه برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ١٧٢٦، اربیل، دوشنبه، ٢٣ اوت ١٩٩٣ میلادی، ص ص ١، ٦.