Mihemed Ziyad Heme Mehmûd, ku bi navê Kaka Ziyad Koye jî tê naskirin, di sala 1931ê de piştgirî da Şoreşa Yekem a Barzan. Wî di navbera salên 1943 û 1945an de piştgirî da Şoreşa Duyemîn a Barzan. Di sala 1946an de, di yekem kongreya Partiya Dêmokrata Kurd (PDK) de bû cîgirê duyem ê serokê partiyê. Di 9ê hezîrana 1963an de, tevlî refên Hêzên Pêşmerge bû.

Jînenîgarî

Mihemed Ziyad Heme Mehmûd, ku bi navê Kaka Ziyad Koye jî tê naskirin, di sala 1914an de li Koye, parêzgeha Hewlêrê, di nava malbateke Xefûrî de ji dayik bûye. Zimanên Kurdî, Erebî û Îngilîzî ji aliyê Zekî Ehmed Henarey ve jê re hatine hînkirin. Wî keçên xwe şandin dibistanê, ku di wê demê de ev tiştekî neasayî bû. Piştî têkçûna Şoreşa Îlonê di sala 1975an de, ew sirgûnî Îranê bû. Di sala 1976an de, ew vegeriya Başûrê Kurdistanê û ji aliyê desthilatdarên Partiya Sosyalîst a Erebî ya Beis ve bo Bexda hat dûrxistin. Di sala 1983an de, wî alîkariya malbata Barzanî ya li Bexdayê kir, ku mêrên wan winda bûn. Di sala 1990î de, ew vegeriya Koye. Di sala 1991ê de, di dema şoreşê de çû Komara Îslamî ya Îranê. Ew di 12ê nîsana 1991ê de li Neqede, Rojhilatê Kurdistanê, koça dawî kir û di 25ê tebaxa 1991ê de li goristana Kakon a li Koye hat veşartin. Ew bi zimanên Kurdî, Erebî, Farisî û Îngilîzî baş dizanibû.

Dîroka Têkoşîna Mihemed

Wî di sala 1931ê de piştgirî da şoreşa yekem a Barzan. Wî pola pêncem a dibistana seretayî qedand. Di sala 1933an de, ew yek ji damezrînerên Komeleya Ciwanan a li Koye bû, ku wekî Komeleya Manwaran dihat naskirin. Di sala 1939an de, tevlî refên Partiya Hiwa ya Kurdî bû. Di nîvê nîsana 1941ê de, di dema dijberiya Serokwezîrê Îraqê Reşîd Elî Geylanî li hember desthilatdarên Brîtanî de, ew endamê şandeya Kurdî ya ji Hewlêr û Kerkûkê bû ku çûn Bexdayê da ku serdana Reşîd Elî Geylanî bikin û wî axaftinek kir. Di sala 1943an de, ji aliyê dengdêrên Koye ve wekî endamê Parlêmana Îraqê hat hilbijartin. Wî di navbera salên 1943 û 1945an de piştgirî da Şoreşa Duyemîn a Barzan. Ew endam û piştgirê Komeleya Jiyanewey Kurd bû. Di sala 1943an de, wî piştgirî da Klûba Serkeftina Kurdî ya li Bexdayê. Di sala 1945an de, tevlî Partiya Rizgariya Kurd bû. Di sala 1945an de, wî alîkariya darayî da Partiya Komunîst a li Kurdistana Îraqê (Partiya Şoreşger) da ku weşanên xwe çap bikin.

Di 16ê kanûna pêşîn a 1945an de, bi tohmeta piştgirîkirina Şoreşa Duyemîn a Barzan (1943-1945) bo bajarokê Şeqlawe yê parêzgeha Hewlêrê hat dûrxistin. Ew salekê di bin çavdêriya polîsan de ma. Di sala 1945an de, wî name kom kirin da ku alîkariya Komeleya Jiyanewey Kurd (ZK) ya li bajarokê Koye bike û alîkariya darayî pêşkêşî wan kir. Di sala 1945an de, wî alîkariya darayî da Komara Dêmokratîk a Kurdistanê. Di sala 1946an de, wî li Bexdayê xaniyek kirî, ku wekî xwendingeheke belaş ji bo xwendekarên Kurd dihat bikaranîn. Di sala 1946an de, bû cîgirê duyem ê serokê PDKê. Di sala 1946an de, Kurdên ji başûr ku di Komara Dêmokratîk a Kurdistanê de xizmet kiribûn û vedigeriyan malên xwe, ji aliyê wî ve hatin hewandin û şandin cihên xwe.

