پس از پیروزی انقلاب ١٤ ژوئیه سال ١٩٥٨، احزاب سیاسی جبهه اتحاد ملی عراق با آزادی کامل شروع به فعالیت و کار سیاسی کردند. رهبری انقلاب وعده داد پس از پایان مرحله انتقالی، مجوز رسمی برای فعالیت احزاب عراقی صادر کند، اما این صدور مجوز تا ژانویه ١٩٦٠ به تعویق افتاد.
در ٦ ژانویه ١٩٦٠، قانون شماره یک انجمن‌ها، به‌منظور صدور مجوز برای احزاب سیاسی، در ٤٦ ماده توسط شورای حاکمیت جمهوری عراق اعلام شد. این قانون احزاب را این‌گونه معرفی می‌کرد که برای تحقق مجموعه‌ای از اهداف سیاسی تلاش می‌کنند، با چند شرط؛ از جمله اینکه تمامی اعضای حزب باید شهروند عراقی باشند و نیروهای مسلح و مقامات دولتی در بخش دیپلماسی و دانش‌آموزان ابتدایی و متوسطه حق ندارند عضو حزب شوند.
پس از تصویب این قانون، رهبری حزب دموکرات کردستان - عراق، هیئتی ده‌نفره به ریاست رئیس مصطفی بارزانی و هیئتی پنجاه‌نفره از حامیان را ضمیمه یک نامه رسمی کرد و به وزارت کشور عراق تقدیم نمود. این‌گونه بود که در ٦ فوریه ١٩٦٠ توسط وزارت کشور عراق به‌صورت رسمی و قانونی مجوز فعالیت به حزب دموکرات کردستان - عراق داده شد و اجازه یافت روزنامه مرکزی خود را به نام خبات چاپ کند.
اعضای هیئت مؤسس مرحله فعالیت علنی عبارت بودند از:
- مصطفی بارزانی، رئیس
- ابراهیم احمد، دبیر
- نوری شاویس
- عمر مصطفی
- علی عبدالله امین
- علی عسکری
- ملا ماتور
- حیلمی علی شریف
- اسماعیل عارف
- شمس‌الدین مفتی
پس از آنکه وزارت کشور عراق حزب دموکرات کردستان را به‌عنوان یک تشکیلات سیاسی که حق فعالیت علنی در سراسر عراق را دارد به رسمیت شناخت، از سوی رهبری حزب برای برگزاری کنگره جدید حزب تلاش شد، هرچند حزب در سال ١٩٥٩ کنگره خود را برگزار کرده بود.
پس از برگزاری کنفرانس‌های داخلی در تمامی کمیته‌های شاخه، کمیته‌های منطقه و سازمان‌های توده‌ای، به‌صورت قانونی و با رأی‌گیری علنی نمایندگان کنگره تعیین شدند. سپس با حضور رئیس مصطفی بارزانی، در ساعت ١٠ صبح روز ٥ مه ١٩٦٠ پنجمین کنگره با حضور ١٦٨ نماینده در مقر حزب دموکرات کردستان در محله سعدون شهر بغداد به‌صورت علنی برگزار شد.
در ابتدا ابراهیم احمد گزارش کمیته مرکزی قبلی را قرائت کرد، سپس نوری شاویس گزارش مالی و عمر مصطفی گزارش تشکیلاتی را قرائت کردند، همچنین گزارش هیئت نظارت و بازرسی عالی خوانده شد. پس از آن کنگره تصمیم به تشکیل چندین کمیته برای بازنگری در گزارش شکایات، آیین‌نامه و برنامه گرفت. کمیته‌ها عبارت بودند از: کمیته برنامه و آیین‌نامه، کمیته بررسی گزارش‌ها، کمیته مالی و ارگان‌ها و کمیته شکایات.
به دلیل دریافت مجوز و تغییرات سیاسی آن زمان عراق، کنگره پنجم برخی تغییرات در برنامه ایجاد کرد، از جمله حذف ماده سوم که در آن به استفاده از نظریه (مارکسی - لنینی) اشاره شده بود. همچنین آن بند که مربوط به حق استقلال کردستان در تمامی بخش‌های کردستان بود تغییر یافت و بند به (مبارزه برای پشتیبانی از برادران کردیمان در هر کجا که باشند در آن مبارزه‌ای که انجام می‌دهند برای تکمیل آزادی و حقوق ملی‌شان و تأمین پشتیبانی جمهوری عراق علاوه بر کمک به آن‌ها از لحاظ مادی و معنوی) تبدیل شد.
