Biyografi

Cercis Fethullah Şamas adıyla bilinen Avukat Cercis Fethullah, 1920 yılında Musul'da doğmuştur. Keldani kökenli ve Katolik Hristiyan inancına mensuptur. İlk, orta ve lise eğitimini Musul'da tamamlamış, 1939 yılında Bağdat Hukuk Fakültesi'ne kabul edilmiş ve 1943 yılında lisans derecesini almıştır. Bir süre avukatlık mesleğini icra ettikten sonra 1971 yılında Lübnan'a giderek oraya yerleşmiştir. 1975 yılında, aksilikten sonra Eylül Devrimi İran'a sığınmıştır. 1979 Ağustos ayında, İran halk devriminin zaferi ve İran'daki durumun gerginleşmesi üzerine İngiltere'den siyasi sığınma hakkı talep etmiş, ardından İsveç Krallığı'na geçerek orada mülteci olarak yaşamıştır.

23 Temmuz 2006 tarihinde Erbil'de vefat etmiş ve Erbil yakınlarındaki Aynkawa mezarlığına defnedilmiştir. (Süryanice, Arapça, İngilizce, Fransızca, Kürtçe, İsveççe ve Farsça) dillerini biliyordu.

 Mücadele Sayfaları 

1946 yılında Irak İstiklal Partisi örgütleriyle ilişki kurmuş, 1946 yılında Halk Partisi'nin kurucuları arasında yer almış ve Arapça yayımlanan er-Ravafid gazetesinin imtiyaz sahibi olmuştur. 1947 yılında Halk Partisi Musul şubesinin sorumluluğunu üstlenmiş, 1948 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'ne katılmıştır. 4 Haziran 1956 tarihinde Musul'da yayımlanan Arapça er-Ra'id gazetesinin imtiyaz sahibi olmuş, ancak gazete 14 Temmuz 1958 tarihinde askeri makamlarca kapatılmıştır. 7 Mayıs 1959 tarihinde Musul'da Arapça ve Kürtçe dillerinde yayımlanan (el-Hakika – Rasti) gazetesinin imtiyaz sahibi ve genel yayın yönetmeni olmuştur. Gazete, 3 Nisan 1960 tarihinde, 24 sayılı baskısının ardından Irak Cumhuriyeti hükümeti tarafından kapatılmıştır. 1959 Ocak ayında Musul'da Irak Öğretmenler Sendikası seçimlerinde Irak Komünist Partisi öğretmenleri listesini desteklemiştir. 1959 yılında Irak Komünist Partisi tarafından Musul'da düzenlenen Barış Destekçileri gösterilerinin örgütlenmesinde rol oynamış, aynı zamanda Albay Abdülvehhab eş-Şevvaf'ın (1916-1959) Musul'daki darbesinin bastırılmasında da görev almıştır.

 1959 yılında Kürdistan Demokrat Partisi-Irak'ın yayın organı olan Habat gazetesinin yazı işleri kurulunda yer almış, 1960 yılında Musul'da avukatlık mesleğini icra etmiştir. 1961 yılında patlak verdiğinde Eylül Devrimi Mühendis Şevket (Şevket Akreyi olarak bilinir) ile birlikte Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı olan Habat gazetesini Bağdat'ta gizlice çıkarmıştır. 1961 yılında Irak hükümeti yetkilileri tarafından tutuklanarak Irak'ın batısındaki Ramadi cezaevine gönderilmiştir. Aynı yıl aftan yararlanarak serbest bırakılmış ve Habat gazetesini yeniden çıkarmaya başlamıştır. 9 Haziran 1963 tarihinde, I. Halk Konferansı (Koy Sanjak Konferansı) müzakere heyeti danışmanı iken Baas Arap Sosyalist Partisi'ne bağlı Ulusal Muhafız milisleri tarafından tutuklanmış ve işkenceye maruz kalmıştır.     

