ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
Loading
پاڵەوانێتی شۆڕشگێڕانی بارزان بەرامبەر بە سوپای دوو دەوڵەتی عێراق و ئینگلیز لە نێوان ساڵانی 1930 – 1932، بابەتەکانی بریتین لە گۆڕەپانی شەڕی (زێت) و سەرکەوتنی هێزەکانی شۆڕشی بارزان و خستنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگی بەریتانی لە ناوچەی شیروان و کۆچکردنی بارزانییەکان بۆ سنووری تورکیا، یەکێکە لە گرنگترین بابەتەکانی ئەم فیلمە دۆکیۆمێنتارییە.
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شاندەری بەشی چوارەم و کۆتایی هاوسەنگەری بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت
کۆمەڵکوژی بارزانییەکان کۆمەڵگەی زۆرەملێی دیانا
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شاندەری بەشی یەکەم هاوسەنگەری بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شاندەری بەشی سێیەم هاوسەنگەری بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت
لەو بەشەی زنجیرە دۆکیۆمێنتارییەی شۆڕشەکانی بارزاندا، بە کورتی باسی پەیوەندییە سیاسییەکانی شۆڕش دەکرێت، لە گرنگترین بابەتەکانی بریتین لە: دانوستانەکانی ساڵی 1944 لە نێوان حکومەت و سەرکردایەتی شۆڕش، ڕێککەوتنی هەردوو لا و پێکهێنانی کمیسیۆنی پەیوەندییەکان، کاریگەری و چالاکییەکانی حیزبی هیوا، پەیوەندییەکانی شۆڕش لەگەڵ کۆمەڵەی (ژ.ک) و نوێنەرانی یەکێتی سۆڤیەت لە ڕۆژهەڵات، پێکهێنانی کمیسیۆنی ئازادی و سەردانەکانی سەرۆک مستەفا بارزانی فەرماندەی شۆڕش بۆ ناوچە کوردییەکان بە مەبەستی بەدەستهێنانی پشتیوانی هۆزەکان بۆ شۆڕش.
کۆمەڵکوژی بارزانییەکان دۆزینەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و گەڕاندنەوەی ڕوفاتی قوربانیان
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شاندەری بەشی دووەم هاوسەنگەری بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت
شەڕی دۆڵا فەزی بە گرنگترین شەڕی شۆڕشی یەکەمی بارزان دادەنرێت، کە لە 3ی نیسانی 1932 لە نێوان هێزەکانی بارزان و هێزەکانی حکومەتی عێراق لە لایەن مێرگەسۆرەوە ڕوویدا. بە شکستی هێزەکانی حکومەت و سەرکەوتنی هێزەکانی بارزان کۆتایی هات.
لەو زنجیرە فیلمە دۆکیۆمێنتارییەدا، بە کورتی باسی ڕووداوەکانی دوای گەڕانەوەی مستەفا بارزانی لە ساڵی 1942 لە شاری سلێمانییەوە بۆ ناوچەی بارزان و هەوڵەکان بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ حکومەت و دەستپێکردنی شۆڕشی دووەمی بارزان دەکرێت. لە گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەشەی زنجیرە فیلمە دۆکیۆمێنتارییەکانی شۆڕشەکانی بارزان: ئامادەکاری و گەڕانەوەی سەرۆک مستەفا بارزانی لە شاری سلێمانییەوە بۆ ڕوژهەلاتی کوردستان و پاشان بۆ ناوچەی بارزان. هەوڵەکانی مستەفا بارزانی بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ حکومەت. سەردانی مستەفا بارزانی بۆ ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و پەیوەندیکردن بە ڕێکخراوە سیاسییەکان لە بەشەکانی تری کوردستان. ئامادەکارییەکانی حکومەت بۆ داگیرکردنی ناوچەی بارزان. دەستپێکردنی شەڕ و دەستبەسەرداگرتنی بنکەکانی پۆلیسی حکومەت. گەمارۆدانی سەربازگەی مێرگەسۆر. شەڕی بەناوبانگی مزنی.
کۆنگرەی ساڵیادی (60) ساڵەی شۆڕشی ئەیلوول لە دهۆک – ٢٠٢١
لەو بەشەی زنجیرە دۆکیۆمێنتارییەی شۆڕشەکانی بارزاندا. و ڕووداوەکانی ساڵی 1945 پێش هەڵگیرسانی شەڕ، پاشان ئامادەکارییەکانی هەردوو لا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی یەکتر دوای شکستی دانوستانەکانی نێوان شۆڕش و حکومەت و کاریگەری دەوڵەتی بەریتانیا لەسەر شکستی دانوستانەکان ڕوون دەکرێتەوە.
