عبدالجلیل عبدالرضا علی، معروف به جلیل فیلی، باهوز و سمیر، سال ١٩٤٢ در شهر بغداد به دنیا آمده، از خانواده‌ای سرشناس در شهر بغداد بوده است، پدرش به کار بازرگانی در شهر بغداد مشغول بوده و به عنوان شخصیتی خیرخواه شناخته می‌شد، فارغ‌التحصیل موسسه حسابداری است، سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول به عنوان پناهنده راهی کشور ایران شده و در آن کشور ساکن شد، سال ١٩٧٦ به عنوان کارمند در اداره آموزش و پرورش شهر قزوین در کشور ایران استخدام شد، سال ١٩٨٤ مدرک کارشناسی رشته بازرگانی و اقتصاد را از دانشگاه بیروت در کشور لبنان دریافت کرد. به زبان‌های کردی، عربی، فارسی، آلمانی و انگلیسی مسلط است.
کارنامه مبارزاتیجلیل فیلی سال ١٩٥٥ به صفوف اتحادیه دانشجویان عراق وابسته به حزب کمونیست عراق پیوست، سال ١٩٥٧ به صفوف حزب دموکرات یکپارچه کردستان پیوست، سال ١٩٥٨ در روزنامه خبات ارگان حزب دموکرات یکپارچه کردستان در شهر بغداد کار کرد، سال ١٩٥٩ عضو کمیته منطقه بغداد وابسته به کمیته شاخه پنج حزب دموکرات کردستان ـ عراق بوده، سال ١٩٥٩ مسئول دفتر خبات در شهر بغداد بوده، سال‌های (١٩٥٦، ١٩٦٠، ١٩٦٢، ١٩٦٣، ١٩٦٨) به دلیل فعالیت حزبی زندانی شده است، سال ١٩٦٣ در زندان حیله زندانی و شکنجه شده است، در ٢٤ فوریه ١٩٦٤ از زندان مرکزی بغداد آزاد شد، در پایان سال ١٩٦٥ به صفوف نیروی پیشمرگه پیوست و گوینده بخش عربی غیررسمی (جلفه) رادیوی صدای کردستان بوده است، سال ١٩٦٧ به عنوان مسئول کمیته منطقه کرکوک وابسته به کمیته شاخه سه حزب دموکرات کردستان گمارده شد، سال ١٩٦٨ در شهر کرکوک زندانی و شکنجه شده است، سال ١٩٦٨ در دوران مسئولیت اسماعیل عزیز مصطفی (١٩٣٨-٢٠١٧) معروف به شیخ اسماعیل ملا عزیز کارمند کمیته شاخه دو حزب دموکرات کردستان بوده، سال ١٩٦٨ به عنوان مسئول کمیته منطقه بالک وابسته به کمیته شاخه دو گمارده شد.
در پایان سال ١٩٦٨ کارمند کادر نهم کمیته شاخه دو بوده است، سال ١٩٦٨ عضو دادگاه عالی انقلاب ایلول وابسته به دفتر اجرایی (المکتب التنفیذي) شورای رهبری انقلاب در کردستان عراق بوده است، سال ١٩٧٠ به عنوان مسئول کمیته منطقه خانقین وابسته به کمیته شاخه پنج حزب دموکرات کردستان گمارده شد، سال ١٩٧٠ نماینده کنگره هشتم حزب دموکرات کردستان بوده است، سال ١٩٧١ توسط مسئولین حزب بعث در شهر خانقین به سمت وی تیراندازی شده است، سال ١٩٧١ به عنوان مسئول کمیته منطقه چوارتا وابسته به کمیته شاخه چهار تعیین شد، سال‌های (١٩٧٢ـ١٩٧٤) به عنوان مسئول کمیته منطقه قلادزه وابسته به کمیته شاخه چهار حزب دموکرات کردستان گمارده شد، سال ١٩٧٩ از بنیان‌گذاران حزب مستضعفین زاگروس بوده است، سال ١٩٨٢ بنیان‌گذار جنبش مسلمانان کرد فیلی (حرکة المسلمین الکورد الفیلیین) بوده است، در ٥ ژوئیه ١٩٩١ نماینده کنگره لندن اپوزیسیون عراق بوده است، سال ١٩٩٢ در لیست اتحاد برای مجلس ملی کردستان کاندید شد، سال ١٩٩٣ به منظور اتحاد با حزب دموکرات کردستان در کنگره تصمیم به انحلال جنبش مسلمانان کرد فیلی گرفت، سال ١٩٩٣ توسط نمایندگان کنگره به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان ـ یکپارچه (کنگره یازدهم حزب دموکرات کردستان) انتخاب شده است.