1968 yılında el-Kadir dergisi ve et-Teahi gazetesinin yazı işleri kurulunda görev almış, et-Teahi gazetesinin Arapça baskısının ikinci genel yayın yönetmeni olmuştur. 1968 yılında Eylül Devrimi peşmerge güçlerine katılmıştır. (1968-1969) yıllarında Devrim Öğretmenlerini Hazırlama Enstitüsü'nün ilk döneminde çağdaş Irak'ın bilimsel, siyasi ve tarihi ilkeleri dersi hocalığı yapmıştır. (1968-1969) yıllarında Erbil vilayetindeki özgür bölgelerde yer alan Çoman köyünde, Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme okulunun ilk döneminde Irak'ın işleri ve durumu dersi hocalığı yapmıştır. 1969 yılında Erbil vilayetindeki özgür bölgelerde yer alan Navberdan köyünde, Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme okulunun ikinci döneminde siyaset bilimi dersi hocalığı yapmıştır. 12 Haziran 1970 tarihinde liderin emriyle Mustafa Barzani(1903-1979) Irak'ın batısındaki Necef şehrini ziyaret eden Kürdistan Demokrat Partisi heyetine üye olarak katılmış, bu ziyaret, dünyanın en büyük Şii mercii Ayetullah el-Uzma Abdulmuhsin el-Hakim'in (1889-1970) vefatı nedeniyle düzenlenen taziye meclisine katılmak içindir. 25 Haziran 1970 tarihinde Irak Devrim Komuta Konseyi, Musul'daki askeri mahkemenin hakkında verdiği kararı daha sonraki bir emirle iptal etmiştir. 1970 yılında sekizinci kongre delegeleri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi yedek üyeliğine seçilmiştir. 1970 Temmuz ayından 1970 Kasım ayına kadar Bağdat'taki Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme okulunun üçüncü döneminde Irak coğrafyası dersi hocalığı yapmıştır. 1970 yılında Baas Arap Sosyalist Partisi yetkilileri tarafından tutuklanmış, Cemal Abdülnasır'ın (1918-1970) ölümü üzerine et-Teahi gazetesinde yazdığı makale nedeniyle 70 gün boyunca Kasr el-Nihaye cezaevinde işkence görmüştür. 1973 yılında Lübnan'a gittikten sonra Lübnan istihbaratı tarafından bir süre hapsedilmiştir. (1973-1974) tarihlerinde Başkan'ın emriyle Mesud Barzani Kürdistan Bölgesi Federasyonu projesini hazırlama ve yazma komitesine üye olarak atanmıştır. 1974 yılında Kürdistan Kızılayı'nın kurucularından biri olmuştur. 1974 yılında Erbil vilayetindeki Zenwi Şeyhi köyünde, Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme okulunun altıncı döneminde Kürdistan Demokrat Partisi müfredatı ve iç tüzüğü dersi hocalığı yapmıştır. (1974-1975) yıllarında el-Kadir dergisi ve Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı olan Habat gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yapmıştır. 25 Nisan 1999 tarihinde Kürdistan'a geri dönmüş ve Erbil şehrinde Kürdistan Ulusal Meclis Başkanı Avukat Cevher Namık Salim(1946-2011) tarafından karşılanmıştır. 15 Ekim 2000 Pazar günü, Kürdistan Ulusal Meclis Başkanı Dr. Roj Nuri Sıddık (bilinen adıyla) Roj Nuri Şaveys tarafından karşılanmıştır. 3-5 Nisan 2001 tarihlerinde Erbil şehrindeki Kültür Salonu'nda düzenlenen Kerkük hakkındaki birinci akademik konferansa katılmış ve burada bir konuşma yapmıştır. 

Eserleri:

 1. Ezve ala el-Kadiyye el-Aşuriyye - 1933.

2. el-Usul et-Tarihiyye li-hareket el-ummal el-alemiyye - 1946.

3. İskat el-hükm la yekun bi-haza - 1990.

4. Muğameret el-Kuveyt, el-vech ve el-halfiyye - 1991, iki ciltte.

5. Ceraim el-harb ve mürtekibuha fi el-Irak ve el-Kuveyt - 1992.

6. Mebahis aşuriyye tarih ma ehmelehu et-tarih - 1997.

7. Ziyare lil-madi el-karib - 1998.

8. Fatihat intişar el-Masihiyye fi Mezopotamya. Dört cilt.

9. Kürdistan ev el-mevt - (Birinci baskı - 1986), (İkinci baskı - 2012), çeviri.

 10. Havle ceraim el-harb ve ceraim didde es-silm ve el-ibade el-unsuriyye - (İkinci baskı - 2004).

11. Mehdi el-beşeriyye - (Birinci baskı - 1971), (Üçüncü baskı - 2001), (Dördüncü baskı - 2010), (Beşinci baskı - 2012), çeviri.