ساختار حزب دموکرات کردستان، با استناد به آیین‌نامه داخلی کنگره پنجم، عبارت بوده از: سلول، کمیته سازمان، کمیته منطقه، کمیته شاخه، کمیته مرکزی، دفتر سیاسی، دبیر کمیته مرکزی و رئیس.
از همان تدارکات تا پایان، کنگره در فضایی دموکراتیک برگزار شد و به‌اتفاق آرا رئیس مصطفی بارزانی به‌عنوان رئیس انتخاب مجدد شد. سپس توسط اعضای کنگره رهبری انتخاب شد و برای نخستین بار یک زن به رهبری رسید:
- مصطفی بارزانی، رئیس
- ابراهیم احمد، دبیر
- نوری شاویس
- عمر مصطفی
- دکتر مراد عزیز
- علی عبدالله
- صالح یوسفی
- علی عسکری
- هاشم آکریی
- جلال شوانی
- ناهیده شیخ سلام
- (ملا ماتور) عبدالله اسماعیل احمد
- احمد آمیدی
- علی حمدی موسی
- عبدالحسین فیلی
- سید عزیز شمزینی
- نوری احمد طه
- جلال طالبانی
هر یک از سید عزیز شمزینی، نوری احمد طه و جلال طالبانی نام آن‌ها به عنوان عضو رهبری فاش نشد، زیرا افسر ارتش عراق بودند و افسران اجازه نداشتند عضو هیچ حزب سیاسی باشند.
اعضای علی‌البدل کمیته مرکزی نیز به شرح زیر بودند:
اعضای دفتر سیاسی حزب توسط اعضای کمیته مرکزی انتخاب شدند که عبارتند از: ابراهیم احمد، نوری شاویس، علی عبدالله، دکتر موراد عزیز، عمر مصطفی.
هئیت نظارت و بازرسی عالی (نظارت ارشد) مستقیماً توسط نمایندگان کنگره انتخاب می‌شدند که آن‌ها نیز عبارت بودند از: حبیب محمد کریم، ذکیه اسماعیل حقی، هورمز نیسان، خالد حسن یوسفی، عمر حسن بامرنی، اعضای علی‌البدل هیئت بازرسی عالی نیز عبارت بودند از عباس حسین و یدالله فیلی.
یکی دیگر از تصمیمات کنگره، حمایت از حکومت عراق در برابر مخالفانش بود، زیرا حزب برای نخستین بار دارای مجوز رسمی بود و می‌توانست آزادانه فعالیت کند. وضعیت صلح و کار سیاسی علنی باعث شد اخبار کنگره به رسانه‌های عراقی برسد و آن‌ها نیز با اهمیت به انتشار اخبار آن بپردازند.
منابع:- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد، ١٩٥٨-١٩٦١، جلد دوم، (٢٠١٢).
- قانون الجمعیات، مجلة الوقایع العراقیة، وزارة الارشاد في العراق، العدد ٢٨٣، بغداد، السبت، ٢ كانون الثاني ١٩٦٠م.
- حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م).
- تهیة اجازة الحزب الدیمقراطي لكوردستان العراق، جریدة خه‌بات (النضال)، العدد ١٤١، بغداد، الأحد، ٩ كانون الثاني ١٩٦٠م.
- کنگره پنجم حزب دموکرات کردستان، مجله روژی نوی، شماره ٣، سال اول، سلیمانیه، چاپخانه کامران، ژوئن ١٩٦٠م.
- دکتر شیرکو فتح‌الله عمر، پارتی دیموکراتی کوردستان و بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌ی کورد ١٩٤٦ – ١٩٥٧، ترجمه سواره قلادزه‌ای، (چاپخانه شهید آزاد هورامی - ٢٠١٣).
- عبدالستار طاهر شریف، تاریخ الحزب الثوري الكردستاني، الطبعة الثانیة، (بغداد ـ منشورات الثوري ـ ١٩٧٩م).
- المؤتمر العام للحزب الدیمقراطي الكوردستاني، جریدة اتحاد الشعب، العدد ٨٨، السنة الثانیة، بغداد، الأثنین، ٩ مایس ١٩٦٠م.
- متن برنامه حزب دموکرات کردستان – عراق، کنگره پنجم.
- مؤتمر الحزبین الوطنیین الوطني الدیمقراطي والدیمقراطي الكوردستاني، جریدة اتحاد الشعب، العدد ٨٦، بغداد، الجمعة، ٦ مایس ١٩٦٠م.
- تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره و کنفرانس (برنامه و آیین‌نامه داخلی)، جلد اول و دوم، (اربیل- چاپخانه روژهه‌لات- ٢٠٢١).