سال ١٩٩٣ به عنوان مسئول کمیته شاخه یازده رانیه حزب دموکرات کردستان ـ یکپارچه گمارده شد، سال ١٩٩٤ به عنوان مسئول کمیته شاخه ده سوران حزب دموکرات کردستان ـ یکپارچه گمارده شد، از ماه ژانویه ١٩٩٦ تا ماه دسامبر ١٩٩٦ برای بار دوم به عنوان سومین مسئول کمیته شاخه یازده رانیه تعیین شد، در پایان سال ١٩٩٦ توسط اتحادیه میهنی کردستان تلاش برای ترور وی صورت گرفت اما این تلاش موفق نبود، در ١٩ مارس ١٩٩٧ در برابر مجلس ملی کردستان سوگند قانونی یاد کرد و به عنوان وزیر اقلیم (کابینه سوم) منصوب شد، در ٢٦ ژوئیه ١٩٩٧ در اولین کنگره‌ای که در شهر اربیل و تحت نظارت رئیس مسعود بارزانی برگزار شد به عنوان رئیس انجمن کردهای فیلی در اربیل منصوب شد، سال ١٩٩٩ در کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان کاندید عضویت در کمیته مرکزی شد و رای نیاورد، در ٢٠ دسامبر ١٩٩٩ در برابر مجلس ملی کردستان سوگند قانونی یاد کرد و وزیر اقلیم (کابینه چهارم) شد، در ١ اکتبر ٢٠٠٠ رئیس شورای وزیران اقلیم کردستان از مجلس ملی کردستان درخواست عزل وی از سمت وزیر اقلیم را کرد، سال ٢٠٠٥ کاندیدای لیست ١٣٠ ائتلاف کردستانی برای مجلس ملی انتقالی عراق بوده است، سال ٢٠٠٥ به عنوان عضو هیئت مرکزی بازرسی و نظارت حزب دموکرات کردستان منصوب شد، سال ٢٠٠٥ سردبیر مجله عربی‌زبان الفیدرالیه ارگان کمیته شاخه پنج بغداد بوده است، سال ٢٠١٠ نماینده کنگره سیزدهم حزب دموکرات کردستان بوده است.
از آثار وی:
-
الاسلام والقومیة ـ ٢٠١٠.
-
موجز تاریخ شعبنا الکوردي وشریح‌تنا.
-
الحوار مع صدام الی این؟
-
اللور (الکورد) الفیلیون في الماضي والحاضر ـ ١٩٩٩.
-
لیست اسامی شرکت‌کنندگان ناکام کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان، ٧ نوامبر ٢٠١٨م، ص ١.
-
ذکریات أیام مجیدة یرویها طباع قدیم للصحف الکوردیة، مجلة زاگروس، وزارة الثقافة ـ أقلیم کردستان، مطبعة وزارة الثقافة، العدد ١١، أربیل، ٢٧ تشرین الأول ١٩٩٨، ص ٣٢.
-
أختتام المؤتمر الأول للکورد الفیلیین في أربیل، جریده خبات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الکوردستاني، العدد ٨٣٥، أربیل، الجمعة، ١ آب ١٩٩٧م، ص ٢.
-
کنگره، نتایج انتخابات کمیته مرکزی حزبمان را اعلام می‌کند، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان ـ یه‌كگرتوو، شماره ١٧٢٩، اربیل، جمعه، ٢٧ اوت ١٩٩٣م، ص ١.
-
برهم علی و ریبوار محمد ...، کابینه‌ی چهارم و افقی روشن‌تر برای آینده‌ی کردستان، روزنامه‌ی برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٢٩٩٥، اربیل، سه‌شنبه، ٢١ دسامبر ١٩٩٩م، ص ص ٥، ٧.
-
عبدالجلیل فیلی، اللور (الكورد) الفیلیون في الماضي والحاضر، (اربيل ـ مطبعة وزارة التربية ـ ١٩٩٩م)، ص ص ١، ٦، ١٣١، ١٦٠.
-
لیست همپیمانی کردستان برای مجلس ملی عراق، روزنامه‌ی به‌ره‌و هه‌لبژاردن، کمیته‌ی عالی رسانه‌ای انتخابات، شماره ٥، اربیل، چاپخانه‌ی روشنبیری، ٢٢ ژانویه ٢٠٠٥م، ص ٢.