 12. Cenub Kürdistan - (İkinci baskı - 1999), (Üçüncü baskı - 2001), (Dördüncü baskı - 2012), çeviri.

13. Cumhûriyyet-i Mahabad - (Birinci baskı - 1972), (İkinci baskı - 2012), çeviri.

 14. el-Irak fi ahd Kasım - 2012, iki ciltte çeviri.

 15. Kiyame ve sukut er-Rayh es-salis - 2012, iki ciltte çeviri.

 16. Arap Milliyetçiliği Üzerine Görüşler - 2012, beş cilt halinde.

 17. Hayatlar (Siyer) - 2005, üç ciltlik çeviri.

 18. Terazi Başındaki Adamlar ve Olaylar - 2012.

19. Benvenuto Cellini'nin Anıları - 2012, çeviri.

 20. Şeyh Ubeydullah Nehri İsyanı'nın Kıyısında İki Konu - (Birinci baskı - 2000), (İkinci baskı - 2010), (Üçüncü baskı - 2012), çeviri.

 21. Kürt Uyanışı - 2012, iki cilt halinde Kürtçeye çevrilmiş ve "Kürt Uyanışı Siyasi Tarihi 1900 - 1925" başlığıyla 2009 yılında basılmıştır.

 22. Savaş Suçları, Barışa Karşı Suçlar ve Irkçı Soykırım Hakkında - 2014.

23. Arap Müziği Tarihi, çeviri.

 24. Carmen Brussier - 1954, çeviri.

 25. Irak Temyiz Mahkemesi Kararlarında Tüzel Kişiliğin Yemin Ettirilmesi.

 26. Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk, (İkinci baskı - 1999), (Üçüncü baskı - 2012), çeviri.

 27. Gökyüzü Nasıl Tekmelenir - 1953, çeviri. 

28. Son İdam Mahkumu, 1933, çeviri.

 29. Ölüler Evinden Anılar, 1953, çeviri.

 30. Jüri Öyküsü - 1958, çeviri.

31. Musul İki Bahar Şehri - 1956.

32. Irak Mahkemesi Kararlarında Tüzel Kişiliğin Yemin Ettirilmesi - 1957.

33. İslam Mirası - (Birinci baskı - 1954), (İkinci baskı - 2012), çeviri, iki cilt halinde.

32. Kürtler, Türkler ve Araplar - (Birinci baskı - 197), (İkinci baskı - 2012), çeviri.

33. İsfahani'nin Kitabü'l-Egani'sindeki Ses İsimlerinin Anlamı - 1958.

34. Jüri Heyeti - 1953.

Kaynaklar: 

  1. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti Arşivi

  2. Uriel Dan, Kasım Döneminde Irak, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 512.

  3. Uriel Dan, Kasım Döneminde Irak, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 463.

  4. Irak Kürdistan Demokrat Partisi'nden açıklama, Te'ahi Gazetesi, Sayı 1344, Bağdat, Times Matbaası, Salı, 29 Mayıs 1973, s. 4. 

  5. Başkan Barzani'nin himayesinde.. Kerkük üzerine akademik konferans, Gulan Arabi Dergisi, Gulan Kültür ve Medya Kurumu, Sayı 59, Beşinci Yıl, Erbil, 30 Nisan 2001, s. 25. 

  6. Buwar Nureddin, Kürt ve Kürdistan bibliyografyası ve Kürtçe kitaplardaki dizinleri, ikinci cilt ikinci bölüm, (Tahran - Tahran Matbaası - 2016), s. 302 - 303.

  7. Plutarkhos, Hayatlar (Siyer), çeviri: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2005), s. 1, 656. 

  8. Plutarkhos, Hayatlar (Siyer), çeviri: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın - Eğitim Bakanlığı Matbaası 2005), s. 663, 1247.

