شایان ذکر است که در حاشیه نشست سازمان اوپک در الجزایر، توافق‌نامه‌ای به نام توافق‌نامه الجزایر (٦ مارس ١٩٧٥) میان صدام حسین، معاون رئیس‌جمهور عراق و محمدرضا، شاه ایران علیه انقلاب ایلول منعقد شد، اما با وجود عفوهای عمومی پی‌درپی رژیم و تهدیدها و فشارهای رژیم شاه علیه انقلابیون با هدف بازگشت و دست کشیدن از رهبری مقاومت انقلاب، شمار زیادی از انقلابیون بازگشت به زیر سلطه آن حکومتی که علیه مردم خود بخشی از خاک و آب کشور را حراج کرده بود، نپذیرفتند و در آن اردوگاه ساکن شدند.
همان‌طور که در اصول حقوق بشردوستانه بین‌المللی آمده است، در هرگونه درگیری نظامی، همه طرف‌ها باید تنها مواضع نظامی را هدف قرار دهند و نباید مردم غیرنظامی، چه به صورت گروهی و چه به صورت فردی، هدف قرار گیرند. حمله به اردوگاه زیوه جنایت محسوب می‌شود، بر همین اساس حقوق بینالملل، رئیس مسعود بارزانی در پیامی به مناسبت ٣٥مین سالگرد این جنایت می‌گوید: «فاجعه زیوه یکی از صفحات سیاه دولت عراق است و هرگز فراموش نخواهد شد»، به این معنی که مسئولیت آن بر عهده عراق است، زیرا طبق حقوق بینالملل و تعریف جرم‌انگاری این اقدام، آنچه در حق اردوگاه زیوه انجام شده، دارای هر دو عنصر اصلی جرم‌انگاری است که در آن آمده است: اول، جنایت در حق کسانی صورت گرفته باشد که نقش و مشارکت مستقیمی در جنگ و جزئیات آن ندارند و نداشته‌اند. دوم، به بهانه جنگ انجام شده باشد، یعنی جنگ عامل و زمینه یا فرصت چنین جنایتی را فراهم کرده باشد. به عبارت دیگر، اگر جنایت برای تکمیل اهداف و مقاصد جنگ باشد.
در حقوق بشردوستانه بین‌المللی، کشتن، نسل‌کشی، انسانیت‌زدایی، پاکسازی قومی، آزمایش‌های غیراخلاقی بر روی انسان، مجازات بدون محاکمه، استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی، تروریسم دولتی، تروریسم تحت حمایت دولت، ربودن، ناپدیدسازی قهری، استفاده نظامی از کودکان، بازداشت غیرقانونی، برده‌داری، شکنجه، تجاوز، سرکوب سیاسی، تبعیض نژادی و نقض حقوق بشر، در صورتی که به صورت سازمان‌یافته و گسترده انجام شوند، جنایت علیه بشریت محسوب می‌شوند.
بنابراین طبق آن دسته‌بندی‌های بین‌المللی، بمباران اردوگاه زیوه که مخصوص پناهندگان بود و مردم غیرنظامی در آن ساکن بودند، جنایت بین‌المللی است، زیرا تمام ساکنان اردوگاه هم‌وطنان کردستان جنوبی بودند که از ترس دولت وقت عراق زادگاه خود را ترک کرده و در آن اردوگاه ساکن شده بودند، در عین حال عراق با جمهوری اسلامی ایران در حال جنگ بود، آنچه عراق علیه آن اردوگاه انجام داد برای تکمیل مقاصد و اهداف جنگ بود، و این جنایت است. در این‌باره خوشه‌وی علی کانی‌لنجی، به عنوان یک شهروند ساکن آن اردوگاه در گفتگو با وب‌سایت kdpinfo گفته است: «بین سال‌های ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ در طول آن سال‌ها جنگ ایران و عراق در جریان بود، ٩ بار زیوه هدف قرار گرفت و بمباران شد، این در حالی بود که طبق منشور سازمان ملل متحد، ما پناهنده سیاسی در ایران بودیم، باید زندگی و کرامت ما حفظ می‌شد، اما به دور از هرگونه ارزش انسانی و قانون و مقررات بین‌المللی، رژیم عراق دستش به خون زنان و کودکان پناهنده آلوده شد".
