پس از اجرای مصوبات کنگره دوم توسط کمیته مرکزی موقت حزب در خصوص برنامه و اساسنامه و آن شرایطی که به دلیل جدایی شاخه حمزه عبدالله برای حزب پیش آمده بود، کمیته مرکزی موقت حزب با عجله اقدام به برگزاری کنگره سوم کرد.
پس از آمادگی کامل، در ٢٦ ژانویه ١٩٥٣ با حضور ٣٥ تا ٤٠ نماینده از تشکیلات حزب و حضور رهبری قدیم و جدید حزب، در شرایط امنیتی دشوار و سخت، به صورت مخفیانه در خانه رئیس اول فاتح جباری در محله شاترلو شهر کرکوک، کنگره سوم حزب برگزار شد.
پس از قرائت گزارش کنگره و تصویب آن توسط حاضرین، نوبت به تصمیم‌گیری در خصوص تغییر نام حزب و اصلاح برنامه و اساسنامه رسید، از این رو نام حزب از حزب دموکرات کرد عراق به حزب دموکرات کردستان-عراق تغییر یافت و نقشه‌ای برای تغییر برنامه و اساسنامه حزب کشیده شد، این کار به بعد از تعیین اعضای کمیته مرکزی حزب موکول شد، سپس توسط اعضای کنگره، کمیته مرکزی جدید انتخاب شدند که عبارت بودند از:
- مصطفی بارزانی رئیس
- ابراهیم احمد، دبیرکل
- دکتر جعفر محمد کریم
- میرحاج احمد آکره‌ای
- نوری شاویس
- علی عبدالله
- نوری احمد طه
- جلال طالبانی
- عمر مصطفی
- علی حمدی بیدوہی
- رشید عبدالقادر
- محمدامین معروف
- جلیل هوشیار
سپس چهار عضو برای دفتر سیاسی تعیین شدند که عبارت بودند از ابراهیم احمد، نوری شاویس، علی عبدالله و عمر مصطفی.
در این کنگره نام رئیس به‌صراحت ذکر می‌شود، همان‌طور که در ماده بیست و نهم اساسنامه آمده است رئیس حزب دموکرات کردستان-عراق، قهرمان رهایی کردستان ژنرال مصطفی بارزانی رئیس حزب دموکرات کردستان - عراق است و برای نخستین بار در تاریخ حزب اصطلاح دبیرکل به کار برده شد.
مهم‌ترین تصمیمات کنگره عبارت بودند از:
- تغییر نام حزب از (حزب دموکرات کرد) به (حزب دموکرات کردستان - عراق).
- اندیشه مارکسیستی-لنینیستی به عنوان ایدئولوژی حزب تعیین شد.
- نام ارگان حزب از رزگاری به خبات تغییر یافت.
- تأسیس سازمان‌های اتحادیه دانشجویان کردستان، اتحادیه جوانان دموکرات کردستان و اتحادیه زنان کردستان.
- اخراج همیشگی حمزه عبدالله از صفوف حزب.
- عدم پذیرش عونی یوسف به عنوان نماینده کنگره به اتهام بی‌توجهی به تصمیمات رهبری موقت کنگره دوم.
ساختار حزب دموکرات کردستان - عراق، با تکیه بر اساسنامه کنگره سوم، به این صورت تنظیم شد (شانه، کمیته ناحیه، کمیته شعبه، کمیته مرکزی، دفتر سیاسی، دبیرکل حزب، رئیس).
در پیش گرفتن ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم، اگرچه با باورهای حزب ملی‌گرا همخوانی نداشت و مخالف تمایل اکثر کادرها و اعضای حزب بود، به نظر می‌رسید علی‌رغم اینکه باور رایج آن دوران بود، دلیل آن رقابت با حزب کمونیست بوده باشد، که منجر به آن شد تعداد زیادی از هم‌فکران کمونیست و مارکسیست در کردستان به حزب بپیوندند.
از نظر رسانه و نشریات حزب، پس از کنگره سوم، علاوه بر روزنامه رزگاری که نامش به خبات تغییر یافت و ارگان حزب بود، روزنامه (نداء کردستان) به زبان عربی چاپ آن از سر گرفته شد، دو نشریه دیگر نیز به نام‌های ریگای نو (راه نو) ویژه روشنفکران و جوانان و نڕکه‌ی جوتیار (فریاد کشاورز) ویژه کشاورزان به زبان کردی منتشر شدند.
منابع:- نامه جلال طالبانی (پیروت) به: رهبر ژنرال مصطفی بارزانی و دوست گرامی میرحاج احمد، (٥/١٠/١٩٥٥ – پکن)، مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد، ١٩٣١-١٩٥٨، جلد اول، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش - ٢٠٠٤م)، سند شماره ٧.
- حبیب محمد کریم، تاریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني - العراق (فی محطات رئیسیة) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوک - مطبعه خبات - ١٩٩٨م).
- علی عبدالله، تاریخ حزب دموکرات کردستان - عراق تا برگزاری کنگره سوم، (مکان نامشخص - ١٩٦٨م).
- متن اساسنامه داخلی کنگره سوم حزب دموکرات کردستان - عراق.
- تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره و کنفرانس (برنامه و اساسنامه)، جلد اول و دوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠٢١)