  9. Plutarkhos, Hayatlar (Siyer), çeviri: Cercis Fethullah, Üçüncü Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2005), s. 1255, 1928

  10. Cabbar Cabari, Irak'ta Kürt Basın Tarihi, (Bağdat - Genel Kürt Kültürü Müdürlüğü - Ümmet Matbaası - 1975), s. 54. 

  11. Avukat Cercis Fethullah, Kasım Döneminde Irak: Görüşler ve Düşünceler 1958 - 1988, İkinci Cilt, (İsveç - Nabz Basım Yayın - 1989), s. 666 - 668.

  12. Cercis Fethullah, Terazi Başındaki Adamlar ve Olaylar, (Beyrut - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 9 - 19, 80, 101, 431.

  13. Cercis Fethullah, Şeyh Ubeydullah Nehri İsyanı'nın Kıyısında İki Konu, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım Yayın - 2010), s. 1, 199.

  14. Cercis Fethullah, Kuveyt Macerası: Yüz ve Arka Plan, Birinci Cilt, (Stokholm - 1991), s. 1, 374. 

  15. Cercis Fethullah, 1970 Yılına Kadar Arap Milliyetçiliği Üzerine Görüşler, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 585.

  16. Cercis Fethullah, Kuveyt Macerası: Yüz ve Arka Plan, İkinci Cilt, (Stokholm - 1991), s. 375, 702.

  17. Cercis Fethullah, 1970 Yılına Kadar Arap Milliyetçiliği Üzerine Görüşler, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 597, 1196.

  18. Cercis Fethullah, 1970 Yılına Kadar Arap Milliyetçiliği Üzerine Görüşler, Dördüncü Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1893, 2300. 

  19. Cercis Fethullah, 1970 Yılına Kadar Arap Milliyetçiliği Üzerine Görüşler, Beşinci Cilt, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 23909, 2784.

  20. Cercis Fethullah, Kürt Uyanışı, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 701. 

  21. Cercis Fethullah, Kürt Uyanışı Siyasi Tarihi 1900 - 1925, çeviri: Hasan Caf, Birinci Bölüm, (Duhok - Mukriyani Araştırma ve Yayın Kurumu - Hani Matbaası - 2009), s. 1, 9, 344.

  22. Cercis Fethullah, Kürt Uyanışı Siyasi Tarihi 1900 - 1925, çeviri: Hasan Caf, İkinci Bölüm, (Duhok - Mukriyani Araştırma ve Yayın Kurumu - Hani Matbaası - 2009), s. 1, 345, 752. 

  23. Cemal Nebez, Bir Daha Geri Dönmeyecek Günlerin Hatıraları, (Süleymaniye - Şivan Matbaası - 2017), s. 371.

  24. Hasan Latif ez-Zübeydi, Irak Partiler Ansiklopedisi, (Beyrut - El-Arif Yayın Kurumu - 2007), s. 481. 

  25. Dana Adams Schmidt, Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 352.

  26. Dana Adams Schmidt, Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım Yayın - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 1999), s. 1, 464. 

  27. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği, çeviri: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım Yayın ve Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 446. 

  28. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği: Doğu Kürdistan'da Hayat, çeviri: Avukat Cercis Fethullah, (Bağdat - Dünya Arap Basım ve Dağıtım Şirketi Yayınları - Zaman Matbaası - 1971), s. 1, 371.

  29. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği: Doğu Kürdistan'da Hayat, çeviri: Cercis Fethullah, Dördüncü Baskı, (Erbil - Aras Basım Yayın - 2010), s. 1, 349. 

  30. Parti Kadrolarının Dersleri Tarihi: Dağdan Şehre, (Erbil - Parti Çalışmaları, Araştırmaları ve Akademisi Merkezi - Rojhilat Matbaası - 2019), s. 19, 22, 26, 32, 34, 54.

  31. Rizgar Nuri Şaveys, Yasaklandıktan Sonra Xebat'ı Bağdat'ta Gizlice Çıkardık, Xebat Gazetesi, Birleşik Kürdistan Demokrat Partisi'nin dili, Sayı 922, Erbil, Cuma, 30 Nisan 1999, s. 8 - 9. 