-
محمد سعید الطریحی، الشیعة الأكراد ماضیهم وحاضرهم، (دمشق ـ دار نینوی للدراسات والنشر والتوزیع ـ ٢٠١٣م)، ص ٦١٢.
-
قاسم لازم العبدالله الجاف، لمحات مختصرة عن تأریخ قضاء بدرة، (بغداد ـ دار الثقافة والنشر الكردیة ـ ٢٠١٤م)، ص ١٥٧.
-
السادة الوزراء في التشكیلة الجدیدة لحكومة كوردستان، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان للثقافة والأعلام، العدد ٤٣، أربیل، ٣١ كانون الأول ١٩٩٩م، ص ٢٥.
-
الجمعیات الفیلیة هل تتوحد، جریدة حمرین، المركز الثقافي لجمعیة الكورد الفیلیین، العدد صفر، أربیل، ١٤ آذار ١٩٩٤م، ص ٧.
-
قراران للپرلمان حول منح الثقة للتشكیلة الجدیدة لحكومة كوردستان، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان للثقافة والأعلام، العدد ٤٣، أربیل، ٣١ كانون الأول ١٩٩٩م، ص ص ٢٠، ٢٥.
-
ابراهیم فرهمندنیا، نسل‌کشی کردها از دیدگاه حقوق بین‌الملل، (مریوان ـ انتشارات ئه‌وین ـ ١٣٩٦ ه.ش)، ص ص ٢٤ ـ ٢٧.
-
ساختار کابینه‌ی چهارم شورای وزیران، مجله‌ی ئاڵا، گروهی از دانشجویان دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی، شماره ١ و ٢، اربیل، نوامبر و دسامبر ١٩٩٩م، ص ٥.
-
سلیمان مصطفی حسن، کورد و یه‌که‌م ئه‌زموون، (اربیل ـ چاپخانه‌ی کارۆ ـ ٢٠١٧م)، ص ٢٨٠.
-
مام سه‌فه‌ر جگه‌ر گۆشه‌که‌ی به‌سه‌ر ده‌کاته‌وه، روزنامه‌ی برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ١٥٨٥، اربیل، سه‌شنبه، ٢ مارس ١٩٩٣م، ص ٨.
-
آرشیو هیئت دانشنامه‌ی حزب دموکرات کردستان.
-
نام ١١١ کاندیدای لیست مشترک کردستانی برای پارلمان کردستان، روزنامه‌ی ئاشتی، شماره ١٩، سال اول، تهران، شنبه، ٣ بهمن ١٣٨٣ خورشیدی، ص ٥.
-
آسو عبدالله دارایی، سیمای شه‌هیدی نه‌مر عه‌بدوڵای دارایی له شۆڕشی ئه‌یلولی مه‌زندا، (اربیل ـ شعبه‌ی ٣ حزب دموکرات کردستان ـ چاپخانه‌ی وزارت فرهنگ ـ ١٩٩٧م)، ص ٩٩.
-
اختتام المؤتمر الأول للكورد الفیلیین في أربیل، جریدة خه‌بات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ الموحد، العدد ٨٣٥، أربیل، الجمعة، ١ آب ١٩٩٧م، ص ٢.
-
بکر برزنجی، شخصیت‌های نامدار کرد، جلد دوازدهم، (بیروت ـ مرکز فرهنگی لبنانی برای چاپ و نشر و ترجمه و توزیع ـ ٢٠١٢م)، ص ١٢٨.
-
برهم علی و ریبوار محمد ...، کابینه‌ی چهارم و افقی روشن‌تر برای آینده‌ی کردستان، روزنامه‌ی برایه‌تی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٢٩٩٥، اربیل، سه‌شنبه، ٢١ دسامبر ١٩٩٩م، ص ص ٥، ٧.
-
عراق آبستن حوادث تازه‌ایست؟، روزنامه‌ی اطلاعات، شماره ١٣٥٥٩، تهران، یکشنبه، ١٠ مرداد ١٣٥٠ ه.ش، ص ١٧.
-
محمد حاجی محمود، روزشماری پیشمرگه‌ای ١٩٧٦ ـ ١٩٩٦، جلد چهارم، (سلیمانیه ـ چاپخانه‌ی دیلان ـ ٢٠٠٩م)، ص ٦٩٩.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، شورای رهبری استان اربیل و شعبه‌ی ١٠، شماره ١٥٤، ١٦/٢٠١٧م، ص ١.