Di sala 1947an de, wî hewariya gelek kadroyên PDKê kir ku ji zordariya desthilatdarên Îranê reviyabûn, bi taybetî Sadiq Heyderî. Ew di sala 1947an de bo parlêmana Îraqê hat hilbijartin û di eniya opozîsyonê ya parlêmanê de çalak bû û bi berdewamî piştgirî da girtî û sirgûnên Barzanî. Di sala 1948an de, di bin dirûşma “azadî ji bo girtiyên Barzanî” de, ew beşdarî xwepêşandana li Bexdayê ya li dijî îmzekirina Peymana Portsmouthê ya di navbera Keyaniya Yekbûyî û Keyaniya Îraqê de bû. Di sala 1950î de, wî serokatiya Konferansa Koye kir û serkirdayetiyeke nû ji bo birêvebirina Partiya Dêmokrata Kurd hilbijart, bi vî awayî wî erkên partiyê û karên rêzê yên ku di yekem kongreya Partiya Dêmokrata Kurd de jê re hatibûn dayîn, bi cih anîn.

Heta sala 1951ê, dema ku Cihûyên Koye ji aliyê hikûmeta Îraqê ve bi zorê bo Komara Îsraîlê hatin dersînorkirin, ew wekî piştgirê Cihûyan dihat naskirin. Ew endamê Tevgera Aştiyê ya Îraqê bû. Di sala 1953an de ji aliyê desthilatdarên Îraqê ve bi kurtî hat girtin. Di sala 1955an de, wî alîkariya Partiya Komunîst a Îraqê kir da ku şandeyekî Kurd bişîne Kongreya Cîhanî ya Xwendekar û Ciwanan a li Varşovayê. Di destpêka 1959an de, ew endamê Komîsyona Eniya Niştimanî ya li Koye, Hewlêr bû da ku pirsgirêkên di navbera PDKê û Partiya Komunîst a Îraqê ya li Koye de çareser bike. Di sala 1957an de, wî lêçûna rêwîtiya Celal Hisamuddîn Nûreddîn (1933-2017) ku bi navê Celal Talebanî jî tê naskirin, bo Moskowê da da ku bi Serok Mistefa Barzanî (1903-1979) re hevdîtin bike. Di 26ê tîrmeha 1958an de, wî li bajarokê Koye bi çend kesayetiyan re hevdîtin kir da ku biçin Bexdayê û ji bo daxwazên neteweya Kurd amadekarî bikin. Di 27ê tîrmeha 1958an de, wî bi şandeyeke Kurdan serdana Wezareta Berevaniyê ya Îraqê ya li Bexdayê kir da ku pîrozbahiyê li Ebdulkerîm Qasim (1914-1963) li ser hilweşandina monarşiyê bikin. 

Di sala 1959an de, çaremîn Kongreya Partî li mala wî ya li Bexdayê hat lidarxistin. Di 2ê hezîrana 1959an de, piraniya erd û milkên wî bi îmzeya lîwayê rûkn Ebdulkerîm Qasim, serokê Komîsyona Bilind a Çaksaziya Çandinî, hatin desteserkirin. Di 22ê kanûna pêşîn a 1960î de, ew wekî endamê encûmena ofîsa monopolê ya titûnê hat tayînkirin. Di sala 1960î de, ew delegeyê pêncemîn Kongreya Partî bû. Di 16ê îlona 1961ê de, ew li Hewlêr û Bexdayê hat girtin û birin girtîgehên Kûtê û mala wî hat rûxandin. Ew di sala 1963an de piştî hilweşîna rejîma Ebdulkerîm Qasim hat berdan. Di 9ê hezîrana 1963an de, ew tevlî refên Hêzên Pêşmerge bû. Di sala 1963an de, ew delegeyê Yekemîn Kongreya Gel (Kongreya Koyeyê) bû. Di sala 1963an de, wî di dema Yekemîn Kongreya Gel (Kongreya Koyeyê) de mazûvaniya Serok Mistefa Barzanî kir. Di nîvê sala 1963an de, mala wî ji aliyê hêzên Parastina Neteweyî ya Partiya Erebî ya Beisî ve hat şewitandin. Di sala 1964an de, wî hewl da ku di navbera baskê serokatiyê û baskê polîtburoyê de aştiyê pêk bîne. Di sala 1964an de, ew beşdarî Duyemîn Kongreya Gel (Kongreya Qeladizê) bû. Di sala 1964an de, ew bû endamê Encûmena Serokatiya Şoreşgerî li Kurdistana Îraqê. Di sala 1965an de, wî di dayîna efûyê ji bo penaberên ji Hemedanê ji aliyê Serok Mistefa Barzanî ve roleke mezin lîst. Di sala 1966an de, ew delegeyê Kongreya Heftem a Partî li gundê Gelala yê parêzgeha Hewlêrê bû. Di sala 1980yî de, ew delegeyê Kongreya Heştêm a Partî li gundê Nawperdanê yê parêzgeha Hewlêrê bû.