ئەنفالی بارزانییەکان - کۆمەڵگەی زۆرەملێی حەریر
لە ١٠ی ئابی ١٩٨٣
ئەم بەشە پێکدێت لە زنجیرە فیلمێکی دۆکیۆمێنتاری دەربارەی ئازایەتی و قارەمانێتی بارزان، بابەتەکانی، کۆتاییهاتنی شۆڕشی یەکەمی بارزان و کۆچپێکردنی سەرکردەکانی شۆڕش بۆ تورکیا، و گەڕانەوەیان بۆ عێراق و پێشێلکردنی بەڵێنەکانی دەسەڵاتدارانی عێراق بەرامبەریان، و گواستنەوەیان بۆ شارەکانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق و پاشان بۆ شاری سلێمانی، و لە کۆتاییدا ساڵانی نیشتەجێبوونیان لە شاری سلێمانی و هەوڵەکانی سەرۆک مستەفا بارزانی بۆ ڕێکخستنەوە و بەرەو ڕوژهەلاتی کوردستان. بە کورتی ڕوون دەکرێتەوە.
پرۆسەی ئەنفالی بارزانییەکان - کۆمەڵگەی زۆرەملێی قوشتەپە
شەڕی خواکورک - شۆڕشی گوڵان ١٩٨٨
لەو بەشەی زنجیرە دۆکیۆمێنتارییەی شۆڕشەکانی بارزاندا، ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٥ دوای شکستی دانوستانەکان و هەڵگیرسانی شەڕ و نەکستی شۆڕشی دووەمی بارزان تاوتوێ دەکرێت، لە گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەشە: شەڕی بادلیان، شەڕی نەهێ، شەڕی مەیدانی مۆریک، خیانەتی سەرۆک هۆزەکان و شەڕی بێرس، نەکستی شۆڕش و کشانەوەی شۆڕشگێڕان لەگەڵ هەزاران خێزانی بارزانی بۆ خاکی ئێران و ڕوژهەلاتی کوردستان
لەناوبردنی بارزانییەکان - کۆمەڵگەی زۆرەملێی قوشتەپە
شەڕی دۆڵاوەژێ - یەکەم شۆڕشی بەرزان
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شانەدەرى - بەشی سێیەم
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شانەدەرى - بەشی دووەم
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شانەدەرى هاوسەنگەری بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت - بەشی یەکەم
چاوپێکەوتن لەگەڵ کازم شانەدەرى - بەشی کۆتایی
لەناوبردنی بارزانییەکان - کۆمەڵگەی زۆرەملێی بەحەرکە
کۆنفرانسی ٦٠ ساڵەی شۆڕشی ئەیلوول
دۆزینەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و گەڕاندنەوەی ڕوفاتی قوربانیان
لەو زنجیرە بەڵگەفیلمەدا، ڕووداوەکانی دوای گەڕانەوەی مستەفا بارزانی لە ساڵی ١٩٤٣ لە سلێمانییەوە بۆ دەڤەری بارزان، هەوڵەکانی ڕێککەوتن لەگەڵ حکوومەت و دەستپێکردنی شۆڕشی دووەمی بارزان بە کورتی دەگێڕدرێتەوە. گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەشە لە زنجیرە بەڵگەفیلمی شۆڕشەکانی بارزان: ئامادەکاری و گەڕانەوەی مستەفا بارزانی لە سلێمانییەوە بۆ ڕوژهەلاتی کوردستان و پاشان بۆ دەڤەری بارزان. هەوڵەکانی مستەفا بارزانی بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ حکوومەت. سەردانی مستەفا بارزانی بۆ ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و پەیوەندیکردن بە ڕێکخراوە سیاسییەکانی بەشەکانی تری کوردستان. ئامادەکارییەکانی حکوومەت بۆ هێرشکردنە سەر بارزان. دەستپێکردنی شەڕ و گرتنی بنکەکانی پۆلیسی حکوومەت. دەورپێچکردنی بنکەی سەربازیی مێرگەسۆر. شەڕی بەناوبانگی مەزنێ.
گرتنی بنکەی تاپۆری سوتکێ ساڵی چالاکییەکە: گوڵانی 1987 شوێنی چالاکییەکە: گوندی کشیشەی دەڤەری بارواری باڵا هێزی بەشدار: کۆمیتەی ناوچەی ئامێدی زیانەکانی دوژمن: دەستبەسەرداگرتنی سێ بارەگای تاپۆرە داگیرکەرەکان، تاپۆری 111ی جاشەکان و ڕاباکانی دەوروبەر. دەستکەوتەکانی هێزی پێشمەرگە: دەستبەسەرداگرتنی 43 سەرباز و جاش، تەقەمەنی، ژمارەیەک چەکی جۆراوجۆر، کەرستەیەک، زرێپۆشێک و ئۆتۆمبێلێکی سەربازی.
لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٨٨دا پێشمەرگە قارەمانەکان لە خواکورک داستانێکی مێژووییان تۆمار کرد. لەو داستانەدا دوژمن چەندین چەکی قورس و قەدەغەکراوی بەکار هێنا ئەو هێزانەی بەشدارییان لەم داستانەدا کردووە ئەمانە بوون: هێزەکانی لقی ٢، لقی ٣، لقی ٤، هێزی بارزان، هێزی پەنابەران، هێزی حەمرین، هێزی پاراستنی نەتەوەیی و هێزەکانی پارتی کۆمۆنیست لەو شەڕەدا هێزەکانی دوژمن گورزی قورسیان بەرکەوت و ٦٣ پێشمەرگە بریندار بوون و ٢٨ پێشمەرگەش شەهید بوون.
مەیدانی چالاکییەکە: ڕێگای گشتیی نێوان بێگۆڤا - بامەڕنێ ساڵی چالاکییەکە: ١٩٨٦ هێزە بەشداربووەکان: کۆمیتەی ناوچەی ئامێدی و هێزێکی پارتی کۆمۆنیستی عێراق زیانەکانی سوپای داگیرکەر: بە دیلگرتنی چوار سەرباز و تێکشکاندنی ئامێرێکی سەربازی دەستکەوت: ئامێرێکی ڕەجال، ٢٤ ساجۆر، ١٠ کڵاشینکۆف و یەک ئاڕ بی جی
ناوچە: ڕێگای گشتی دهۆک-ئامێدی- ساڵی چالاکییەکان: 1987 هێزە بەشداربووەکان: ناوچەی شێخان، هێزێکی پارتی کۆمۆنیستی عێراق، چەند هێزێکی تر لە ناوچەکانی دهۆک و شێخان و هێزێکی بەرگری نیشتمانی. زیانەکانی سوپای داگیرکەر: گرتنی سێزدە بارەگای سەربازیی فڕۆکەخانەی بامەڕنێ ناوەندی تاپۆری سنوور و تاپۆری 140 و کوشتن و بریندارکردنی 158 سەرباز و زیاتر لە 215 چەکی جۆراوجۆر و 20,000 گوللە.
لەو بەشەدا لە زنجیرە بەڵگەفیلمەکانی شۆڕشەکانی بارزان، بە کورتی باسی پەیوەندییە سیاسییەکانی شۆڕش دەکرێت، لە گرنگترین بابەتەکاندا: دانوستاندنەکانی حکوومەت لە ساڵی ١٩٤٤ لەگەڵ سەرکردایەتیی شۆڕش، ڕێککەوتنی نێوان هەردوو لا و پێکهێنانی کۆمیتەیەکی پەیوەندییەکان، کاریگەری و چالاکییەکانی پارتی هیوا، پەیوەندیی شۆڕش بە (ژ.ک) و نوێنەرانی سۆڤیەت لە ڕۆژهەڵات، پێکهێنانی کۆمیتەی ئازادی و گەڕانی ڕێبەری شۆڕش مستەفا بارزانی بە ناوچەکانی کوردستاندا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانیی هۆزەکان بۆ شۆڕش.
لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بە بۆنەی شەستەمین ساڵیادی شۆڕشی ئەیلوول لە شاری دهۆک کۆنفڕانسێک بەڕێوەچوو.
مێژووی کۆنگرە و شۆڕشەکانی حزب دیموکراتی کوردستان
لەو بەشەدا لە زنجیرە فیلمە بەڵگەنامەییەکانی شۆڕشەکانی بارزانی، ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٥ پێش دەستپێکردنی شەڕ، هەوڵەکانی سەرکردایەتی شۆڕش بۆ پێشگرتن لە شەڕ، پاشان باس لە ئامادەکارییەکانی هەردوو لا بۆ ڕووبەڕووبوونەوە دوای تێکچوونی دانوستانەکانی نێوان شۆڕش و حکوومەت و کاریگەری بەریتانیا لەسەر تێکچوونی دانوستانەکان دەکرێت.
بەرگری شۆڕشگێڕانی بارزانی دژی هێزەکانی هەردوو وڵاتی عێراق و بەریتانیا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠-١٩٣٢، بابەتە مەیدانییەکانی زێتێ و سەرکەوتنی هێزە شۆڕشگێڕەکانی بارزانی و خستنەخوارەوەی فڕۆکەی شەڕی بەریتانی لە ناوچەی شێروان و کۆچکردنی بارزانییەکان بەرەو سنووری تورکیا لە گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەڵگەفیلمەن.