-
پیام ایلول، جلیل فیلی از زندگی و مبارزه و سرگذشت‌های سیاسی خود می‌گوید، مجله‌ی پیام ایلول، جمعیت معلمان انقلاب بزرگ ایلول، شماره ٣٠، اربیل، اوت و سپتامبر ٢٠١٣م، ص ص ١٠ ـ ١٧.
-
جلال طالبانی و کوسرت مستقیماً در تلاش‌های بمب‌گذاری و ترور دست دارند، مجله‌ی گولان، سازمان گولان، شماره ١٠٣، اربیل، ١١ ژانویه ١٩٩٧م، ص ١٦.
-
حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، ص ١٨٤.
-
حسن لطیف الزبیدي، موسوعة الأحزاب العراقیة، (بیروت ـ مؤسسة العارف للمطبوعات ـ ٢٠٠٧م)، ص ٥١٩.
-
خلف غفور، ظرف زرین، جلد اول، (کرکوک ـ جمعیت روشنفکری و اجتماعی کرکوک ـ چاپخانه‌ی کارۆ ـ ٢٠١١م)، ص ص ٢١ ـ ٢٢.
-
صلاح‌الدین راستگلدی، جنگ فراموش‌شده، ترجمه‌ی کاوه امین، (اربیل ـ انتشارات و پخش آراس ـ ٢٠٠٤م)، ص ص ١٢١ ـ ١٢٢.
-
شیرکو بیکس، نووسین به ئاوی خۆڵه‌مێش، (سلیمانیه ـ مرکز غزل‌نویس برای چاپ و نشر چاپخانه‌ی کارۆ ـ ٢٠١٣م)، ص ١٥٨،
-
عبدالجلیل فیلي، اللور (الكورد) الفیلیون في الماضي والحاضر، (أربیل ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ١٩٩٩م)، ص ص ١٣١ ـ ١٣٢، ١٦٢.
-
عبدالجلیل فیلي، مشكلة الكرد الفیلیین وتأریخ نشوئها، جریدة خه‌بات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ الموحد، العدد ٦٩٤، الأربعاء، ٢٩ أیلول ١٩٩٣م، ص ٣.
-
علی کمال برزی، شخصیت‌های نامدار کرد در قرن بیستم، جلد اول، (اربیل ـ پروژه‌ی برزی ـ چاپخانه‌ی دانشگاه ـ ١٩٩٩م)، ص ص ١٧٥ ـ ١٧٦.
-
عمر عثمان، زندگی یک کرد، جلد اول، (اربیل ـ چاپخانه‌ی حاجی هاشم ـ ٢٠٠٥م)، ص ص ١١١، ٢٨٥.
-
شعبه‌ی دو، شعبه‌ی دو در نیم قرن مبارزه، (اربیل ـ چاپخانه‌ی آراس ـ ٢٠١٠م)، ص ٣٩.
-
مجله‌ی فدرالی، شماره صفر، سال اول، بغداد، مه ٢٠٠٥م، ص ١.
-
محمد علی اسماعیل، خاطراتم هفتاد سال عمر و بیش از نیم قرن مبارزه، (بدون مکان ـ ٢٠١٩م)، ص ص ٨١، ٣٧٢.
-
مسعود الخوند، الموسوعة التاریخیة الجغرافیة، المجلد الثاني عشر، الطبعة الثالثة، (بیروت ـ الشركة العالمیة للموسوعات ـ ٢٠٠٥م)، ١٥١.
-
ملا فاروق شوانی، همه‌ی کردها، جلد اول، (اربیل ـ چاپخانه‌ی روشنبیری ـ ١٩٩٧م)، ص ٩٥.
-
اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق پروتکل‌ها ـ ١٩٩٢، جلد چهاردهم، (اربیل ـ چاپخانه‌ی وزارت آموزش ـ ١٩٩٨م)، ص ٧٠.
-
اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق پروتکل‌ها ـ ١٩٩٩، جلد بیست و دوم، (اربیل ـ چاپخانه‌ی وزارت آموزش ـ ١٩٩٩م)، ص ص ٦٨٦، ٦٩٠.
-
اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، پروتکل‌های ٢٠٠٠ مجلس ملی کردستان عراق، جلد بیست و چهارم، (اربیل ـ چاپخانه‌ی وزارت آموزش ـ ٢٠٠١م)، ص ١٦١.
-
اولین کنگره‌ی کردهای فیلی برگزار شد، مجله‌ی گولان، سازمان گولان، شماره ١٣١، اربیل، چاپخانه‌ی وزارت فرهنگ، ٢٦ ژوئیه‌ی ١٩٩٧م، ص ٨.