Çavkanî:

  1. محمود شیخ سین حسو الریكاني، شنگال (سنجار) في العهد الملكي 1921 ـ 1958، (أربیل ـ الأكادیمیة الكوردیة ـ مطبعة الحاج هاشم ـ 2012م)، ص 117.

  2. ئه‌حمه‌د باوه‌ڕ، كۆمه‌ڵێ یانه‌ی سه‌ركه‌وتن، (كوردستان ـ شاره‌وانی كه‌لار ـ چاپخانه‌ی ئۆفسێتی تیشك ـ 2004ز)، ل 133.

  3. ئاماده‌كردنی : سدیق ساڵح، عه‌بدوڵڵای سۆفی كه‌ریمی سه‌ڕاجی، سه‌ربازێكی ون له‌ تاكه‌ كۆماره‌كه‌ی كوردستاندا، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی به‌درخان ـ 2003ز)، ل ل 140 ـ 141.

  4. هۆشیار نوری له‌ك، ناودارانی كورد له‌ دێڕێكدا، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی چوارچرا ـ 2010ز)، ل 13.

  5. اسماعیل شوكر ره‌سول، كه‌ركوك لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌ له‌ رووی رامیاری و بیری 1939 ـ 1945، (هه‌ولێر ـ 2007ز)، ل 73.

  6. فاضل رسول، كردستان والسیاسة السوفیتیة في الشرق الأوسط، ترجمة غسان نعمان، (السلیمانیة ـ مكتب الفكر والوعي في الأتحاد الوطني الكردستاني ـ مطبعة‌ مؤسسة حمدي للطباعة والنشر ـ 2008م)، ص 241.

  7. ئاماده‌كردن : پێشڕه‌و ئه‌حمه‌د، له‌ یادی كاكه‌زیادی كۆیه‌دا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2425، ساڵی ده‌هه‌م، سلێمانی، پێنجشه‌مه‌‌، 12 نیسانی 2001ز، ل 10.

  8. ده‌قی وتار مام جه‌لال له‌ مه‌راسیمی یادی 10 ساڵی شه‌هید سه‌ركرده‌ عومه‌ر ده‌بابه‌دا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2671، ساڵی یانزه‌هه‌م، سلێمانی، چوارشه‌مه‌، 30 كانونی دووه‌می 2002ز، ل 3.

  9. رێبواری رێگای ته‌بایی گه‌ل ریزه‌كانی گه‌ل، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2670، ساڵی یانزه‌هه‌م، سلێمانی، سێشه‌مه‌، 21 كانونی دووه‌می 2002ز، ل 6.

  10. دیمانه‌ : ڕازاو ڕه‌زبه‌ر، دووره‌ په‌رێزی دكتۆر پیرۆز، گۆڤاری شاووشكا، سه‌نته‌ری شاووشكا بۆ چالاكی ڕۆشنبیری، ژماره‌ 11، هه‌ولێر، پایزی 2004ز، ل 19.

  11. ئه‌حمه‌د بانیخێڵانی، بیره‌وه‌رییه‌كانم، (ئستكهوڵم ـ 1997ز)، ل ل 178، 217، 399.

  12. كریس كوچرا، جنبش ملی كرد، ترجمه‌ی ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه‌ انتشارات نگاه ـ 1377ھ . ش)، ص 238.

  13. مه‌هدی محه‌مه‌د قادر، پێشهاته‌ سیاسییه‌كانی كوردستانی عێراق 1945 ـ 1958، (سلێمانی ـ سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیجیی كوردستان ـ 2005ز)، ل ل 93، 119 ـ 121، 123، 128.

  14. شوان محه‌مه‌دئه‌مین ته‌ها خۆشناو، هه‌ولێر له‌ نێوان ساڵانی 1963 ـ 1970 لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌ له‌ بارودۆخی سیاسی، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین ـ 2016ز)، ل ل 36، 76.

  15. عه‌بدوڕە‌حمان شه‌ڕەفكه‌ندی، چێشتی مجێور، (پاریس ـ 1997ز)، ل 444.

  16. دیڤید مكدول، تاریخ الأكراد الحدیث، (بیروت ـ دار الفارابي ـ 2004م)، ص 449.