  32. René Mauries, Kürdistan ya da Ölüm, çeviri ve notlar: Avukat Cercis Fethullah, (Londra - Kürdoloji - 1986), s. 1, 143. 

  33. Irak Kürdistanı Ulusal Meclis Başkanı, Avukat Cercis Fethullah'ı kabul etti, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin dili, Sayı 998, Erbil, Cuma, 20 Ekim 2000, s. 2. 

  34. Kürdistan Parlamentosu Başkanı, vatansever şahsiyet Sayın Cercis Fethullah'ı kabul ediyor, Brayeti Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi organı - Birlik, sayı 2821, Erbil, Pazartesi, 26 Nisan 1999, s. 1. 

  35. Said Nakam, Said Nakam'ın Anıları, (Erbil - Aras Yayınları - 2003), s. 235. 

  36. C.J. Edmonds, Kürtler Türkler ve Araplar, çeviren: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 623. 

  37. Sayın Barzani, Yüce Ayetullah Seyyid Muhsin El-Hekim'in aziz ruhu için düzenlenen yas törenine katılması için bir heyeti görevlendiriyor, El-Tehi Gazetesi, sayı 461, Bağdat, Dar el-Cahiz Matbaası, Cumartesi, 13 Haziran 1970, s. 5. 

  38. Seyyid Ali Mücani, Solmaz Sıdkı, İlahe Nimeti ve diğerleri, Irak'ın Çağdaş Rical ve Aileleri Kültürü, (Tahran - Nizam Yayınları - 1392 H.Ş), s. 303. 

  39. Sir Thomas Arnold, İslam Mirası, çeviren ve dipnotları ekleyen: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 360.

  40. Sir Thomas Arnold, İslam Mirası, çeviren ve dipnotları ekleyen: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 319. 

  41. Şaban Said Muhammed, Ez u Hevrkî u Pêlêt Xema, (Duhok - Şeria Koleji Matbaası - 2000), s. 42. 

  42. Şivan Hüseyin Şink Baleki, Cevher Namık Salim 1946 - 2011 Yaşamı, Eserleri ve Siyasi Rolü, Soran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, 2016, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), s. 207. 

  43. Sabah Mehdi Ramiz, Krallık Dönemi Basını, (Beyrut - Irak Kitabı için Mısır Murteza Müessesesi - 2010), s. 58. 

  44. Tayyib El-Kişki, Eylül Devriminden Seçilmiş Duraklar 1961, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2017), s. 35.

  45. Adil Gafuri Halil, Irak'ta Açık Muhalefet Partileri 1946 - 1954, (Bağdat - Dünya Kütüphanesi - El-İntisar Ofset Matbaası - 1984), s. 88.

  46. Abdulcabbar Abdumustafa, Irak'ta Cephe Çalışması Deneyimi 1921 - 1958 arası, (Bağdat - El-Hürriye Matbaa ve Yayıncılık - 1978), s. 129. 

  47. Abdulhamid Derviş, Suriye'deki Kürt Hareketine Bakışlar, Üçüncü Baskı, (Süleymaniye - Margaret Müessesesi ve Cemal İrfan Müessesesi - Kemal Matbaası - 2013), s. 157.

  48. Abdurrezzak El-Hasani, Irak Bakanlıkları Tarihi, Yedinci Cilt, Yedinci Baskı, (Bağdat - Genel Kültür İşleri Evi - 1988), s. 41. 

  49. Abdulfettah Ali El-Butani, Kürt ve Irak'ın Çağdaş Tarihinde Araştırmalar ve İncelemeler, (Erbil - Spirez Matbaa ve Yayıncılık - Hacı Haşim Matbaası - 2007), s. 436. 

  50. Abdulfettah Ali El-Butani, Musul Hafızasından Sayfalar "Musul'un yakın tarihi hakkında makaleler, görüşmeler ve konular derlemesi", (Erbil - Kürt Akademisi - Salahaddin Üniversitesi Matbaası, 2017), s. 335.