لەو بەشەدا لە زنجیرە فیلمە بەڵگەنامەییەکانی شۆڕشەکانی بارزانی، دۆخی بارزانییەکان دوای کۆچکردنیان بۆ ڕوژهەلاتی کوردستان، ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان و دامەزراندنی هێزی چەکداری بارزانی بۆ پاراستنی کۆماری کوردستان باس کراوە، گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەشە: دروستکردنی هێزی بارزانی، هێرشی سوپای ئێران بۆ سەر کۆمار، شەڕی قەراوا، شەڕی میلە قەرەنی، بڵاوبوونەوەی تای خوێنبەربوونی کوشندە لە ناو بارزانییەکان و دامەزراندنی حزب دیموکراتی کوردستانی عێراق.
گەشتی مێژوویی مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی لە سنووری سێگۆشەی عێراق، ئێران و تورکیا و باس لەو ڕووداو و شەڕانە دەکات و هەروەها باس لە شەهید و برینداران دەکات.
لەو بەشەدا لە زنجیرە فیلمە بەڵگەنامەییەکانی شۆڕشەکانی بارزانی، دۆخی بارزانییەکان دوای کۆچکردنیان بۆ ڕوژهەلاتی کوردستان، ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان و دامەزراندنی هێزی چەکداری بارزانی بۆ پاراستنی کۆماری کوردستان باس کراوە، گرنگترین بابەتەکانی ئەم بەشە: دروستکردنی هێزی بارزانی، هێرشی سوپای ئێران بۆ سەر کۆمار، شەڕی قەراوا، شەڕی میلە قەرەنی، بڵاوبوونەوەی تای خوێنبەربوونی کوشندە لە ناو بارزانییەکان و دامەزراندنی حزب دیموکراتی کوردستانی عێراق.
لە ١٠ی ئابی ١٩٨٣، لە کەمپی زۆرەملێی بەحرکە، پیاو و گەنجانی بارزانی بە کۆمەڵ لەلایەن هێزەکانی ڕژێمی بەعسەوە گیران و پاشان بێسەروشوێن کران.
لە ٣١ی تەممووزی ١٩٨٣، لە قۆناغی دووەمی پرۆسەی ئەنفالی بارزانییەکان، پیاو و گەنجانی بارزانی لە کەمپی قوشتەپە لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە گیران و بێسەروشوێن کران.
لە ١٠ی ئابی ١٩٨٣، چەند کەمپێکی زۆرەملێ، کە بارزانییەکان تێیدا دەمان، گەمارۆدران، وەک کەمپی هەریر، و پیاو و گەنجانی بارزانی پشکنینیان بۆ کرا، هەندێکیان گیران و ڕەوانەی بیابانەکانی باشووری عێراق کران و لەوێ بێسەروشوێن کران، لەبەر ئەوەی پێشتر هەواڵ هەبوو کە هێزەکانی ڕژێمی بەعس هێرش دەکەنە سەر ئەم کۆمەڵگایانە، بە بەختی هەندێک کەس خۆیان ڕزگار کرد.
دەرچوونی مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی لە باشووری کوردستان بۆ ڕوژهەلاتی کوردستان و بەشداریکردن لە کۆماری کوردستان.
کازم شانەدەرى سەرگوزشتەی پەڕینەوە لە ڕووباری ئاراس دەگێڕێتەوە.
لە ١٠ی ئابی ١٩٨٣دا، چەند کەمپێکی بارزانییەکان بە زۆرەملێ گەمارۆ دران، وەک کەمپی دیانا، پیاوان و گەنجانی بارزانی بە کۆمەڵ گیران و ڕەوانەی بیابانەکانی باشووری عێراق کران و لەوێ بێسەروشوێن کران.
شەڕی دۆڵی ڤاجێ وەک گرنگترین شەڕی شۆڕشی یەکەمی بەرزان هەژمار دەکرێت کە لە ٣ی نیسانی ١٩٣٢دا لە نێوان هێزەکانی بەرزان و هێزەکانی حکوومەتی عێراق لە لای مێرگەسۆر ڕوویدا. بە شکستی هێزەکانی حکوومەت و سەرکەوتنی هێزەکانی بەرزان کۆتایی هات.
دۆزینەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و هێنانەوەی تەرمی قوربانییانی جینۆسایدی بارزانی لە بیابانەکانی باشووری عێراق.