  17. جه‌مال نه‌به‌ز، بیره‌وه‌ریینامه‌ی ئه‌و رۆژانه‌ی جاره‌كی دیی ناگه‌ڕێنه‌وه‌، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی شڤان ـ 2017ز)، ل 215.

  18. قرار صادر من الهیئة العلیا للاصلاح الزراعي بأسماء من تقرر خضوعهم للقانون، جریدة الوقائع العراقیة، العدد 182، السنة الاولی، وزارة الأرشاد في العراق، بغداد، مطبعة الحكومة، الأثنین، 8 حزیران 1959م، ص 4.

  19. جه‌مال بابان، سلێمانی شاره‌ گه‌شاوه‌كه‌م، به‌رگی سێیه‌م، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس ـ چاپخانه‌ی ئاراس ـ 2012ز)، ل 323.

  20. بن بوزید أسماء، مصطفی البارزاني ودوره‌ في النضال الكردي 1943 ـ 1975، الجمهوریة الجزائریة الدیمقراطیة الشعبیة، وزارة التعلیم العالي والبحث العلمي، جامعة محمد بوضیاف المسیلة، كلیة العلوم الأنسانیة والاجتماعیة، قسم التاریخ، 2019م، ص 38.

  21. فرهاد عوني، انطباعات عن احتفاء ابناء كویسنجق بزیارة البارزاني الخالد لمدینتهم، الحلقة 10، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد 18، أربیل، مطبعة وزارة الثقافة، 25 تشرین الثاني 1997م، ص 41.

  22. حوسێنی حاجی قادر، كاكه‌ زیادی حه‌مه‌غای گه‌وره‌ی كۆیه‌ بیره‌وه‌ریه‌ك، گۆڤاری كه‌كۆن، ژماره‌ 21، ئایاری 2012ز، ل ل 10 ـ 11.

  23. فرهاد عوني، انطباعات عن احتفاء ابناء كویسنجق بزیارة البارزاني الخالد لمدینتهم، الحلقة 10، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد 18، أربیل، مطبعة وزارة الثقافة، 25 تشرین الثاني 1997م، ص 41.

  24. تۆفیقی مه‌لا سدیق، بیره‌وه‌ریه‌كانی ڕۆژانی حیزبایه‌تی و پێشمه‌رگایه‌تی و دوور خرانه‌وه‌م، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی شه‌هاب ـ 1996ز)، ل ل 60، 88.

  25. ئه‌حمه‌د دڵزار، بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم، به‌شی سێیه‌م، (ستۆكهوڵم ـ 1994ز)، ل 12.

  26. ئه‌حمه‌د دڵزار، بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم، (هه‌ولێر ـ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری و لاوان ـ چاپخانه‌ی شه‌هاب ـ 2019ز)، ل 190.

  27. ب. هه‌وراز، كورته‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك له‌مه‌ڕ دامه‌زراندن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حزبی شۆڕش و ڕزگاری له‌ كوردستانی باشوور، (بێ شوێن ـ ئایاری 1993ز)، ل 27.

  28. به‌رزان ئه‌حمه‌د كورده‌، كورته‌ مێژووی جووله‌كه‌كانی كوردستان، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی كارۆ ـ 2019ز)، ل 190.

  29. به‌كر عه‌بدولكه‌ریم حه‌وێزی، گه‌شتێك به‌ كۆماری مه‌هابادا بیره‌وه‌ریه‌كانم له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا 1944 ـ 1947، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس ـ 2001ز)، ل ل 9 ـ 10.

  30. جمال بابان، أعلام الكرد، الجزء الأول، الطبعة الثانیة، (أربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر ـ 2012م)، ص ص 500 ـ 501.

  31. جمال فتح الله‌ طیب، هێرشی حه‌ره‌سی قه‌ومی بۆ شاری كۆیه‌ و ده‌وروبه‌ری له‌ ساڵی 1963دا، گۆڤاری كه‌كۆن، ژماره‌ 39، سلێمانی، چاپخانه‌ی ماردین، تشرینی دووه‌می 2015ز، ل ل 17، 19.

  32. Hebîb Mihemed Kerîm, Dîroka Partiya Dêmokrata Kurd - Iraq (di qonaxên sereke de) 1946 - 1993, (Duhok - Çapxaneya Xebat - 1998z), rûpel 34 - 35, 42. 

  33. Ferhad Ewnî, 36 name û çend kesayetiyên dîwana min, (Hewlêr - Çapxaneya Zanîngeha Selaheddîn - 2019z), rûpel 54 - 59.