  51. Abdulmecid Şevki El-Bekri, Komünist Rezilliklerinde Musul Destanı, (Musul - Cumhuriyet Matbaası - 1963), s. 26, 75 - 76.

  52. Ferhad Hacı, Ansiklopediya u Ferhenga Zindiya Kurdistanê Cercis Fethullah, Hazel Dergisi, sayı 9, Yaz 2008, s. 19 - 27. 

  53. Faysal El-Dabbağ, Kürt Gazete ve Dergileri için Bibliyografik Keşif, Birinci Bölüm, Gulan Arabi Dergisi, sayı 11, Gulan Medya Müessesesi, Erbil, Kültür Bakanlığı Matbaası, 25 Nisan 1997, s. 57.

  54. Devrim Komuta Konseyi Kararı sayı 714, Irak Vakayii Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, sayı 1896 A, On ikinci yıl, Bağdat, Pazar, 5 Temmuz 1970, s. 4.

  55. Devrim Komuta Konseyi Kararı sayı 958, Irak Vakayii Gazetesi, Irak Enformasyon Bakanlığı, sayı 1915 A, On üçüncü yıl, Bağdat, Perşembe, 3 Eylül 1970, s. 2. 

  56. Latif Nadir Rewandzi, Kürt Ulusal Eylül Büyük Devriminde Kürdistan Bilgi Kurumunun Önemi, Gulan Dergisi, sayı 132, Erbil, 2 Ağustos 1997, s. 46.

  57. Mam Celal, Xebat nereden geldi ve nasıl Partinin organı oldu? Ve nasıl yönetiliyordu? Xak Dergisi, sayı 55, Beşinci yıl, Süleymaniye, Diler Ofset Matbaası, 10 Ocak 2002, s. 5. 

  58. Mahmud Fehimi Derviş, Mustafa Cevad ve Ahmed Suse, 1960 yılı Irak Cumhuriyeti Rehberi, (Bağdat - İrşad Bakanlığı - Temeddün Matbaası - 1961), s. 448.

  59. Muhammed Ali İsmail, Anılarım: Yetmiş Yıllık Ömür ve Yarım Asırdan Fazla Mücadele, (Yer belirtilmemiş - 2019), s. 56.

  60. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 253, 393.

  61. Mustafa Neriman, Kürt Yazar ve Edebiyatçıları Ansiklopedisi, (Bağdat - Kültür ve Gençlik Genel Sekreterliği - Es'ad Matbaası - 1986), s. 32. 

  62. Mela Faruk Şuwani, Hemû Kurd, Birinci Cilt, (Erbil - Kültür Matbaası - 1997), s. 66. 

  63. Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistanı'nın Siyasi Gelişmeleri 1945 - 1958, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi - 2005), s. 188. 

  64. Mihvan Muhammed Hüseyin, İngiltere'nin Irak'taki Kürt Sorununa Karşı Tutumu 1975 - 1980, (Yer belirtilmeden - Zaho Kürt Araştırmaları Merkezi - 2018), s. 324 - 325, 343.

  65. Nuzad Ali Ahmed, Kürdistan Demokrat Partisi'nin Ülke Dışındaki Basını, (Süleymaniye - Kürt Belgesel ve Basın Mirasını Canlandırma Jîn Müessesesi - 2010), s. 33. 

  66. Henry Field, Güney Kürdistan Antropolojik İnceleme, çeviren: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 422.

  67. Henry Field, Güney Kürdistan, Arapçaya aktaran: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Yayınları - Eğitim Matbaası - 2001), s. 1, 4, 298. 

  68. Röportaj: Azad Abdulvahid, Zewer Xetab'ın Günlerinin Hasadı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2019), s. 57. 

  69. William Eagleton Jr., Mahabad Cumhuriyeti - 1946 Kürt Cumhuriyeti, çeviren ve şerh eden: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 17 - 18, 83 - 84, 88 - 89, 91 - 98, 100 - 101, 232. 

  70. William Shirer, Üçüncü Reich'ın Yükselişi ve Çöküşü, çeviren: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 830. 

  71. William Shirer, Üçüncü Reich'ın Yükselişi ve Çöküşü, çeviren: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Matbaa ve Yayıncılık ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 837, 1614.