همچنین درباره بزرگی جنایت و آثار روانی و جسمی آن جنایت بر مجروحان و خانواده‌های شهدا گفته است: «در این بمباران هوایی حدود ١٥٠ پناهنده شهید و حدود ٤٠٠ پناهنده نیز مجروح شدند، در میان شهدا کسانی بودند که حتی قطعات بدنشان پیدا نشد، کسانی هم که مجروح هستند برخی از آن‌ها هنوز به دلیل شدت جراحات در رنج هستند».
رئیس مسعود بارزانی که پس از جنایت بلافاصله به اردوگاه رسید و با شهروندان داغدیده دیدار کرد و با چشمان خود ابعاد جنایت را دید، در یک تجمع مردمی درباره جنایات دولت وقت عراق علیه ملت کرد گفت: «سال ١٩٨٥ که زیوه بمباران شد، جنایتی چنان غیرقابل تصور بود، من بلافاصله به آنجا رسیدم، باور کنید در زندگی‌ام روزی بر من نگذشته که آن صحنه‌ها پیش چشمانم نیاید، کودک بی‌سر، کودکی که دو نیم شده بود، زن و چیزهایی دیدم که وصف‌ناپذیر است. من در آن زمان شیرزنی را دیدم، کیسه‌ای از تکه‌های گوشت چهار پسرش را زمین گذاشت و آمد مرا در آغوش گرفت و گفت: من نمی‌خواهم اشکت را ببینم، دو پسرم مانده‌اند، آن‌ها هم قربانی کردستان باشند».
فهیمه رمضان که در زمان جنایت هشت ساله بود، علاوه بر اینکه به دلیل معلولیت، مادر و برادری را نیز در بمباران از دست داده است. همچنین گولیشان خالدی که او نیز مجروح بمباران است، حسن صوفی که به دلیل بمباران پایی را از دست داده است، عایشه سوراکانی که در آن بمباران همسرش شهید شده و پسری نیز معلول شده است، تا به امروز از دردهای جسمی و روانی خود رنج می‌برند و حادثه در ذهنشان زنده است.
در عین حال، هر کس ناله مجروحان و پیکرهای تکه‌تکه شده و سوخته شهدای زیوه را می‌دید، به خوبی درندگی رژیم وقت عراق و مظلومیت ملت کردستان برایش آشکار می‌شد، اما ایستادگی و قهرمانی پناهندگان زیوه و مادر آمنه و صدها نمونه دیگر از ملت کرد، پیامی روشن است برای همه که دشمن هر چقدر هم سنگدل و مسلح باشد نمی‌تواند مانع اراده آزادی‌خواهی ملت کرد شود، آنجا که گفت: «اگر دشمن ما را تکه‌تکه هم بکند، هرگز تسلیم نمی‌شویم، چون در فرهنگ مبارزات کردستان کرنش وجود ندارد».
با وجود اینکه حمله هوایی به اردوگاه زیوه توسط حکومت وقت عراق، طبق قوانین جاری بین‌المللی جنایت علیه بشریت است و پس از پروسه آزادی عراق و تشکیل دادگاه عالی جنایات، تمام اسناد و مدارک بمباران این جنایت توسط حکومت اقلیم کردستان به دادگاه مذکور تحویل داده شد، اما تا به امروز بی‌نتیجه مانده است.
منابع:- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان
- سرکوت جلیل، رویدادهای خورماتو در سایه حقوق جنایی بین‌المللی، پژوهش.
- 33 3- سال بر بمباران اردوگاه زیوه توسط... | روداو.نت (rudaw.net)
- جنایات علیه بشریت - ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد (wikipedia.org)