  34. Rojîn Çelebî Munîr, Zaxo 14ê Tîrmeha 1958 - 6ê Adara 1975, (bê cih - Navenda Zaxo ji bo Vekolînên Kurdî - 2018z), rûpel 75.

  35. Mihemed Sehl Teqûş, Dîroka Kurdan 637 - 2015, (Beyrût - Dar el-Nefaîs ji bo Çap û Weşan û Belavkirinê - 2015z), rûpel 301.

  36. Hemeyê Ferec Helebceyî, Ji Şinrwê bo Stokholmê, çapa sêyem, (Silêmanî - Çapxaneya Karo - 2015z), rûpel 153.

  37. Dewîd Mek Dawil, Dîroka nûjen a Kurd, wergera Îbrahîm Yûnisî, çapa çarem, (Tehran - Weşanxaneya Panîz - Çapxaneya Dalaho - 1393 h.ş), rûpel 461.

  38. Rehber Seyîd Birahîm, Pirşengên Kekon, (Hewlêr - Çapxaneya Şehab - 2014z), rûpel 32 - 35.

  39. Seyîd Elî Mûcanî, Solmaz Sidqî, Ela Ne'metî ..., Ferhenga mêr û malbatên nûjen ên Iraqê, (Tehran - Weşanxaneya Îzam - 1392 h.ş), rûpel 1145.

  40. Şeban Elî Şeban, Hinek zanyariyên siyasî û dîrokî, çapa sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013z), rûpel 102.

  41. Ebdulrezaq Mutleq el-Fehed, Partiyên siyasî li Iraqê û rola wan di tevgera neteweyî û qewmî de 1934 - 1958, (Beyrût - Şirketa Matbû'at ji bo Belavkirin û Weşanê - 2011z), rûpel 249.

  42. Ereb û Kurd berjewendî, tirs û hevparî, Se'd Beşîr Îskender, Sabît û guherbar di helwesta qewmî ya Kurdî de li hember desthilata Erebî li Bexdayê di dema serdema şahî de 1921 - 1958, (Beyrût - Navenda Erebî ji bo Lêkolîn û Lêkolîna Siyasetan - 2019z), rûpel 97.

  43. Ebdulxaliq Me'rûf, Koye ... navdarên wê, (Hewlêr - Çapxaneya Minare - 2014z), rûpel 72 - 76.

  44. Osman Mistefa Xoşnaw, Ligel rojgarê de pelweşiyayî, (Hewlêr - Komeleya Çapemeniyê ya Şehab - 2007z), rûpel 73.

  45. Fatih Resûl, Çend rûpel ji dîroka xebata gelê me yê Kurd, berga yekem, (Swêd - Çapxaneya Helebce - 1979z), rûpel 407 - 409.

  46. Kerîm Şarezayî, Têkoşerê Kurd Kake Ziyad Axa Xefûrî 1914 - 1991, Rojnameya Xebat, zimanê Partiya Dêmokrata Kurd - Yekgirtû, hejmar 893. În, 25ê Îlona 1998z, rûpel 13. 

  47. Kerîm Şarezayî, "Di bîranîna nîştimanperweran de: Kake Ziyad Axayê Kurdperwerê aştiyane", Rojnameya Brayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurd - Yekgirtû, hejmar 2081, duşem, 7ê Mijdara 1994z, rûpel 6.

  48. Kerîm Şarezayî, Kake Ziyad ji karwanê xebata Kurdayetiyê ve, Rojnameya Brayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurd - Yekgirtû, hejmar 2310, Hewlêr, yekşem, 13ê Nîsana 1997z, rûpel 6.

  49. Kerîm Şarezayî, Kake Ziyad Axayê Xefûrî, Rojnameya Brayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurd, hejmar 3355, Hewlêr, pêncşem, 12ê Nîsana 2001z, rûpel 7.

  50. Mihemed Amir Dêrşewî, Avahiya dînî - siyasî li Kurdistanê, (Hewlêr - Çapxaneya Hêvî - 2016z), rûpel 245, 317.

  51. Fermana Komarî hejmar 739, Rojnameya Weqayî'a Iraqê, Wezareta Rêberiyê li Iraqê, hejmar 467, sala sêyem, Bexda, duşem, 9ê Çileya 1961z, rûpel 4.

  52. Mesûd Barzanî, Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurd, berga yekem, çapa duyem, (Beyrût - Kawa ji bo Çanda Kurdî - 1997z), rûpel 216 - 217.

  53. Mewlûd Jakaw, Kake Ziyadê Heme Axa, Kovara Kekon, hejmar 55, Silêmanî, Çapxaneya Bînayî, Çiriya Pêşîn a 2018z, rûpel 40.